Nghị quyết số 57-NQ/TW: Đồng tốc, đồng lòng, bước ra 'vùng chính sách' để đi vào đời sống

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc đặc biệt của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Việt Nam: Năm đầu tiên triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. Đây không chỉ là một nghị quyết chuyên ngành, mà là được ví như tuyên bố chiến lược về con đường phát triển mới của đất nước, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là một trong những đột phá quan trọng hàng đầu, là trụ cột để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số.

Trong nhiều năm trước đó, khoa học và công nghệ dù được nhấn mạnh là động lực tăng trưởng, song trên thực tế vẫn bị xem là “khâu yếu”, với những điểm nghẽn kéo dài: Cơ chế quản lý nặng tính hành chính, đầu tư dàn trải, kết quả nghiên cứu chậm đi vào ứng dụng, doanh nghiệp chưa thực sự trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết 57 ra đời trong bối cảnh đó, xác lập khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng phát triển lực lượng sản xuất mới, là động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Điểm khác biệt căn bản của Nghị quyết 57 so với nhiều nghị quyết trước đây nằm ở mức độ cam kết chính trị và cách thức tổ chức thực hiện. Việc Tổng Bí thư trực tiếp làm Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương thể hiện quyết tâm đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của phát triển quốc gia.

Ngay trong năm đầu triển khai, Quốc hội và Chính phủ đã vào cuộc nhanh chóng, đồng bộ. Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Cùng với đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 71/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57.

Trong năm 2025, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 14 chỉ thị, 25 công điện, 40 thông báo kết luận và 80 văn bản chỉ đạo liên quan trực tiếp đến phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, 5 phiên họp của Ban Chỉ đạo Chính phủ và 30 phiên họp của lãnh đạo Chính phủ được tổ chức, tập trung tháo gỡ khó khăn, đôn đốc tiến độ và phân rõ trách nhiệm thực hiện.

Tinh thần đồng tốc thể hiện rõ trong phạm vi và quy mô triển khai. 100% bộ, ngành, địa phương đã ban hành hoặc tích hợp kế hoạch triển khai Nghị quyết 57.

Quy mô triển khai được thể hiện qua con số 1.298 nhiệm vụ đã và đang được giao cho các bộ, ngành và địa phương, bao trùm từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, dữ liệu quốc gia đến đào tạo nhân lực và hợp tác quốc tế.

Đáng chú ý, nhiều địa phương có tỉ lệ hoàn thành đúng hạn cao như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Tuyên Quang, Lào Cai, Đồng Tháp... cho thấy khi có quyết tâm chính trị và cơ chế theo dõi rõ ràng, việc đưa Nghị quyết vào thực tiễn là hoàn toàn khả thi.

Thể chế mở đường cho KHCN, đổi mới sáng tạo

Năm 2025 được xem là năm đặt nền móng thể chế cho giai đoạn phát triển mới của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Chỉ trong thời gian ngắn, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành một khối lượng văn bản lớn, có tính hệ thống và hiếm có tiền lệ trong lĩnh vực này.

Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua 28 luật liên quan trực tiếp đến các lĩnh vực này; đồng thời ban hành 28 nghị định về phân cấp, phân quyền và 31 nghị định quy định chi tiết thi hành luật, tạo hành lang pháp lý cho dữ liệu, giao dịch điện tử, chữ ký số, hợp tác công – tư, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và thu hút nhân lực chất lượng cao.

Riêng Bộ KH&CN đã tham mưu xây dựng 10 luật, 20 nghị định và 44 thông tư, thể hiện vai trò nòng cốt trong việc chuyển tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển.

Đặc biệt, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt trong giai đoạn 2025–2030 đã góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn lâu nay về tài chính, quản lý nhiệm vụ khoa học và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Chính quá trình "dọn đường thể chế" này đã tạo nên sự đồng tốc trong hành động: Khi khung pháp lý được tháo gỡ, các bộ, ngành và địa phương có cơ sở để triển khai nhanh, giảm độ trễ chính sách – một điểm nghẽn kéo dài nhiều năm trước đó.

Chuyển đổi số đi vào chiều sâu, có số liệu đo đếm

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển khi chuyển đổi số được đánh giá bằng kết quả và chỉ số cụ thể. Theo tổng hợp của Bộ KH&CN, chỉ số hạ tầng viễn thông của Việt Nam xếp hạng 67, tăng 41 bậc; tốc độ Internet xếp hạng 18, tăng 42 bậc; Chính phủ điện tử xếp hạng 71, tăng 15 bậc; an toàn thông tin xếp hạng 17, tăng 8 bậc.

