Có thật Việt Nam đang áp thuế quan 90% với hàng hóa Hoa Kỳ?

Nhận định "Việt Nam đang áp mức thuế quan lên tới 90% đối với hàng hóa của Hoa Kỳ" là một trong những lý do để chính quyền Hoa Kỳ quyết định áp thuế 46% đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Đây là một tuyên bố đáng lưu ý, không chỉ vì tác động thương mại mà còn bởi ý nghĩa chính trị-pháp lý mà nó kéo theo.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng.
TS. Nguyễn Sĩ Dũng.

Là một người gần 20 năm phụ trách hoạt động nghiên cứu pháp lý cho Quốc hội, tôi cho rằng cần thiết phải thẩm định lại lập luận trên một cách độc lập và khách quan. Trước hết, câu hỏi đặt ra là: con số 90% này đến từ đâu, và nó có cơ sở thực chứng hay không?

Dữ liệu chính thức cho thấy không có mức thuế quan nào đạt tới 90%.

Theo Báo cáo về Rào cản Thương mại nước ngoài năm 2024 của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) - nguồn tài liệu chính thức do chính phía Hoa Kỳ công bố - thì: Mức thuế MFN (tối huệ quốc) trung bình của Việt Nam là 9,4%; đối với hàng nông nghiệp là 17,1%; đối với hàng phi nông nghiệp là 8,1%.

Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) từ năm 2007 và đã ràng buộc toàn bộ các dòng thuế trong biểu cam kết. Từ góc nhìn này, khó có thể tìm thấy dòng thuế nào chạm đến ngưỡng 90%.

"90%" dường như là một phép cộng mang tính hình ảnh hơn là con số pháp lý.

Con số 90% - nếu có ý nghĩa thực tế - dường như được hình thành bằng cách cộng gộp nhiều khoản thuế và chi phí mà một số loại hàng hóa nhập khẩu đặc biệt (như rượu, thực phẩm cao cấp…) phải gánh chịu bao gồm Thuế nhập khẩu (MFN); Thuế tiêu thụ đặc biệt (tính theo giá bán, thường cao hơn giá nhập khẩu); Thuế giá trị gia tăng (VAT) và một số chi phí hành chính liên quan đến kiểm định chất lượng, đăng ký lưu hành, thủ tục hải quan…

Tuy nhiên, từ góc nhìn luật thương mại quốc tế, chỉ thuế nhập khẩu trực tiếp mới được xem là "thuế quan" theo định nghĩa trong WTO và các hiệp định thương mại tự do. Các loại thuế nội địa và chi phí hành chính chỉ được coi là rào cản phi thuế quan và phải được đánh giá trong bối cảnh cụ thể.

Hơn nữa, những khoản thuế gián thu như VAT và thuế tiêu thụ đặc biệt được áp dụng đồng đều cho cả hàng nhập khẩu và hàng sản xuất trong nước, vì vậy không thể được xem là hành vi bảo hộ hay phân biệt đối xử thương mại.

Ngoài ra, phương pháp gộp cộng các loại thuế và chi phí thành một chỉ số duy nhất như "thuế 90%" không phản ánh đúng cách đo lường mức độ bảo hộ theo các tiêu chuẩn quốc tế. Trong kinh tế học thương mại, người ta sử dụng các khái niệm như mức bảo hộ danh nghĩa (nominal protection rate) và mức bảo hộ hiệu dụng (effective protection rate), nhưng hai khái niệm này cũng được tính toán theo phương pháp thống nhất, có cơ sở lý thuyết rõ ràng, chứ không phải là phép cộng tùy nghi giữa các loại thuế và chi phí.

Do đó, việc sử dụng con số "90%" như một mức thuế quan là không chuẩn xác về mặt khái niệm, không hợp lệ về mặt pháp lý và thiếu thuyết phục về mặt học thuật.

Việc sử dụng con số "90%" như một mức thuế quan là không chuẩn xác về mặt khái niệm, không hợp lệ về mặt pháp lý và thiếu thuyết phục về mặt học thuật.
Việc sử dụng con số "90%" như một mức thuế quan là không chuẩn xác về mặt khái niệm, không hợp lệ về mặt pháp lý và thiếu thuyết phục về mặt học thuật.

Những khác biệt về hệ thống thuế không đồng nghĩa với phân biệt đối xử.

Mỗi quốc gia có một hệ thống thuế gián thu được thiết kế dựa trên cấu trúc kinh tế, mục tiêu chính sách và năng lực quản lý của riêng mình. Tại nhiều quốc gia đang phát triển, thuế tiêu thụ đặc biệt thường được áp dụng để điều tiết hành vi tiêu dùng đối với các mặt hàng như rượu, bia, thuốc lá, nước ngọt có đường... Đây là chính sách nhằm mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, chứ không phải nhằm phân biệt đối xử với hàng nhập khẩu.

