Đồng đất Gò Bông những ngày này đã đi qua mùa gặt, rạ trên ruộng vẫn còn tươi nhưng nhiều loại cây rau màu như ngô, bí, khoai lang… đã bén xanh. Tuyến đường đất nhỏ dọc theo mương tưới chạy qua cánh đồng dẫn vào nhà bà Cam cỏ mọc rậm.
Ông Cao Ngọc Liên - Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh tổ dân phố số 3, phường Âu Lâu, cũng là người họ hàng gần với bà Cam cho biết: “Đất nhà cụ tôi xưa rất rộng. Cả khu đồi gò bên này cũng đến mấy hec-ta nay chỉ có nhà bác Cam ở. Hai bác không lấy chồng, tuổi đã ngoài 60 cả, bác Quýt lại không được khôn nên đường đất, nhà cửa cứ ở vậy kể từ khi bác tôi mất đến giờ”.
Trước hiên ngôi nhà xây cũ kỹ, người phụ nữ nhỏ bé, hiền lành đang phơi cau - ông Liên giới thiệu đó là bà Cam. Khi biết chúng tôi có nhã ý tìm hiểu về 3 ngôi mộ trên đất đồi vườn của gia đình, bà Cam nói như khoe: “Mấy bữa trước cũng có các chú bộ đội ngoài phường về đây hỏi chuyện, tìm hiểu và cho người phát dọn, đóng cọc căng dây khu mộ này rồi.
Nói thật là tôi không biết về những người nằm dưới đó, chỉ nhớ bố tôi - ông Trần Văn Ngân khi còn sống có dặn chị em tôi “chăm sóc cho tốt những mộ phần này, đừng để mất của người ta”. Hai chị em làm đúng như ông vẫn làm khi còn sống vì nghĩ đó là phần mộ của người nhà”.
Bà Cam lần dở lại những giấy tờ của gia đình cất kỹ trong chiếc tủ cũ, tấm bằng “Huy chương Chiến sĩ vẻ vang” do Hội đồng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thưởng Tiểu đội trưởng Trần Văn Ngân, ký tháng 1/1963, giấy đã rách nát phần diềm.
Cũng trong cuộn giấy cũ ấy là “Bảng Gia đình vẻ vang” của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tặng ông Trần Văn Nguyên, 57 tuổi có 1 con tòng quân - Trần Văn Ngân, quân nhân ở bộ đội chủ lực, C103-0548 E135 do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tư lệnh Quân đội Quốc gia và Dân quân Việt Nam ký tặng tháng 1/1955. “Tất cả đó là niềm tự hào của gia đình chúng tôi” - bà Cam chia sẻ.
Bà Trần Thị Cam lần dở lại những giấy tờ của gia đình cất kỹ trong chiếc tủ cũ - toàn bộ là niềm tự hào của gia đình.
Cũng theo bà Cam, bố bà đi bộ đội năm 1947, đến năm 1957, ông xuất ngũ, lập gia đình và sống trên đất của ông bà nội để lại. “Ngôi mộ trong vườn nhà có từ thời ông nội tôi.
Các cụ tuần tiết hương khói, rồi đến thời bố tôi và 2 chị em tôi ngày rằm, ngày Tết vẫn nén hương gói bánh thắp cho các ông ấy, sau nghe nói là mộ của bộ đội hoạt động, đóng quân ở đây từ những năm 1951, 1952".
Người còn nhớ rõ nhất chuyện này là cô tôi - bà Trần Thị Thanh, ở cùng thôn - bà Cam cho biết thêm. Rót mời khách cốc nước, bà Cam trầm ngâm: “Trước thì vẫn còn đủ 3 ngôi mộ, mình cũng xếp gạch, xếp đá lên đó để mưa gió lâu ngày khỏi mất nấm, nhưng giờ chỉ còn 2 ngôi, 1 ngôi người ta đốn cây, kéo cọ lâu dần đã bị mất nấm. Biết các ông là bộ đội, chị em tôi cũng mong các ông sớm được quy tập về cùng đồng đội”.
Bà Trần Thị Thanh là em gái ruột của ông Trần Văn Ngân, năm nay tròn 80 tuổi, còn nhanh nhẹn và minh mẫn. Nhắc chuyện về 3 ngôi mộ trên đất của nhà xưa, bà Thanh cho biết: “Tôi nhớ là năm ấy chừng 6 - 7 tuổi, hay được bố cõng lên đơn vị bộ đội gần nhà để ăn trực cơm. Nghe nói là bộ đội Văn Chấn, họ đóng quân và huấn luyện trên đất của nhà mình nên tôi nhớ. Chỉ thấy các chú bộ đội tập bằng gươm với nhau chứ không nhìn thấy súng. Đợt rồi cũng có các bác ở phường về hỏi chuyện, xác minh, tôi còn nhớ được thế”.
Ông Cao Ngọc Liên chính là người trình báo thông tin này lên chính quyền và Ban Chỉ huy quân sự phường Âu Lâu khi “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang được chính ông và người cả nước rất quan tâm.
Từng chiến đấu trên chiến trường Vị Xuyên ác liệt, cũng đã từng truy điệu và chôn cất nhiều liệt sĩ - đồng đội, ông hiểu hơn ai hết sự hy sinh lớn lao của thế hệ cha anh đi trước.
Ông Liên chia sẻ: "Tháng 5 âm vừa rồi, tôi qua nhà bác Cam giỗ cụ ngoại mới nghe dì Thanh nhắc đến 3 ngôi mộ sau vườn, nói là của bộ đội hoạt động, đóng quân từ những năm 1951, 1952".
Tiếp nhận tin báo của người dân, chính quyền địa phương và Ban Chỉ huy Quân sự phường đã nhanh chóng cử người về xác minh, thu thập thông tin liên quan.
Kết quả kiểm tra thực tế bước đầu, Ban Chỉ huy Quân sự phường ghi nhận: Khu vực nhân chứng chỉ dẫn hiện còn 2 vị trí có nấm mộ tương đối rõ trên mặt đất; 1 vị trí mộ đã mất nấm. Qua đối chiếu thông tin giữa nhân chứng cung cấp và thực tế kiểm tra tại địa bàn bước đầu có sự phù hợp về số lượng và khu vực có dấu hiệu mộ.
Trung tá Hà Mạnh Hổ - Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự phường Âu Lâu cho biết: “Đơn vị đã báo cáo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh sớm hoàn thiện hồ sơ liên quan các phần mộ, xác định danh tính, thành lập đoàn công tác để bốc cất đưa hài cốt các liệt sĩ về nơi quy tập tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh”.
Chiến tranh đã lùi xa nhiều thập kỷ nhưng đâu đó trên dải đất miền biên viễn Lào Cai vẫn còn đó những hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy, những ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Một nén nhang lặng lẽ thắp cho người nằm dưới mộ của cả 3 thế hệ trong một “Gia đình Vẻ vang” đã làm nên nghĩa tri ân sâu nặng đối với sự hy sinh cao cả của lớp lớp cha ông đi trước.
Những nỗ lực của cán bộ, chiến sĩ Ban Chỉ huy Quân sự phường Âu Lâu đang được thực hiện bằng “mệnh lệnh từ trái tim” mong sớm trả lại tên tuổi cho các liệt sĩ. Đó cũng là lời hứa danh dự của dân tộc, lời hiệu triệu của Đảng quyết tâm hoàn thành sứ mệnh tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc.
