Lạc bước giữa mùa xuân Y Tý
Dịp Tết Nguyên đán năm nay, thay vì đi du lịch nước ngoài hay đến những điểm vui chơi đông người, chị Nguyễn Quỳnh Nga ở Hà Nội đã chọn hành trình lên Tây Bắc. Và chị đã lựa chọn Y Tý, xã vùng cao biên giới xa xôi nhất của tỉnh Lào Cai làm điểm đến du xuân, trải nghiệm. Có mặt tại Y Tý từ ngày mồng 4 Tết, chị Nga không hỏi say đắm bởi vẻ đẹp của vùng đất ở độ cao hơn 2.000 m so với mực nước biển - nơi đại ngàn hùng vĩ, thiên nhiên hoang sơ và tươi đẹp.
Chị Nga chia sẻ, chị rất ấn tượng khi đến các thôn Lao Chải, Choản Thèn và được trải nghiệm tại không gian văn hóa của người Hà Nhì đậm đà bản sắc văn hóa truyền thống với những ngôi nhà tường đất cổ; thăm chợ phiên Y Tý đông vui ngày thứ 7 với nhiều sắc màu thổ cẩm. Cũng trong hành trình khám phá vùng đất Y Tý, chị Nga còn đặt chân tới thôn Ngải Thầu Thượng để thỏa thích ngắm hoa đào, hoa cải khoe sắc và thả hồn giữa biển mây. Chị cũng xuống thung lũng Thề Pả tham quan cầu Thiên Sinh - cây cầu ngắn nhất thế giới nối liền giữa 2 quốc gia Việt Nam và Trung Quốc. Mùa xuân tươi đẹp nơi “miền cổ tích” Y Tý đã để lại trong chị những dấu ấn và kỷ niệm sâu sắc.
Trong những ngày đầu xuân tại Y Tý, không chỉ thu hút nhiều du khách trong nước, vùng đất này còn đón nhiều du khách quốc tế đến tham quan, khám phá và trải nghiệm. Anh Jakup, du khách đến từ Ba Lan cho biết, anh rất vui khi được tham quan các bản làng của người Hà Nhì tại Y Tý, nơi có những ngôi nhà đất kiến trúc độc đáo và ấn tượng khi được tham gia trải nghiệm bản sắc văn hóa dân tộc Hà Nhì qua các lễ hội đầu năm mới.
“Ở Y Tý, khí hậu rất trong lành. Tôi nghỉ tại homestay Khám phá Y Tý giàu bản sắc văn hóa, chủ homestay cũng như người dân địa phương rất thân thiện, mến khách, tôi rất hài lòng vì chuyến đi du lịch đến Việt Nam lần này” - anh Jakup cho biết.
Cảm nhận của chị Nga, anh Jakup đều là cảm nhận chung của rất nhiều du khách khi đến tham quan vùng đất Y Tý trong mùa xuân năm nay. Chỉ tính trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, xã Y Tý đã đón gần 5.000 lượt du khách tới tham quan, trải nghiệm. Đặc biệt, lượng du khách quốc tế đến với Y Tý tăng lên rõ rệt, báo hiệu những tín hiệu vui cho sự phát triển du lịch của địa phương. Theo thống kê của UBND xã Y Tý, trong 5 năm trở lại đây, du lịch Y Tý có sự tăng trưởng bứt phá với hơn 122.000 lượt khách, tổng thu từ hoạt động du lịch đạt trên 117 tỷ đồng.
Phát triển du lịch là nhiệm vụ đột phá
Trò chuyện với phóng viên, ông Nguyễn Văn Tài - Chủ tịch UBND xã Y Tý chia sẻ: Nhắc đến Y Tý - xã biên giới xa xôi nhất tỉnh Lào Cai, chỉ cách đây khoảng 10 năm, nơi đây vẫn còn là vùng đất heo hút, khó khăn, ít người biết tới. Nhưng Y Tý bây giờ đã đổi thay hoàn toàn và đang trở thành điểm du lịch hấp dẫn du khách gần xa. Nhiều người ví Y Tý như “miền cổ tích” bởi vùng đất này được thiên nhiên ưu ái ban tặng cho khung cảnh thiên nhiên hoang sơ với đại ngàn hùng vĩ, khí hậu mát mẻ quanh năm. Mùa xuân, hoa đào khoe sắc giữa biển mây trắng bồng bềnh; mùa đông, tuyết phủ trắng đẹp chẳng khác gì châu Âu; mùa thu, những thửa ruộng bậc thang óng vàng trải dài như tấm thảm lụa giữa núi rừng.
Đặc biệt, đồng bào Hà Nhì, Mông, Dao nơi đây nơi đây còn sở hữu bản sắc văn hóa đặc sắc và là chủ nhân của nhiều giá trị di sản quý báu, tiêu biểu như Danh thắng quốc gia ruộng bậc thang Thề Pả; các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gồm lễ hội Khô Già Già, lễ hội cúng rừng của người Hà Nhì, người Dao… Tại các thôn, bản của người Hà Nhì như Lao Chải, Choản Thèn, Tả Gì Thàng vẫn còn những ngôi nhà đất với kiến trúc độc đáo, được coi là “linh hồn” của vùng đất này.
