Song phía sau sự sôi động ấy lại tiềm ẩn không ít rủi ro. Hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc đang len lỏi vào các phiên phát trực tiếp, đánh vào tâm lý ham giá rẻ và sự tin tưởng của người tiêu dùng.
Những cú “chốt đơn” đầy rủi ro
Lướt TikTok vào một buổi tối cuối tuần, chị Vũ Thị Nghĩa ở tổ dân phố Yên Ninh 11, phường Yên Bái bị thu hút bởi phiên livestream bán mỹ phẩm với hàng nghìn lượt xem. Người bán liên tục giới thiệu sản phẩm dưỡng da “xách tay Hàn Quốc”, cam kết hàng chính hãng và giảm giá từ hơn 700 nghìn đồng xuống còn chưa đầy 300 nghìn đồng.
Tin vào những lời quảng cáo cùng hàng loạt bình luận khen ngợi xuất hiện liên tục trên màn hình, chị Nghĩa nhanh chóng đặt mua.
“Tôi thấy người bán nói chuyện rất chuyên nghiệp, còn khẳng định hàng chính hãng nên khá yên tâm. Nhưng sau vài ngày sử dụng, da tôi bị nổi mẩn đỏ và ngứa rát. Khi liên hệ lại thì tài khoản bán hàng không phản hồi nữa”, chị Nghĩa cho biết.
Không chỉ mỹ phẩm, nhiều loại thực phẩm chức năng, thuốc giảm cân, sản phẩm đông y gia truyền cũng được quảng cáo tràn lan trên mạng xã hội với những công dụng “thần kỳ” như giảm cân cấp tốc, đẹp da sau 7 ngày hay tăng cường sức khỏe tức thì. Nhiều sản phẩm không có nhãn phụ tiếng Việt, không hóa đơn chứng từ nhưng vẫn được tiêu thụ nhờ các chiêu thức tiếp thị đánh trúng tâm lý người mua.
Theo ghi nhận của phóng viên, trong một phiên livestream bán mỹ phẩm trên TikTok có hơn 2.000 lượt theo dõi, người bán liên tục hô “giá sốc”, “xả kho”, “sắp hết hàng”, đồng thời thúc giục khách hàng nhanh tay đặt mua. Dưới phần bình luận, hàng loạt tài khoản liên tục để lại những nội dung như “đã nhận hàng”, “shop uy tín”, “dùng rất thích”.
Tuy nhiên, khi người xem đặt câu hỏi về nguồn gốc xuất xứ hoặc giấy tờ chứng minh chất lượng sản phẩm, chủ tài khoản chỉ trả lời qua loa rồi nhanh chóng chuyển sang giới thiệu mặt hàng khác.
Khó kiểm soát vì hoạt động ẩn danh
Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và mạng xã hội đang tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh trực tuyến. Tuy nhiên, đây cũng là môi trường để nhiều đối tượng lợi dụng buôn bán hàng giả, hàng nhập lậu, hàng kém chất lượng.
Theo lực lượng quản lý thị trường, thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi. Nhiều tài khoản không đăng ký kinh doanh, không có địa chỉ cửa hàng cụ thể, giao dịch chủ yếu thông qua tin nhắn riêng hoặc chuyển khoản cá nhân. Sau khi livestream, các video thường bị xóa ngay để tránh lưu lại dấu vết.
Hàng hóa được vận chuyển thông qua dịch vụ chuyển phát nhanh hoặc xe khách liên tỉnh, khiến việc truy xuất nguồn gốc và kiểm tra gặp nhiều khó khăn. Khi cơ quan chức năng vào cuộc, nhiều tài khoản đã đổi tên, khóa tài khoản hoặc ngừng hoạt động.
Theo thống kê của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh Lào Cai, Từ ngày 1/5/2025 đến 18/5/2026, toàn tỉnh phát hiện và xử lý 113 vụ vi phạm liên quan đến dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền; trong đó, có 110 vụ xử lý hành chính với số tiền nộp ngân sách hơn 1,19 tỷ đồng; 3 vụ bị xử lý hình sự với 11 đối tượng, tổng trị giá tang vật bị tịch thu khoảng 30 tỷ đồng.
Không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng, tình trạng kinh doanh hàng giả trên livestream còn tạo môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh đối với các cơ sở kinh doanh chân chính.
Chị Thu Lan - chủ một cửa hàng mỹ phẩm lớn tại phường Yên Bái chia sẻ: “Chúng tôi nhập hàng chính hãng, có đầy đủ hóa đơn chứng từ nên giá bán không thể thấp như hàng trôi nổi trên mạng. Trong khi đó nhiều người tiêu dùng chỉ nhìn vào giá rẻ nên rất dễ mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng”.
Tăng cường kiểm soát trên môi trường số
Trước diễn biến ngày càng phức tạp của tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và kinh doanh hàng giả trên không gian mạng, Chính phủ và các cơ quan chức năng đang triển khai nhiều giải pháp quyết liệt.
Thực hiện Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lào Cai đã yêu cầu các đội quản lý thị trường đồng loạt ra quân cao điểm, tập trung nguồn lực kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về sở hữu trí tuệ, hàng giả mạo nhãn hiệu, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử. Tinh thần được quán triệt là xử lý nghiêm các vi phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Tiếp đó, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh cũng ban hành văn bản triển khai kế hoạch cao điểm giám sát, kiểm tra và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của Bộ Công Thương; yêu cầu tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm trên môi trường thương mại điện tử.
Không dừng lại ở các đợt cao điểm, trong kế hoạch đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đến năm 2030, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lào Cai xác định việc kiểm soát hoạt động kinh doanh trên nền tảng số là nhiệm vụ trọng tâm.
Mục tiêu đặt ra là tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát thị trường; đẩy mạnh tuyên truyền cho người tiêu dùng; đồng thời yêu cầu các tổ chức, cá nhân bán hàng trực tuyến cam kết không kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Theo ông Trần Văn Chiến - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lào Cai, hiện nay, nhiều đối tượng đang lợi dụng các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội để buôn bán hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng. Hàng hóa thường được vận chuyển bằng xe khách hoặc thông qua các đơn vị chuyển phát nhanh nên việc phát hiện, xử lý gặp không ít khó khăn.
Thời gian tới, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh sẽ tiếp tục tăng cường công tác quản lý, kiểm tra hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng; phối hợp với các lực lượng chức năng để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và môi trường kinh doanh lành mạnh.
Người tiêu dùng phải là “lá chắn” đầu tiên
Dù các lực lượng chức năng đang tăng cường kiểm tra, xử lý, song thực tế cho thấy cuộc chiến chống hàng giả trên không gian mạng vẫn còn nhiều thách thức. Sự phát triển nhanh của công nghệ khiến các đối tượng vi phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động, sử dụng tài khoản ảo, tương tác ảo và nhiều thủ đoạn tinh vi để che giấu hành vi.
Bởi vậy, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan quản lý, mỗi người tiêu dùng cần trở thành một “người tiêu dùng thông minh”; lựa chọn mua hàng tại các địa chỉ uy tín, kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm, hóa đơn chứng từ và cảnh giác với những lời quảng cáo quá mức hoặc mức giá thấp bất thường.
Chỉ một cú “chốt đơn” theo cảm tính có thể khiến người mua mất tiền, nhưng nghiêm trọng hơn là phải đánh đổi bằng sức khỏe của chính mình. Và để ngăn chặn hàng giả trên không gian mạng, ngoài những biện pháp kiểm tra, xử lý của lực lượng chức năng, sự tỉnh táo của người tiêu dùng vẫn là tuyến phòng vệ quan trọng nhất.
