Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động sâu rộng đến sản xuất nông nghiệp, yêu cầu chuyển đổi sang mô hình canh tác xanh, phát thải thấp không còn là xu hướng mà đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Tại tỉnh Lào Cai, quá trình chuyển dịch này đang được triển khai đồng bộ từ định hướng của ngành nông nghiệp và môi trường đến những mô hình cụ thể trên đồng ruộng, vườn cây, với sự tham gia chủ động của nông dân.
Giảm phát thải trên đồng ruộng
Lúa nước là một trong những lĩnh vực phát thải khí nhà kính đáng kể của ngành nông nghiệp, chủ yếu do khí methane phát sinh từ điều kiện ruộng ngập nước và khí nitrous oxide phát sinh trong quá trình sử dụng phân bón hóa học, đặc biệt là phân đạm. Nhận diện rõ vấn đề này, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh Lào Cai đã triển khai nhiều mô hình sản xuất lúa bền vững, giảm phát thải khí nhà kính.
Tại các xã: Thác Bà, Hưng Khánh, Văn Chấn, Mậu A đã được triển khai mô hình sản xuất lúa bền vững giảm phát thải khí nhà kính trong giai đoạn 2023 - 2025 do tổ chức Stichting Ofam Novib (Hà Lan) tài trợ với tổng diện tích 24 ha. Mô hình áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật như: cấy mạ thưa, tưới ngập - khô xen kẽ, giảm sử dụng phân đạm hóa học, không đốt rơm rạ sau thu hoạch.
Đặc biệt, việc ứng dụng phần mềm Rice Hero cho phép đo đạc, theo dõi lượng phát thải khí nhà kính tại từng thửa ruộng, giúp quá trình đánh giá hiệu quả được thực hiện minh bạch, khoa học. Kết quả cho thấy, lượng phát thải trong mô hình giảm tới 70 - 73% so với phương thức canh tác truyền thống. Không chỉ giảm phát thải, mô hình còn tạo ra sự thay đổi rõ nét trong tư duy sản xuất của nông dân.
Ông Lương Ngọc Dũng - thôn Đức Thịnh, xã Hưng Khánh cho biết: Gia đình tôi là một trong những hộ dân tại địa phương tham gia mô hình. Ban đầu, chúng tôi còn nghi ngại khi thay đổi cách canh tác lúa truyền thống. Nhưng sau vụ thu hoạch thấy năng suất tăng, chúng tôi đã thay đổi tư duy về sản xuất gắn với bảo vệ môi trường.
Tại các xã Khánh Yên, Dương Quỳ và Kim Sơn cũng được thực hiện mô hình “Canh tác lúa thông minh, giảm phát thải khí nhà kính” có quy mô 199 ha. Mô hình ứng dụng tưới ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng phân bón tan chậm, phân hữu cơ, vi sinh; quản lý dịch hại tổng hợp bằng việc dùng chế phẩm sinh học, hạn chế thuốc hóa học; kết hợp công nghệ số và cơ giới hóa như máy bay không người lái, cảm biến theo dõi độ ẩm. Những giải pháp này không chỉ giảm phát thải mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giá trị hạt gạo.
Canh tác hữu cơ, tuần hoàn tại vườn cây
Cùng với các mô hình do ngành nông nghiệp và môi trường triển khai, nhiều nông dân, hợp tác xã trên địa bàn tỉnh đã chủ động chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hữu cơ, tuần hoàn, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát thải thấp.
Tại thôn Yên Dũng, xã Xuân Ái, Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Trung Thành là mô hình tiêu biểu trong sản xuất rau hữu cơ. Với diện tích hơn 2.000m², Hợp tác xã kiên trì nguyên tắc “không thuốc bảo vệ thực vật, không hóa chất”. Phân chuồng được ủ cùng chế phẩm vi sinh, rau thải và cỏ dại được tái chế thành phân xanh, tạo nên quy trình sản xuất khép kín, giảm phát thải và hạn chế tối đa chất thải ra môi trường. Ngoài ra, Hợp tác xã còn bổ sung đạm cá nhằm tăng dưỡng chất cho cây trồng.
Việc áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, nhà kính, màng phủ sinh học không chỉ tiết kiệm nước, giảm công lao động mà còn giảm năng lượng tiêu hao trong sản xuất. Nhờ đó, cây trồng sinh trưởng khỏe mạnh, ít bị dịch hại mà không cần sử dụng thuốc hóa học. Đất canh tác được cải tạo, hệ vi sinh vật được phục hồi, tạo nền tảng cho sản xuất lâu dài, bền vững.
