Tại thôn Lìm Thái, xã Tú Lệ, tỉnh Lào Cai, sự thay đổi ấy được thể hiện rõ trong cách người dân quản lý, bảo vệ rừng. Toàn thôn hiện có 219 hộ dân được giao quản lý, bảo vệ 895 ha rừng cộng đồng. Nhiều năm liền, tại khu vực này không xảy ra tình trạng chặt phá rừng hay lấy củi trái phép, dù diện tích rừng nằm gần các tuyến giao thông và khu dân cư.
Không chỉ giữ được rừng, người dân còn có thêm nguồn thu ổn định từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Mỗi năm, diện tích rừng do thôn quản lý mang lại hơn 525 triệu đồng, góp phần cải thiện đời sống và tạo động lực để người dân gắn bó hơn với công tác bảo vệ rừng.
Ông Vì Văn Đở, thôn Lìm Thái, chia sẻ: “Trước đây, vẫn còn tình trạng một số người vào rừng khai thác gỗ, lấy củi. Nhưng qua công tác tuyên truyền, bà con đã hiểu rằng nếu rừng mất đi thì nguồn nước, đất sản xuất và sinh kế lâu dài cũng sẽ bị ảnh hưởng. Bảo vệ rừng là giữ nguồn nước, giữ đất đai mà ông bà để lại. Vì vậy, nếu có người chặt phá rừng, thôn sẽ nhắc nhở; trường hợp cố tình vi phạm sẽ có biện pháp xử lý".
Để nâng cao hiệu quả quản lý rừng, thôn Lìm Thái đã xây dựng hương ước, quy ước gắn với trách nhiệm của từng hộ dân. Các tổ quản lý rừng cộng đồng được thành lập và phân công cụ thể theo từng khu vực. Người dân thay phiên nhau tuần tra, kiểm tra rừng, tham gia phòng cháy, chữa cháy và kịp thời phát hiện các hành vi xâm hại rừng.
Ông Lò Văn Thuận, Trưởng thôn Lìm Thái cho biết, các tổ bảo vệ rừng hoạt động theo hình thức luân phiên hằng tháng. Những hộ chưa tham gia sẽ tiếp tục được phân công lần lượt theo lịch cụ thể, qua đó giúp mọi người cùng nâng cao trách nhiệm, ý thức giữ rừng.
Không chỉ riêng thôn Lìm Thái, nhiều thôn tại xã Tú Lệ cũng đang từng bước thay đổi tư duy từ khai thác sang bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Chính quyền địa phương xác định, muốn người dân giữ được rừng thì trước hết phải giúp người dân sống được nhờ rừng.
Hiện xã Tú Lệ có hơn 8.700 ha rừng các loại. Mỗi năm, diện tích rừng này mang lại nguồn thu gần 5,5 tỷ đồng thông qua chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Nguồn kinh phí này được chi trả trực tiếp cho các nhóm hộ, cộng đồng tham gia quản lý, bảo vệ rừng.
Bên cạnh đó, địa phương cũng triển khai nhiều chính sách hỗ trợ sinh kế dưới tán rừng như phát triển chăn nuôi, trồng dược liệu, cây lâm nghiệp, góp phần giúp người dân tăng thu nhập và hạn chế tác động vào rừng tự nhiên.
Ông Đinh Khánh Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Tú Lệ cho biết, việc thành lập các tổ, nhóm bảo vệ rừng gắn với trách nhiệm của người dân và thực hiện đầy đủ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã tạo thêm động lực để người dân tham gia giữ rừng. Bên cạnh đó, việc tạo sinh kế từ rừng cùng nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng hằng năm theo quy định của Nhà nước không chỉ góp phần nâng cao đời sống mà còn tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Thực tế cho thấy, khi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ rừng, ý thức bảo vệ rừng được nâng lên rõ rệt. Từ chỗ coi rừng là nguồn tài nguyên khai thác tự do, nay nhiều cộng đồng đã xem rừng là tài sản chung cần được gìn giữ lâu dài.
Sự thay đổi ấy không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng, giữ nguồn nước, hạn chế thiên tai mà còn góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao. Quan trọng hơn, đây cũng là nền tảng để xây dựng những cộng đồng chủ động tham gia quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế gắn với bảo tồn thiên nhiên.
Từ nhận thức đến hành động, từ trách nhiệm đến quyền lợi, người dân đang thực sự trở thành chủ thể trong công tác quản lý và bảo vệ rừng. Khi mỗi người dân đều là một “người giữ rừng”, những cánh rừng xanh nơi vùng cao sẽ tiếp tục được gìn giữ, phát triển bền vững cho hôm nay và các thế hệ mai sau.