Tỉ trọng kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 18,72%, tiệm cận mục tiêu 20% của cả giai đoạn. Doanh thu từ công nghiệp công nghệ số và ICT tiếp tục tăng mạnh, trong đó doanh thu từ thị trường nước ngoài duy trì mức tăng trưởng hai con số.

Ở khía cạnh xã hội số, chiến lược "Bình dân học vụ số" được triển khai trên diện rộng; Chính phủ ban hành Quyết định số 29/2025/QĐ-TTg về tín dụng ưu đãi cho học sinh, sinh viên theo học các ngành STEM, tạo cú hích về nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của năm đầu triển khai Nghị quyết 57 là đột phá về hạ tầng số và dữ liệu. Tháng 8/2025, Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 01 chính thức đi vào vận hành, đạt chuẩn quốc tế, đánh dấu bước hiện thực hóa mục tiêu chiến lược "đưa dữ liệu về nhà".

Đến cuối năm 2025, tỉ lệ phủ sóng 5G đạt 58,9% dân số; Việt Nam đưa vào hoạt động thêm 3 tuyến cáp quang biển, nâng tổng dung lượng kết nối quốc tế lên 198 Tbps. 26% người dùng Internet có khả năng truy cập tốc độ trên 1Gb/s, đưa Việt Nam vào Top 10 thế giới về tốc độ băng rộng cố định.

Đổi mới sáng tạo lan tỏa

Về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 11 nhóm công nghệ với 35 sản phẩm, lựa chọn 6 sản phẩm trọng điểm triển khai ngay. Bộ Khoa học và Công nghệ đã làm việc với các doanh nghiệp, viện, trường, đã chủ động khảo sát mức độ tự chủ về công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và tỉ lệ nội địa hóa để tiến hành đặt hàng.

Về đổi mới sáng tạo, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế quốc tế vững chắc với Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) xếp hạng 44/139 quốc gia, dẫn đầu nhóm các nước thu nhập trung bình thấp. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ 55 toàn cầu và thứ 5 khu vực ASEAN. Toàn quốc có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó có 2 kỳ lân.

Song song đó, các nền tảng hỗ trợ trực tiếp cũng đạt được những bước tiến đột phá. Cổng sáng kiến do Bộ KH&CN chủ trì đến tháng 12 năm 2025 đã tiếp nhận được hơn 1.000 sáng kiến, trong đó đã lựa chọn tài trợ cho 309 sáng kiến, bao gồm 22 sáng kiến đột phá và các công nghệ chiến lược.

Một chuyển biến quan trọng khác sau một năm triển khai Nghị quyết 57 là mối liên kết giữa Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp ngày càng rõ nét. Năm 2025, tỉ trọng kinh phí xã hội đầu tư cho R&D đạt 67,2%, cho thấy doanh nghiệp đã tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu.

Việt Nam hiện có 53 tổ chức khoa học và công nghệ được xếp hạng khu vực và thế giới, tạo nền tảng để doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu. Nghị định số 180/2025/NĐ-CP về hợp tác công – tư trong khoa học và công nghệ cho phép Nhà nước sử dụng ngân sách làm “vốn mồi”, chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong đầu tư công nghệ mới.

Nghị quyết 57 cũng thúc đẩy hội nhập công nghệ quốc tế. Trong năm 2025, Việt Nam ký kết hơn 70 thỏa thuận hợp tác quốc tế về khoa học và công nghệ, tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, hàng không vũ trụ. Các chương trình đào tạo dài hạn như 250 tiến sĩ bán dẫn do Nhật Bản đào tạo đến năm 2030 hay 100 kỹ sư AI do Đại học Thanh Hoa hỗ trợ cho thấy cách tiếp cận đầu tư cho tương lai.

Bên cạnh kết quả đạt được, tiến độ và chất lượng triển khai chưa đồng đều; một số địa phương còn tâm lý chờ hướng dẫn. Việc phân bổ và giải ngân nguồn lực, trong đó có gói ngân sách 25.000 tỷ đồng, còn gặp vướng mắc do độ trễ giữa quy định cũ và mới. Liên thông dữ liệu và thủ tục hành chính chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn...

Những hạn chế này cho thấy, đồng tốc và đồng lòng mới là điều kiện cần; nâng cao năng lực thực thi mới là điều kiện đủ cho giai đoạn tiếp theo.

Bước sang năm 2026 – năm chuyển từ “thiết lập, khởi động” sang “triển khai chiều sâu”, những kết quả và con số của năm 2025 cho thấy một tín hiệu rõ ràng: Khi có quyết tâm chính trị đủ mạnh, cơ chế đủ rõ và cách làm đủ quyết liệt, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững và tự chủ hơn của đất nước.