Ngay cả khi trong thực tế các mặt hàng nhập khẩu phải chịu gánh nặng thuế tổng thể cao hơn so với sản phẩm trong nước - do phương pháp tính thuế, chi phí tuân thủ hoặc định giá khác biệt - thì điều đó không mặc nhiên đồng nghĩa với sự vi phạm nghĩa vụ thương mại quốc tế, miễn là:

1. Các quy định được áp dụng thống nhất cho tất cả các doanh nghiệp trong và ngoài nước;

2. Không có hành vi đối xử khác biệt theo xuất xứ;

3. Quy trình ban hành, thực thi các chính sách là minh bạch và có thể dự đoán.

Trong luật thương mại quốc tế, yếu tố then chốt không phải là kết quả thuần túy về gánh nặng thuế, mà là quy trình và nguyên tắc áp dụng. Chính vì vậy, sự khác biệt về tổng gánh nặng thuế giữa hàng hóa Hoa Kỳ và hàng hóa nội địa Việt Nam (nếu có), cần được phân tích kỹ lưỡng và so sánh một cách hệ thống, chứ không thể lấy một số ít ví dụ đơn lẻ làm đại diện cho chính sách chung.

Hơn nữa, trong thực tiễn thương mại quốc tế, một số mặt hàng nhạy cảm như nông sản, thép, dệt may... thường bị áp mức thuế cao ở nhiều quốc gia, bao gồm cả các nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, những mức thuế này không mặc nhiên bị xem là hành vi phân biệt đối xử, nếu được áp dụng theo biểu thuế công khai, không phân biệt đối tác thương mại và tuân thủ nguyên tắc MFN trong WTO.

Vì vậy, để xác lập hành vi phân biệt, không thể chỉ dựa trên mức thuế cao mà cần chứng minh sự thiên lệch trong đối xử với hàng hóa của một quốc gia cụ thể, điều mà trong trường hợp của Việt Nam, cho đến nay chưa có bằng chứng rõ ràng.

Áp thuế trả đũa dựa trên con số không rõ ràng: rủi ro về pháp lý và tiền lệ.

Việc chính quyền Hoa Kỳ sử dụng con số "90%" như một lý lẽ trung tâm để áp thuế 46% đối với hàng hóa từ Việt Nam đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu đó có phải là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần pháp lý quốc tế và các nguyên tắc của WTO?

Nếu xu hướng định lượng một cách cảm tính như vậy trở nên phổ biến, hệ thống thương mại đa phương có nguy cơ mất đi sự ổn định. Bất kỳ quốc gia nào cũng có thể biện minh cho hành động đơn phương của mình bằng các lập luận không được thẩm định độc lập hoặc không phản ánh đúng bản chất pháp lý của sự việc.

Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ cần nhiều hơn sự chính xác và đối thoại.

Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã đạt đến cấp độ Đối tác chiến lược toàn diện. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận dựa trên dữ liệu đáng tin cậy, đánh giá khách quan và tinh thần đối thoại là nền tảng để xử lý khác biệt, thay vì sử dụng những lập luận mang tính biểu tượng hay cảm xúc.

Cuối cùng, việc khẳng định Việt Nam đang áp thuế quan 90% đối với hàng hóa Hoa Kỳ – nếu không có minh chứng cụ thể và hợp pháp – là một cách diễn giải thiếu chính xác. Tôi cho rằng những khác biệt thương mại – dù có – vẫn hoàn toàn có thể giải quyết thông qua các cơ chế hợp tác hiện có, với sự tôn trọng lẫn nhau và cam kết cùng hướng tới một trật tự thương mại ổn định, công bằng và dựa trên luật lệ.

baochinhphu.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Trưng bày, giới thiệu sản phẩm khoa học, công nghệ, sản phẩm OCOP của tỉnh Lào Cai và Đại học Thái Nguyên

Trưng bày, giới thiệu sản phẩm khoa học, công nghệ, sản phẩm OCOP của tỉnh Lào Cai và Đại học Thái Nguyên

Sáng 16/11, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai Dương Quốc Huy, đồng chí Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng và lãnh đạo tỉnh Lào Cai, lãnh đạo Đại học Thái Nguyên tham quan các gian hàng tại khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ số và các sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP, mô hình tiêu biểu của tỉnh Lào Cai và Đại học Thái Nguyên tại sảnh Trung tâm Hội nghị tỉnh Lào Cai.

Buồn vui nghề nuôi cá trên núi Pờ Sì Ngài

Buồn vui nghề nuôi cá trên núi Pờ Sì Ngài

Cách đây 9 năm, do ảnh hưởng thiên tai, đồng bào Dao đỏ nơi đây được Nhà nước đầu tư khu sắp xếp dân cư với tổng kinh phí 23 tỷ đồng, giúp người dân có cuộc sống ổn định, an toàn. Niềm vui đến sớm với người dân Pờ Sì Ngài khi mô hình nuôi cá nước lạnh đem lại hiệu quả cao, giúp các hộ dân thoát nghèo. Vậy nhưng, 2 năm trở lại đây, nguồn sinh kế tốt nhất của người dân bị đe dọa, khiến một số hộ dân có nguy cơ tái nghèo.

