Theo báo cáo đánh giá tác động vừa được Bộ Y tế công bố, Hà Nội sẽ xây dựng mô hình Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở nâng cấp Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm hiện nay, đồng thời tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ và nhân sự liên quan từ các sở, ngành khác. Trong khi đó, TP.HCM - địa phương duy nhất đang vận hành mô hình này - sẽ kết thúc giai đoạn thí điểm để chuyển sang hoạt động chính thức.
Đối với 32 tỉnh, thành phố còn lại, Bộ Y tế đề xuất thành lập Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế. Các đơn vị này sẽ tiếp nhận chức năng quản lý, nhân sự và cơ sở vật chất liên quan đến công tác an toàn thực phẩm hiện đang thuộc các cơ quan chuyên môn của ngành công thương và nông nghiệp.
Không tăng biên chế, tận dụng nguồn lực hiện có
Bộ Y tế khẳng định việc tổ chức lại bộ máy không làm phát sinh biên chế mới. Phương án được xây dựng trên cơ sở chuyển giao nguyên trạng chức năng, nhiệm vụ cùng đội ngũ cán bộ đang thực hiện công tác quản lý an toàn thực phẩm tại các cơ quan liên quan, nhằm bảo đảm tinh gọn tổ chức và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có.
Ở cấp xã, các nhiệm vụ quản lý an toàn thực phẩm thuộc lĩnh vực nông nghiệp và công thương dự kiến được giao cho Phòng Văn hóa - Xã hội thuộc UBND cấp xã. Tùy điều kiện thực tế, địa phương có thể thành lập Phòng An toàn thực phẩm để tham mưu công tác quản lý nhà nước và giải quyết các thủ tục hành chính được phân cấp.
Tăng cường giám sát bằng các tổ công tác liên ngành
Song song với việc kiện toàn bộ máy, Bộ Y tế đề xuất thành lập các tổ công tác liên ngành về an toàn thực phẩm theo hình thức kiêm nhiệm. Thành phần tham gia gồm lực lượng công an, y tế, kinh tế cùng các đơn vị liên quan nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, thanh tra và xử lý vi phạm tại cơ sở, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu tinh giản bộ máy.
Hướng tới một đầu mối quản lý thống nhất từ Trung ương
Đề án của Bộ Y tế cũng đề xuất chấm dứt chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm tại Bộ Công Thương, đồng thời chuyển một số nhiệm vụ liên quan từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường về Bộ Y tế.
Sau khi hoàn tất việc chuyển giao chức năng, nhân sự và cơ sở vật chất, Cục An toàn thực phẩm sẽ được kiện toàn thành cơ quan đầu mối duy nhất thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước.
Theo Bộ Y tế, việc tập trung toàn bộ chức năng quản lý về một cơ quan sẽ giúp xác định rõ trách nhiệm, rút ngắn quy trình điều phối, nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra, truy xuất nguồn gốc và xử lý các sự cố liên quan đến an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cũng nhấn mạnh cần duy trì các đơn vị chuyên môn theo từng nhóm thực phẩm để bảo đảm năng lực chuyên sâu vốn có của các ngành y tế, nông nghiệp và công thương.
Khắc phục tình trạng nhiều mô hình quản lý tồn tại song song
Sau hơn 15 năm thực hiện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, hệ thống quản lý hiện vẫn vận hành theo mô hình đa đầu mối. Kết quả khảo sát tại 34 tỉnh, thành phố cho thấy có 25 địa phương tổ chức Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, 8 địa phương duy trì Phòng An toàn thực phẩm thuộc Sở Y tế và TP.HCM là địa phương duy nhất có Sở An toàn thực phẩm.
Theo Bộ Y tế, sự tồn tại của nhiều mô hình quản lý khác nhau đã tạo ra những bất cập về thẩm quyền, nhân lực, cơ chế phối hợp và nguồn lực thực hiện, ảnh hưởng đến hiệu quả chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và xử lý các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm.
