Cụ thể, ngày 5/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 397/NQ-CP về Kế hoạch hành động của Chính phủ đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030. Đây được xem là bước đi quyết liệt, thể hiện rõ quyết tâm chính trị của Chính phủ trong việc làm trong sạch môi trường kinh doanh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, doanh nghiệp và giữ vững kỷ cương kinh tế.
Buôn lậu, gian lận thương mại tiếp tục diễn biến phức tạp
Thời gian qua, mặc dù các lực lượng chức năng đã có nhiều nỗ lực, song tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả vẫn diễn biến phức tạp, phạm vi ngày càng rộng, thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt trên tuyến biên giới, cửa khẩu, cảng biển và không gian mạng. Nhiều đối tượng lợi dụng thương mại điện tử, dịch vụ giao hàng nhanh, mạng xã hội để tiêu thụ hàng lậu, hàng giả, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Các hành vi vi phạm không chỉ gây thất thu ngân sách Nhà nước, làm méo mó thị trường mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, quyền lợi chính đáng của người dân, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của doanh nghiệp chân chính và môi trường đầu tư kinh doanh.
Trước yêu cầu cấp bách đó, Nghị quyết 397/NQ-CP được ban hành với mục tiêu tạo chuyển biến căn bản, bền vững trong công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030.
Xây dựng thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh
Nghị quyết xác định: đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, lâu dài, gắn với trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương. Mục tiêu là ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng vi phạm, góp phần xây dựng thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, bảo đảm an ninh kinh tế, trật tự an toàn xã hội và hội nhập quốc tế bền vững.
8 nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm đến năm 2030
Để thực hiện hiệu quả mục tiêu đề ra, Chính phủ xác định 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, pháp luật. Tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo hướng đồng bộ, chặt chẽ, khả thi. Tăng mức xử phạt, bổ sung chế tài đủ sức răn đe, khắc phục tình trạng chồng chéo, kẽ hở pháp lý.
Thứ hai, nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật. Đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, kiểm soát thị trường với phương châm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, tập trung vào các tuyến, địa bàn, lĩnh vực, mặt hàng trọng điểm, nhạy cảm như xăng dầu, thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, hàng tiêu dùng thiết yếu.
Thứ ba, siết chặt kiểm soát trên không gian mạng. Tăng cường quản lý đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội; xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng môi trường mạng để buôn bán hàng lậu, hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ.
Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý. Ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong truy xuất nguồn gốc, giám sát dòng hàng hóa, phát hiện sớm vi phạm; từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung phục vụ công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại.
Thứ năm, tăng cường phối hợp liên ngành, liên vùng. Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng: công an, hải quan, biên phòng, quản lý thị trường, thuế và chính quyền địa phương. Đồng thời, mở rộng hợp tác quốc tế trong chia sẻ thông tin, điều tra, xử lý các đường dây buôn lậu xuyên quốc gia.
Thứ sáu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Tăng cường kiểm soát, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm nhãn hiệu, bản quyền, sáng chế; hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; xây dựng cơ chế bảo vệ hiệu quả tài sản trí tuệ trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Thứ bảy, nâng cao năng lực cho lực lượng thực thi. Quan tâm đào tạo chuyên sâu, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ làm công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả; đầu tư trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Thứ tám, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động toàn xã hội tham gia. Tăng cường phổ biến pháp luật, cảnh báo rủi ro, hướng dẫn người dân nhận diện hàng giả, hàng kém chất lượng; phát huy vai trò của doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và người tiêu dùng trong phát hiện, tố giác vi phạm.
Đề cao trách nhiệm người đứng đầu
Một điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết là đề cao trách nhiệm của người đứng đầu. Chính phủ yêu cầu lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm trước Chính phủ nếu để xảy ra tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả diễn biến phức tạp, kéo dài trên địa bàn, lĩnh vực quản lý.
Việc đánh giá, xếp loại hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân lãnh đạo sẽ gắn chặt với kết quả công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại.
Doanh nghiệp và người dân là trung tâm của công tác bảo vệ
Chính phủ xác định doanh nghiệp chân chính và người tiêu dùng là đối tượng cần được bảo vệ, đồng thời là lực lượng quan trọng trong đấu tranh chống hàng giả, hàng lậu. Việc xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm, nói không với hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc được xem là giải pháp căn cơ, lâu dài.
Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, chống giả, bảo vệ thương hiệu, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Việc ban hành Nghị quyết 397/NQ-CP không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là xây dựng một thị trường minh bạch, an toàn, bền vững, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế.
Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, Kế hoạch hành động của Chính phủ đến năm 2030 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển căn bản trong công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, góp phần bảo đảm an ninh kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.