Khơi sức dân để lo cho dân

Khơi sức dân để lo cho dân

Xã vùng cao Mỏ Vàng đang chuyển mình với hàng loạt công trình hạ tầng có tổng vốn đầu tư hàng chục tỷ đồng được triển khai. Đằng sau những đổi thay ấy không chỉ có nguồn lực đầu tư của Nhà nước mà còn là sự chung sức, đồng lòng của Nhân dân. Bằng cách làm dân vận khéo, cấp ủy, chính quyền địa phương đang khơi dậy nội lực cộng đồng, biến sự đồng thuận thành nguồn lực phát triển với phương châm "Lấy sức dân để lo cho dân".

Phong Dụ Hạ huy động sức dân đẩy nhanh tiến độ làm đường giao thông nông thôn

Phong Dụ Hạ huy động sức dân đẩy nhanh tiến độ làm đường giao thông nông thôn

Những tuyến đường bê tông đang dần nối dài đến các thôn, bản ở Phong Dụ Hạ không chỉ giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, mà còn mở thêm cơ hội đưa nông sản ra thị trường, mở rộng vùng sản xuất và nâng cao thu nhập. Với phương châm Nhà nước và Nhân dân cùng làm, địa phương đang tập trung huy động nguồn lực, tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thi công, phấn đấu hoàn thành các công trình giao thông trong năm 2026.

Lào Cai thúc đẩy chế biến sâu, nâng giá trị tài nguyên khoáng sản

Lào Cai thúc đẩy chế biến sâu, nâng giá trị tài nguyên khoáng sản

Nhiều mỏ khoáng sản chậm đưa vào khai thác hoặc phải tạm dừng, hoạt động chế biến chủ yếu dừng ở sản phẩm trung gian. Trước thực trạng này, tỉnh Lào Cai đang triển khai các giải pháp phát triển công nghiệp khai thác và tinh chế nguyên liệu phục vụ công nghệ chiến lược. Mục tiêu là từng bước nâng cao giá trị tài nguyên, tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho các ngành công nghiệp chế biến.

Nhiều hộ dân ở Phìn Ngan mòn mỏi chờ điện lưới

Nhiều hộ dân ở Phìn Ngan mòn mỏi chờ điện lưới

Rời nơi ở cũ vì nguy cơ sạt lở, 13 hộ dân chuyển về khu tái định cư Tả Trang, thôn Phìn Ngan, xã Bát Xát với mong muốn có nơi ở an toàn, ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, nhiều năm qua, các hộ vẫn phải sống trong cảnh thiếu điện lưới, sóng điện thoại chập chờn, thiếu nước sạch và đi lại khó khăn. Giữa núi rừng cách trở, ánh điện vẫn là niềm mong mỏi thường trực của người dân nơi đây.

Phụ nữ Lâm Giang học và làm theo Bác

Phụ nữ Lâm Giang học và làm theo Bác

Thấm nhuần tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Lâm Giang đã cụ thể hóa việc học tập và làm theo Bác bằng các phong trào thi đua, mô hình thiết thực, gắn với đời sống hội viên. Từ hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc đến thúc đẩy chuyển đổi số và lan tỏa tinh thần tương thân tương ái, mỗi việc làm đều góp phần khẳng định vai trò, vị thế của phụ nữ trong xây dựng quê hương ngày càng phát triển.

Vun đắp đồng thuận từ việc dân cần

Vun đắp đồng thuận từ việc dân cần

Một đoạn đường xuống cấp cần sửa chữa, một tuyến giao thông cần mở rộng, một khu dân cư cần giữ gìn sạch đẹp… Từ những nhu cầu thiết thực ấy, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam xã Tân Hợp cùng các tổ chức thành viên lắng nghe, vận động, kết nối sức dân. Khi được bàn bạc, hiểu rõ lợi ích, người dân tự nguyện góp sức, những phần việc chung trở thành sợi dây gắn kết, củng cố đồng thuận và tình đoàn kết ở cơ sở.

Triển khai giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và doanh nghiệp quy mô nhỏ giai đoạn 2026-2027

Triển khai giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và doanh nghiệp quy mô nhỏ giai đoạn 2026-2027

Quốc hội và Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 43/2026/QH16 và Nghị định số 398/2026/NĐ-CP quy định giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn 2026 và 2027. Gói hỗ trợ tài khóa tập trung vào nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ và người lao động góp phần kích cầu tiêu dùng và khơi thông nguồn vốn sản xuất.

fb yt zl tw