Chiếc màn hình sáng lên, anh Thành mỉm cười tự nhiên rồi cất tiếng nói bằng giọng truyền cảm, thân thiện: "Dạ, em chào cả nhà. Hôm nay chợ phiên vui lắm, em lại quay cho mọi người xem mật ong rừng, ớt gió, chè dây với thổ cẩm vùng cao nhé"…
Không khí giao thương với nhịp điệu mới ấy không còn là điều hiếm gặp ở các phiên chợ vùng cao Lào Cai: từ Bắc Hà, Y Tý, Mường Khương hay Púng Luông, Mù Cang Chải... Văn hóa chợ phiên truyền thống đang mở cánh cửa mới thông qua màn hình điện thoại thông minh, lặng lẽ nối dài tới tận những ngôi nhà ở Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Cà Mau thông qua nền tảng số (TikTok, Facebook, Shopee, Sendo…).
Chợ phiên vùng cao là nơi người Mông, Dao, Tày, Thái… gặp nhau sau những ngày lao động vất vả để mua bán từ con gà, ngọn măng cho đến chiếc áo mới. Khoảng cách địa lý gập gềnh, hiểm trở từng khiến sản vật vùng cao chỉ bó hẹp trong không gian chợ phiên. Sự xuất hiện của nền tảng số đã thay đổi thói quen bán hàng nông sản của người vùng cao. Những buổi livestream ngay tại gốc mận, bên bếp lửa than hồng hay giữa không khí nhộn nhịp của chợ phiên bắt đầu thu hút hàng nghìn lượt xem. Điển hình, các phiên Mega Livestream quảng bá nông sản Lào Cai gần đây đã thu hút hàng vạn lượt theo dõi, giúp tiêu thụ hơn 2.000 sản phẩm OCOP chỉ trong vài giờ và mang về doanh thu hàng trăm triệu đồng cho bà con.
Người tiêu dùng ở dưới xuôi lần đầu tiên được chứng kiến tận mắt quy trình người dân bản địa đi hái từng búp trà Shan tuyết cổ thụ hay đường kim mũi chỉ trên chiếc áo thổ cẩm phải mất cả năm trời mới hoàn thành. Sự chân thật, mộc mạc trong cách trò chuyện của bà con trở thành sợi dây kết nối niềm tin mạnh mẽ. Nông sản địa phương không còn bị thương lái ép giá, có thêm đầu ra, sản phẩm thổ cẩm đã trở thành sản phẩm thời trang có giá trị cao.
Tuy nhiên, đằng sau những đơn hàng được chốt thành công trên sóng trực tiếp, người dân vùng cao vẫn gặp không ít khó khăn. Trào lưu bán hàng qua mạng đòi hỏi kỹ năng mà bà con chưa từng được học. Việc thao tác trên ứng dụng thông minh, quản lý đơn hàng hay tính toán chi phí vận chuyển là cả một thử thách lớn đối với họ.
Mặc dù hạ tầng viễn thông trên địa bàn tỉnh đã có bước tiến vượt bậc với 99,3% tỷ lệ phủ sóng 4G và 99% số thôn bản được kết nối internet cáp quang, nhưng tại một số khu vực khe núi sâu, sóng di động đôi lúc vẫn chập chờn khiến nhiều buổi phát trực tiếp bị ngắt kết nối giữa chừng. Thêm vào đó, dù 100% sản phẩm OCOP của tỉnh đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, việc đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về bao bì, đóng gói và nguồn gốc xuất xứ vẫn là rào cản không nhỏ đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ.
Ông Phạm Tiến Lâm - Chủ tịch UBND xã Púng Luông cho biết: Bà con vùng cao giờ đây đã bắt đầu quen với việc cầm điện thoại quay video giới thiệu nông sản hay mô hình du lịch của gia đình. Tuy nhiên, cái khó nhất của địa phương vẫn là kỹ năng công nghệ của đồng bào còn hạn chế và nguồn hàng cung ứng chưa thực sự ổn định. Chính quyền xã tích cực phối hợp với các đơn vị chuyên môn để mở các lớp hướng dẫn ngắn hạn, giúp bà con vừa biết cách đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, vừa giữ được sự thật thà, chất phác vốn có trong từng câu chuyện bán hàng…
Thời gian qua, tỉnh Lào Cai đã triển khai nhiều lớp tập huấn, thu hút hơn 500 người dân, đoàn viên thanh niên tham gia tiếp cận kỹ năng livestream, xây dựng kênh bán hàng và nắm rõ quy định pháp luật trên không gian mạng.
Ông Hoàng Chí Hiền - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai nhấn mạnh: Chúng tôi xác định việc đưa chợ phiên và nông sản vùng cao lên không gian mạng là chiến lược quan trọng để nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số. Thời gian tới, ngành công thương tiếp tục hỗ trợ các hợp tác xã chuẩn hóa quy trình đóng gói, tem nhãn truy xuất nguồn gốc và kết nối với các đơn vị vận chuyển, giúp sản vật địa phương không chỉ đi xa mà còn khẳng định được uy tín chất lượng trên thị trường…
Trước sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, điều quan trọng nhất là làm sao để bà con không bị bỏ lại phía sau, giữ được hồn cốt của văn hóa địa phương. Khi đường truyền internet thông suốt, sự đồng hành của chính quyền và các cơ quan chuyên môn, cơ hội bình đẳng trong phát triển kinh tế sẽ tự khắc mở ra cho tất cả mọi người.
Chợ phiên vùng cao trong thời đại số không còn giới hạn bởi không gian hay thời gian. Người dân không chỉ loanh quanh trên con dốc đá quen thuộc mà đã bước đi xa hơn cùng những chuyến xe chở hàng tỏa khắp mọi miền, để mỗi sản vật vùng cao làm ra đều mang lại cuộc sống ấm no, bền vững.