Ông Đinh Xuân Trung - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Trung Thành cho biết: Hợp tác xã dự kiến mở rộng thêm 5.000 m² nhà kính và 5.000 m² diện tích canh tác ngoài trời, tiếp tục duy trì phương thức sản xuất hữu cơ, tuần hoàn.
Ở lĩnh vực cây ăn quả, mô hình trồng bưởi Đại Minh theo hướng hữu cơ của ông Nguyễn Văn Định, thôn Minh Thân, xã Thác Bà cho thấy rõ vai trò chủ động của người dân trong giảm phát thải. Trên diện tích 1 ha với gần 350 gốc bưởi cổ thụ, ông Định không sử dụng phân bón hóa học hay thuốc trừ sâu, thay vào đó là phân hữu cơ tự chế từ ngô nghiền, chế phẩm sinh học và hệ thống tưới nước thông minh.
Việc không sử dụng phân đạm hóa học giúp hạn chế phát thải khí nitrous oxide; cải tạo đất, chống xói mòn giúp tăng khả năng tích trữ carbon trong đất; hệ thống tưới tiết kiệm nước góp phần giảm phát thải gián tiếp từ năng lượng. Mô hình không chỉ bảo vệ môi trường mà còn giữ gìn giá trị thương hiệu bưởi Đại Minh - đặc sản lâu đời của địa phương.
Định hướng dài hạn cho nông nghiệp xanh
Với việc mở rộng địa giới hành chính sau sáp nhập, tổng diện tích đất nông nghiệp của tỉnh mới sau sáp nhập hiện lên đến gần 1.160.000 ha, thuận lợi để tổ chức sản xuất hàng hóa quy mô lớn, tạo thuận lợi thu hút doanh nghiệp đầu tư áp dụng đồng bộ khoa học công nghệ vào sản xuất chế biến, xây dựng và phát triển bền vững chuỗi giá trị nông sản.
Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đang xây dựng Đề án “Phát triển toàn diện khu vực nông thôn tỉnh Lào Cai, giai đoạn 2026 - 2030” với mục tiêu đến năm 2030, phát triển toàn diện nông thôn với ba yếu tố chủ đạo là nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh. Trong đó, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn, chuỗi giá trị cao; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thu hút doanh nghiệp đầu tư, phát triển nông nghiệp hữu cơ, thích ứng biến đổi khí hậu...
Tỉnh Lào Cai cũng tiếp tục xây dựng các chính sách đặc thù hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp trong giai đoạn tiếp theo, trong đó tập trung hỗ trợ áp dụng quy trình sản xuất và đánh giá, cấp chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ, GAP…
Đặc biệt, sau khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định 4024/QĐ-BNNMT ngày 29/9/2025 phê duyệt Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050”, ngành nông nghiệp và môi trường Lào Cai đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch triển khai Đề án trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050 với mục tiêu khai thác tiềm năng, lợi thế trong lĩnh vực trồng trọt của tỉnh; hình thành và phát triển sản xuất trồng trọt sinh thái, hiện đại, phát thải thấp; góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững, giảm thiểu tác động đến môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực; đẩy mạnh phát triển các sản phẩm trồng trọt có truy xuất nguồn gốc carbon, được chứng nhận phát thải thấp, thân thiện với môi trường, tạo điều kiện mở rộng thị trường nông sản sang các quốc gia, khu vực có tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường như EU, Nhật Bản, Bắc Mỹ.
Các mục tiêu cụ thể đặt ra đến năm 2035 như: phấn đấu đến năm 2035, lĩnh vực trồng trọt của tỉnh sẽ góp phần giảm ít nhất 15% tổng lượng phát thải khí nhà kính (CO2tđ) so với năm cơ sở 2020; phấn đấu 70% diện tích gieo trồng lúa áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác lúa giảm phát thải; 60% diện tích cây trồng cạn ứng dụng kỹ thuật quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp IPHM…
Nông nghiệp xanh, phát thải thấp không chỉ là giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn là con đường nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ tài nguyên, môi trường và hướng tới nền nông nghiệp bền vững cho Lào Cai trong dài hạn.
