Thay đổi để không bị động
Trước tháng 4/2025, Mỹ là thị trường xuất khẩu chủ lực của Công ty TNHH Cà Mèn Foods, còn Canada chỉ đóng vai trò thị trường phụ với những đơn hàng nhỏ phục vụ cộng đồng người Việt. Tuy nhiên, khi thị trường Mỹ có những rào cản thương mại và chính sách kiểm soát gắt gao hơn, ban lãnh đạo Cà Mèn Foods buộc phải tìm đường mới để duy trì sản xuất và tránh đứt gãy chuỗi cung ứng.
Với ông Lê Trọng Đôn, Giám đốc công ty Cà Mèn Foods, việc chuyển hướng sang thị trường Canada không đơn thuần là "né rủi ro" mà là một bước ngoặt chiến lược. Không tiếp tục xuất khẩu nhỏ giọt qua đường kiều bào, Cà Mèn Foods quyết định đầu tư bài bản hơn khi bắt tay với nhà phân phối bản địa, tổ chức hoạt động dùng thử sản phẩm, tham gia hội chợ thực phẩm và đặc biệt là kết hợp với các sự kiện quảng bá văn hóa Việt - từ tiếng nhạc dân tộc, tà áo dài đến bát cháo nóng giữa trời tuyết lạnh.
Ông Lê Trọng Đôn cho biết, người Việt ở Canada rất nhiều, nhưng để họ chọn hàng Việt giữa hàng ngàn sản phẩm ngoại thì không thể chỉ dựa vào lòng yêu nước. Cần phải có sự chân thành và một chút bản sắc khiến họ cảm thấy được kết nối. Nhờ cách tiếp cận đầy cảm xúc và chiến lược cụ thể, chỉ trong nửa đầu năm 2025, sản phẩm cháo ăn liền của Cà Mèn Foods đã có mặt tại 15 hệ thống siêu thị lớn ở Toronto và Montreal, nơi có cộng đồng người Việt đông đảo nhất. Tổng sản lượng tiêu thụ đạt gần 30.000 gói, gấp ba lần so với cả năm 2024. Công ty đặt mục tiêu đạt mốc 60.000 sản phẩm tại Canada trong năm nay và tiếp tục mở rộng ra một số tỉnh bang khác.
Theo ông Lê Trọng Đôn, đối với thị trường lạnh, người tiêu dùng cần sự tiện lợi và dinh dưỡng. Đó là cơ hội để thực phẩm chế biến Việt Nam khẳng định chỗ đứng nếu muốn chuyển hướng xuất khẩu bền vững trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt như hiện nay.
Không riêng gì Cà Mèn Foods, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu khác cũng buộc phải điều chỉnh toàn diện chiến lược thị trường để thích ứng với các yếu tố địa chính trị và bảo hộ thương mại ngày càng gia tăng. Cụ thể, tại Tập đoàn Xuân Nguyên, doanh nghiệp chuyên xuất khẩu mật ong cũng gặp khó khăn đến từ mức thuế chống bán phá giá tại Mỹ lên tới 60%, cộng thêm 20% thuế đối ứng mới công bố trong tháng 4/2025. Trước nguy cơ tổng mức thuế chạm ngưỡng 80%, doanh nghiệp này lập tức mở rộng sang thị trường EU, gia tăng phân phối nội địa và đặc biệt là tái cấu trúc sản phẩm theo hướng đa dạng, từ mật ong nguyên chất đến viên nghệ mật ong, mật ong nghệ tươi…
Ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Tổng Giám đốc Tập đoàn Xuân Nguyên cho biết, trong kinh doanh, phương châm của doanh nghiệp là "không thể bỏ hết trứng vào một giỏ". Bởi trong chuỗi cung ứng ngành mật ong, nếu đầu ra bị nghẽn sẽ kéo theo nguy cơ hàng loạt, từ không tiêu thụ được sản phẩm đến việc ngưng thu mua mật của người nông dân. Vì vậy, khi thị trường nào bị siết, lập tức phải xoay sang hướng khác. Sản phẩm nào chưa phù hợp, cần biến tấu để phù hợp hơn với từng thị trường, nhu cầu của khách hàng. Mục tiêu cuối cùng là giữ được chuỗi vận hành thông suốt, giữ được nông dân và giữ được doanh nghiệp. Nhờ sự chủ động trong kinh doanh, doanh thu của Xuân Nguyên trong nửa đầu năm 2025 đã tăng nhẹ, bất chấp thị trường Mỹ giảm tốc rõ rệt.
