Trong bối cảnh đó, việc tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân được xác định là hướng đi tất yếu, không chỉ giúp ổn định đầu ra, nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn gia tăng giá trị cho nông sản địa phương.
Nhận thức rõ điều này, thời gian qua, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai đã tích cực đóng vai trò “cầu nối”, thúc đẩy các hoạt động tư vấn, hỗ trợ liên kết sản xuất, tiêu thụ giữa doanh nghiệp và nông dân.
Thông qua việc xây dựng và triển khai các mô hình liên kết cụ thể, từng bước thay đổi tập quán canh tác nhỏ lẻ, manh mún, ngành khuyến nông Lào Cai đang góp phần mở ra hướng sản xuất nông nghiệp hàng hóa, bền vững hơn cho người dân.
Vụ Đông Xuân năm 2025 - 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai đã chủ động tìm hiểu, lựa chọn và kết nối doanh nghiệp có năng lực bao tiêu nông sản để xây dựng chuỗi liên kết sản xuất dưa leo (dưa chuột) tại xã Phong Hải. Mô hình được triển khai trên diện tích 8 ha với sự tham gia của 40 hộ dân tại hai thôn Ải Dõng và Ải Nam- những khu vực có điều kiện đất đai, nguồn nước và giao thông tương đối thuận lợi. Đây không chỉ là mô hình sản xuất đơn thuần mà là sự thay đổi căn bản trong tư duy làm nông nghiệp của người dân: sản xuất theo hợp đồng, theo tín hiệu thị trường, có doanh nghiệp đồng hành từ đầu vào đến đầu ra, có sự hỗ trợ của Nhà nước và sự chủ động, trách nhiệm của nông dân.
Để dự án đạt được mục tiêu đề ra, ngay từ giữa tháng 9/2025, Trung tâm Khuyến nông Lào Cai đã giao các phòng chuyên môn phối hợp chặt chẽ với UBND xã Phong Hải và doanh nghiệp tham gia liên kết tiến hành khảo sát, lựa chọn địa điểm thực hiện. Vùng sản xuất được xác định phải tập trung, liền vùng, thuận tiện giao thông và chủ động được nguồn nước tưới tiêu nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của cây dưa leo.
Trên cơ sở nhu cầu đăng ký tham gia của các hộ dân và căn cứ thời vụ sản xuất, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã xây dựng kế hoạch, thống nhất thời gian, địa điểm tổ chức hội nghị triển khai mô hình; đồng thời tổ chức các lớp tập huấn hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh cho cây dưa leo.
Điểm nhấn quan trọng trong quá trình triển khai là việc thống nhất, ký kết hợp đồng liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm giữa doanh nghiệp và nông dân. Từng điều khoản về tiêu chuẩn chất lượng, phương thức thu mua, giá cả, trách nhiệm và quyền lợi của các bên được trao đổi công khai, tạo niềm tin cho người dân khi tham gia mô hình.
Là một trong những hộ tham gia mô hình trồng dưa leo tại thôn Ải Dõng, ông Vương Minh Hải chia sẻ: “Trước đây, gia đình chủ yếu cấy lúa, thu nhập thấp mà lại vất vả. Từ khi tham gia mô hình trồng dưa leo theo liên kết, được cán bộ khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật, lại có doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm nên chúng tôi rất yên tâm. Dưa thu đến đâu bán được đến đó, không lo bị ép giá. So với trồng lúa, hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn”.
Không chỉ mang lại thu nhập cao hơn, mô hình còn giúp người dân thay đổi cách nghĩ, cách làm, mạnh dạn áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, từng bước tiếp cận với sản xuất nông nghiệp hàng hóa.
Mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ quả dưa leo tại xã Phong Hải được triển khai theo cơ chế “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Theo đó, Nhà nước hỗ trợ giống và 70% vật tư phục vụ sản xuất; nông dân tham gia mô hình đối ứng 30% kinh phí mua vật tư theo định mức; doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm hỗ trợ máy làm đất, màng phủ luống và lưới leo giàn nhằm đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật trong quá trình sản xuất.
Sự hỗ trợ đồng bộ này không chỉ giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu cho nông dân, mà còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận quy trình sản xuất tiên tiến, thay đổi dần thói quen canh tác dựa vào kinh nghiệm truyền thống.
Ông Nguyễn Anh Tú, Phó Chủ tịch UBND xã Phong Hải cho biết: “Mô hình không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp trên địa bàn. Khi có doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm, người dân yên tâm đầu tư, tuân thủ quy trình kỹ thuật. Thời gian tới, xã Phong Hải sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chuyên môn để mở rộng các mô hình liên kết phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương”.
Sau thời gian chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật, các diện tích trồng dưa leo trong mô hình hiện đã cho thu hoạch từ 4 - 6 lứa (bình quân 2 ngày thu 1 lứa). Trên cơ sở số liệu tổng hợp, đơn vị chủ trì đã tổ chức họp các hộ tham gia để triển khai kế hoạch thu mua sản phẩm, trong đó thông báo rõ tiêu chuẩn chất lượng, thời gian, địa điểm, phương thức thu mua và giá thu mua dưa tươi.
Hiện, các hộ dân bán dưa ngay tại ruộng với giá dao động từ 5.000 - 7.000 đồng/kg quả tươi, giúp giảm chi phí vận chuyển, bảo quản và hạn chế rủi ro trong tiêu thụ.
So sánh hiệu quả kinh tế giữa diện tích đất trồng dưa leo theo mô hình liên kết với sản xuất lúa truyền thống cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Chu kỳ thu hoạch dưa kéo dài từ 45 - 50 ngày, với khoảng 20 lần thu hái, năng suất đạt từ 70 - 90 kg/sào/lần. Với giá bán bình quân khoảng 6.000 đồng/kg, người trồng dưa có thể thu về từ 8,4 - 10 triệu đồng/sào/vụ; trong khi đó trồng lúa chỉ mang lại thu nhập khoảng 2,5 triệu đồng/sào. Bên cạnh giá trị kinh tế, sản xuất dưa leo còn giúp người dân giảm đáng kể công lao động so với trồng lúa, đặc biệt là các khâu nặng nhọc như: vận chuyển, tuốt hạt, phơi thóc.
Đánh giá về hiệu quả mô hình, ông Đặng Thành Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai cho biết: “Thông qua mô hình, chúng tôi hướng tới mục tiêu thay đổi phương thức sản xuất truyền thống, giúp nông dân sản xuất theo nhu cầu thị trường, có đầu ra ổn định và nâng cao thu nhập. Thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp để nhân rộng các mô hình hiệu quả, phù hợp với điều kiện từng vùng”.
Thực tế mô hình sản xuất dưa leo (dưa chuột) tại xã Phong Hải cho thấy, khi Nhà nước đóng vai trò hỗ trợ, doanh nghiệp làm “đầu tàu” thị trường và nông dân là chủ thể sản xuất, chuỗi liên kết nông nghiệp sẽ phát huy hiệu quả rõ rệt. Từ những luống dưa xanh mướt hôm nay, niềm tin về một hướng đi bền vững cho nông nghiệp Lào Cai đang dần được khẳng định. Liên kết sản xuất và tiêu thụ không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là “chìa khóa” lâu dài để giải bài toán “được mùa mất giá”, nâng cao giá trị nông sản và cải thiện đời sống người nông dân trong tương lai.