Với những lợi thế và tiềm năng sẵn có, trong những năm qua, cấp ủy, chính quyền xã Y Tý đã chủ động nhiều giải pháp nhằm “đánh thức” tiềm năng du lịch địa phương. Đặc biệt, từ năm 2020, UBND tỉnh Lào Cai đã phê duyệt quy hoạch Y Tý trở thành đô thị du lịch trong tương lai, với đô thị vùng lõi trên 3.100 ha. Theo đó, đô thị du lịch Y Tý được định hướng thành 3 phân khu chức năng, trong đó, phân khu Ngàn Năm tập trung bảo tồn văn hóa di sản; phân khu Ngàn Mây phát triển nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp; phân khu Ngàn Sao là đô thị du lịch hiện đại và sôi động.
Từ tháng 7 năm 2025, khi xã Y Tý mới được thành lập trên cơ sở hợp nhất xã Y Tý và xã A Lù cũ, chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động mở ra trang mới cho sự phát triển của Y Tý. Tại Đại hội Đảng bộ xã Y Tý lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025 - 2030, xã Y Tý xác định nhiệm vụ đột phá là phát triển du lịch theo hướng xanh, bản sắc và bền vững nhằm giúp Nhân dân có cuộc sống ấm no. Từ đó, đưa Y Tý trở thành khu du lịch đặc sắc của tỉnh và của quốc gia
Gỡ “nút thắt” để du lịch Y Tý phát triển
Trong những năm gần đây, nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, Y Tý từng bước chuyển mình mạnh mẽ, từ một trong những xã còn nhiều khó khăn của tỉnh vươn lên trở thành điểm sáng mới trên bản đồ du lịch. Bước vào năm mới 2026, niềm vui mới đến với Y Tý khi tuyến đường Bản Xèo - Mường Hum - Dền Sáng - Y Tý đã cơ bản hoàn thành, giúp người dân và du khách đi lại thuận tiện, rút ngắn thời gian di chuyển từ thành phố Lào Cai cũ đến trung tâm xã Y Tý chỉ khoảng hơn 2 giờ.
Cùng với đó, những thay đổi trong quy định về lưu trú ở khu vực biên giới đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho du khách quốc tế đến tham quan và lưu trú tại Y Tý, đồng thời mở ra trang mới cho sự phát triển du lịch Y Tý. Hiện nay, trên địa bàn xã Y Tý có 21 cơ sở lưu trú gồm khu nghỉ dưỡng, nhà nghỉ, homestay cơ bản đáp ứng nhu cầu lưu trú của du khách. Xã Y Tý có 2 thôn được công nhận là điểm du lịch cộng đồng của tỉnh là thôn Lao Chải, Choản Thèn.
Dù phấn khởi trước những đổi thay của vùng đất biên giới Y Tý, song theo ông Nguyễn Văn Tài - Chủ tịch UBND xã Y Tý, bên cạnh những thuận lợi hiện có, du lịch địa phương vẫn còn 3 “nút thắt” lớn cần được tháo gỡ trong thời gian tới. Đó là, hạ tầng giao thông kết nối còn chưa hiệu quả, sản phẩm du lịch còn đơn điệu, nguồn nhân lực du lịch còn hạn chế về kỹ năng nghiệp vụ, ngoại ngữ và tư duy làm du lịch chuyên nghiệp.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Y Tý lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định mục tiêu đến năm 2030 đưa Y Tý trở thành Đô thị du lịch loại V, đón 500.000 lượt khách/năm. Để đạt được mục tiêu đó, cùng với sự nỗ lực của địa phương, xã Y Tý mong muốn Trung ương và tỉnh ưu tiên nguồn vốn đầu tư hoàn thiện hạ tầng khung, đặc biệt là các trục đường kết nối liên vùng từ Sa Pa, Trịnh Tường đến Y Tý và hệ thống xử lý rác thải, nước sạch đô thị.
Xã Y Tý cũng mong muốn Trung ương và tỉnh có chính sách đặc thù hỗ trợ tài chính để người dân bảo tồn nhà trình tường cổ và di tích ruộng bậc thang. Đồng thời, có cơ chế "trải thảm đỏ" nhằm thu hút các tập đoàn kinh tế lớn đầu tư vào các dự án trọng điểm như sân golf, khu nghỉ dưỡng cao cấp, phù hợp với quy hoạch 3 phân khu đã được phê duyệt; hỗ trợ các đề án đào tạo nghề du lịch chuyên sâu dành riêng cho thanh niên dân tộc thiểu số tại địa phương để họ thực sự là chủ thể trong sự phát triển của quê hương.
Ông Nguyễn Văn Tài - Chủ tịch UBND xã Y Tý khẳng định: Y Tý là vùng đất hội tụ nhiều giá trị 'độc bản' giàu tiềm năng để phát triển du lịch mà hiếm nơi nào có được. Có sự quyết tâm của cấp ủy, chính quyền xã và Nhân dân, sự quan tâm hỗ trợ của Trung ương và của tỉnh, chắc chắn du lịch Y Tý sẽ có động lực để phát triển bứt phá, tạo nên lợi thế cạnh tranh cốt lõi, trở thành vùng du lịch trọng điểm của tỉnh và của quốc gia trong tương lai.