Thay đổi tư duy để không bị động
Không chọn đầu tư mạnh vào thị trường mới trong giai đoạn kinh tế toàn cầu chững lại, Công ty TNHH Việt Thắng Jean (Vitajean) lại xoay trục sang kênh bán hàng số hóa toàn diện. Theo ông Phạm Văn Việt, Tổng giám đốc Vitajean, người tiêu dùng hiện nay có xu hướng tìm kiếm các sản phẩm dễ tiếp cận, giá cả phù hợp và phù hợp với nhu cầu cá nhân hóa. Do đó, doanh nghiệp quyết định tập trung vào các sản phẩm cơ bản, tiện dụng, dễ mặc, đặc biệt là dòng dành cho nhóm tuổi từ 18 - 40. Ngoài ra, doanh nghiệp còn áp dụng mức giá linh hoạt, từ 200.000 đồng đến hơn 1 triệu đồng, giúp thương hiệu này tiếp cận nhiều tầng lớp khách hàng khác nhau - từ sinh viên đến nhân viên văn phòng.
“Chúng tôi cá nhân hóa không chỉ trong sản phẩm mà cả trong phân phối, đúng người, đúng thời điểm, đúng nhu cầu. Nhờ vậy, doanh thu nội địa trong nửa đầu năm 2025 của Vitajean đã tăng khoảng 40% so với cùng kỳ và công ty kỳ vọng đạt 250 tỉ đồng cho cả năm, gần gấp đôi so với năm 2024", ông Phạm Văn Việt cho biết thêm.
Có thể thấy, những câu chuyện kinh doanh của Vitajean, Xuân Nguyên hay Cà Mèn Foods đều cho thấy một điểm chung rằng, doanh nghiệp Việt đã và đang chủ động chuyển mình hiệu quả, thay vì trông chờ vào sự thuận lợi của các thị trường truyền thống.
Một khảo sát gần đây của Ngân hàng UOB cho thấy, 60% doanh nghiệp Việt lạc quan về triển vọng kinh doanh trong năm tới. Đáng chú ý, 46% đã lên kế hoạch mở rộng thị trường xuất khẩu, còn gần 70% có định hướng đẩy mạnh thương mại nội khối ASEAN - một thị trường ít rủi ro hơn nhưng đang tăng trưởng ổn định. Ông Lim Dyi Chang, Giám đốc Khối khách hàng doanh nghiệp, Ngân hàng UOB Việt Nam cho biết, khả năng thích ứng nhanh và chủ động chuyển hướng sẽ là yếu tố then chốt tạo nên sự khác biệt của doanh nghiệp Việt trong giai đoạn biến động này.
Đồng tình với ý kiến trên, Tiến sĩ Đậu Thiên Anh Tuấn, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho biết, trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng bất định bởi xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ, các rào cản phi thuế quan và tiêu chuẩn ESG khắt khe, doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục trông chờ vào chi phí rẻ hay tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do. Sắp tới, để duy trì tăng trưởng dài hạn, doanh nghiệp Việt cần dịch chuyển từ gia công sang làm chủ sản phẩm, từ xuất thô sang chế biến sâu, từ lợi thế giá rẻ sang lợi thế thương hiệu. Đồng thời, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động trong việc đàm phán và điều chỉnh chính sách thương mại, để bảo vệ ngành hàng dễ tổn thương như nông sản, dệt may hay điện tử.
Ngoài ra, theo ông Anh Tuấn, đây là lúc Việt Nam cần một chiến lược xuất khẩu bền vững - không chỉ để sống sót trong ngắn hạn mà để dẫn dắt cuộc chơi trong dài hạn. Doanh nghiệp Việt có thể bắt đầu từ việc tăng tỷ lệ nội địa hóa, kết nối sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực, đồng thời đầu tư vào công nghệ và xây dựng thương hiệu quốc gia có giá trị thực.
