LCĐT -Câu chuyện thời sự “nóng” nhất của ngành nông nghiệp thời điểm này đang xoay quanh hoạt động sản xuất cây thuốc lá. Hơn 10 năm cây thuốc lá trên đồng đất ở tỉnh, chưa lúc nào người nông dân lại thiếu niềm tin với cây công nghiệp này như hiện tại.
Bà con xã Mường Vi (Bát Xát) nỗ lực áp dụng đúng quy trình sản xuất cây thuốc lá, nhưng vẫn không mang lại hiệu quả kinh tế như mong muốn.
Kế hoạch sản xuất đạt thấp, người dân dè dặt trong đăng ký tham gia trồng thuốc lá, thậm chí có hộ đăng ký rồi nhưng không sản xuất. Năm 2013, kế hoạch sản xuất của toàn tỉnh là 800 ha nhưng trong vụ xuân (chính vụ) mới sản xuất được hơn 260 ha, vụ hè thu không tổ chức sản xuất, đến nay, người dân mới đăng ký trồng 91 ha trong vụ thu đông. Một số địa phương từng là vùng chính sản xuất nguyên liệu lá thuốc lá, nhưng đến nay xin ngừng hẳn việc tham gia sản xuất để tập trung phát triển cây trồng khác. Huyện Bát Xát xây dựng kế hoạch sản xuất 100 ha cây thuốc lá trong năm 2013, nhưng trong vụ xuân mới sản xuất được 16,4 ha, đến nay vụ thu đông người dân mới chỉ đăng ký thực hiện 5 ha.
Hiện, cây thuốc lá đang nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước, doanh nghiệp với định mức trên 20 triệu đồng/ha. Cả hệ thống chính trị vào cuộc với mục tiêu đẩy mạnh sản xuất vùng nguyên liệu, chưa có cây trồng nào mà cán bộ cơ sở lại gương mẫu, đi đầu sản xuất như cây thuốc lá, nhiều nơi các đoàn viên, thanh niên, giáo viên trực tiếp giúp dân trồng, chăm sóc cây thuốc lá. Cán bộ ngành nông nghiệp tại cơ sở sâu sát với sản xuất, cán bộ bám đồng, bám nương cây thuốc lá sát hơn bà con nông dân là chuyện phổ biến. Vậy tại sao người dân vẫn băn khoăn với cây thuốc lá? Câu trả lời cuối cùng và thuyết phục nhất vẫn là hiệu quả kinh tế.
Theo tính toán, mức đầu tư phát triển cây thuốc lá hơn 80 triệu đồng/ha/vụ, gấp 2 lần mức đầu tư cây lúa và gấp 3 lần cây ngô. Trong nhiều vụ trước đó và thực tế vụ xuân vừa qua, thu nhập từ cây thuốc lá chỉ đạt khoảng 40 - 45 triệu đồng/ha, cao hơn cây ngô và tương đương với cây lúa, chưa kể đến sự thiết thực của sản phẩm. Yêu cầu năng suất cây trồng đạt 1,5 tấn/ha, chất lượng sản phẩm đạt giá trung bình 40 nghìn đồng/kg trở lên người nông dân mới có lãi, thì vụ thuốc lá vừa qua (chính vụ) nhưng nhiều nơi năng suất chỉ đạt 0,8 - 1 tấn/ha, phổ biến là 1,1 - 1,3 tấn/ha, giá bán trung bình thấp hơn nhiều so với yêu cầu, thua lỗ phổ biến đã xảy ra. Đến nay, cơ bản vụ thuốc lá xuân 2013 đã thu hoạch xong, doanh nghiệp đảm nhận thu mua chỉ thừa nhận 8% khối lượng sản phẩm đạt loại I (giá 48.000 đồng/kg), loại II chiếm 20%, loại IV chiếm 17%, loại tận dụng chiếm tới 15% (10.000 đồng/kg).
Câu giải thích thường là lý do khách quan như điều kiện thời tiết, khí hậu, sâu bệnh, vấn đề đầu ra của sản phẩm, quy trình kỹ thuật, quy hoạch đất sản xuất… Ở khá nhiều nơi, ngành chức năng và chính quyền địa phương đưa ra nguyên nhân là do trình độ dân trí, thói quen và ý thức sản xuất hàng hóa của người dân còn thấp, chưa thực hiện đúng các yêu cầu khắt khe về chế độ trồng, chăm sóc, chế biến sản phẩm lá thuốc lá, mức độ đầu tư, ngày công chưa đảm bảo.
Thực tế, qua hơn 10 năm sản xuất, cơ quan chuyên môn cũng đang tỏ ra bối rối trong tổ chức, định hướng sản xuất. Trước đây, kế hoạch sản xuất chính vụ cây thuốc lá là hè thu nhưng giờ đây là vụ xuân, từ ruộng, cây thuốc lá leo ngược đồi nương và giờ đây lại tụt xuống ruộng. Khi vận động trồng cây thuốc lá trên chân ruộng 1 vụ lúa không đảm bảo nước tưới, vậy là có ngay ý kiến trồng trên đất lúa 2 vụ, 1 vụ lúa, 1 vụ thuốc lá…
Kế hoạch phát triển cây thuốc lá ở vùng thấp, nơi có điều kiện sản xuất tốt hơn, trình độ dân trí cao, nhưng giờ đây ở một số nơi lại quy hoạch vùng sản xuất chính ở vùng cao cho hợp lý hơn. Vậy là vụ xuân vừa qua, có địa phương đã đưa tới 15 xã vào danh sách sản xuất cây thuốc lá, chủ yếu trong số đó là xã vùng cao, nhưng trung bình mỗi xã chỉ sản xuất 1,1 ha. Với diện tích manh mún như vậy, thử hình dung việc chuyên chở vật liệu xây dựng lò, nguyên liệu sản xuất và chế biến sản phẩm, việc tổ chức sản xuất và điều động cán bộ kỹ thuật, hoạt động thu mua, vận chuyển sản phẩm tại những xã trên sẽ khó khăn và thiếu hiệu quả như thế nào.
Hiện, Bộ Công thương đã có điều chỉnh vùng sản xuất nguyên liệu lá thuốc lá tại tỉnh tới năm 2015 đạt 1.500 ha, xuống còn 950 ha. Đây là thời điểm ngành chuyên môn và các cấp chính quyền cần có đánh giá nghiêm túc, khách quan, vấn đề phát triển vùng nguyên liệu lá thuốc lá với phương châm nhìn thẳng vào thực tế. Qua đó, đưa các quyết sách đúng, kịp thời hơn, thay cho việc chờ một vụ thu hoạch mới để rồi tiếp tục báo cáo và tổng hợp những yếu tố khách quan về khó khăn trong việc sản xuất cây thuốc lá.
