Khi tiêu chí trở thành nền tảng
Xây dựng nông thôn mới từng là hành trình đầy nỗ lực để hoàn thành từng tiêu chí: từ giao thông, điện chiếu sáng, trường học, trạm y tế, đến thu nhập, văn hóa, môi trường. Đến nay, khi nhiều địa phương đã cán đích, song câu hỏi đặt ra không còn là “đạt bao nhiêu tiêu chí” mà là “người dân cảm nhận cuộc sống của mình thay đổi ra sao”. Nông thôn mới kiểu mẫu vì thế không đơn thuần là sự nâng cấp hạ tầng mà là sự nâng tầm chất lượng sống, cả về vật chất lẫn tinh thần.
Hết năm 2025, toàn tỉnh có 37/89 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 1 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Với đặc thù địa hình chia cắt, nhiều thôn bản xa trung tâm, đây là kết quả của sự kiên trì và đồng lòng. Song phía trước vẫn là chặng đường dài. Tỉnh đạt mục tiêu đến năm 2030, có 55 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có ít nhất 2 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Những con số ấy phản ánh quyết tâm, nhưng điều quan trọng hơn nằm ở cách các địa phương chuyển hóa tiêu chí thành giá trị bền vững. Bởi đạt chuẩn không có nghĩa là đã đủ đầy; giữ chuẩn và nâng chuẩn mới là thử thách thực sự.
Khi người dân là chủ thể
Thôn 8 Minh Phú, xã Việt Hồng từng là địa bàn còn nhiều khó khăn. Với 156 hộ dân, gần 60% là đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống trước đây chủ yếu dựa vào sản xuất nhỏ lẻ.
Khi bắt tay xây dựng thôn nông thôn mới kiểu mẫu, điều thay đổi trước tiên không phải là những công trình mới mà là cách người dân nhìn nhận vai trò của mình.
Từ sự đồng thuận đó, thôn đã huy động hơn 5,9 tỷ đồng để đầu tư hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan và phát triển kinh tế. Tuyến đường trung tâm dài 1,7 km được nâng cấp khang trang; hệ thống điện chiếu sáng được hoàn thiện; khuôn viên nhà văn hóa được mở rộng.
Cùng với đó, nhiều mô hình kinh tế được triển khai như: nuôi gà, ốc nhồi, lợn, nuôi ong lấy mật…, tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập tại chỗ. Thu nhập bình quân của người dân trong thôn hiện đạt trên 59 triệu đồng/người/năm.
Bà Nguyễn Thị Lan, người dân thôn 8 Minh Phú chia sẻ: “Trước đây, đường sá đi lại khó khăn, sản xuất manh mún nên đời sống bà con còn nhiều vất vả. Từ khi xây dựng thôn nông thôn mới kiểu mẫu, đường được mở rộng, điện chiếu sáng đầy đủ, bà con cũng mạnh dạn phát triển chăn nuôi, trồng trọt. Cuộc sống vì thế khởi sắc hơn, ai cũng có ý thức giữ gìn cảnh quan và chung tay xây dựng thôn ngày càng sạch đẹp”.
Điều đáng nói là mọi công việc đều được bàn bạc dân chủ. Từ lựa chọn hạng mục đầu tư đến giám sát thi công, người dân đều trực tiếp tham gia. Nhờ vậy, các công trình không chỉ hoàn thành đúng tiến độ mà còn được bà con tự giác giữ gìn.
Từ câu chuyện ở Minh Phú có thể thấy, khi người dân thực sự trở thành chủ thể, chương trình xây dựng nông thôn mới không còn là nhiệm vụ mang tính hành chính mà trở thành công việc chung của cả cộng đồng.
Tuy nhiên, để giữ vững và nâng cao các tiêu chí, yếu tố quyết định vẫn là sự phát triển ổn định của kinh tế nông thôn. Khi đời sống người dân được cải thiện, nguồn lực cho xây dựng hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan và phát triển văn hóa cộng đồng cũng được củng cố bền vững hơn.
Giữ chuẩn bằng kinh tế hàng hóa
Nếu Minh Phú cho thấy sức mạnh của sự đồng lòng thì thôn Lan Đình, xã Trấn Yên lại là minh chứng rõ ràng cho việc kinh tế phát triển chính là nền tảng để giữ vững các tiêu chí nông thôn mới.
Hiện nay, thôn có 97 ha dâu với 81 hộ tham gia trồng dâu nuôi tằm, Lan Đình đã hình thành vùng sản xuất tập trung gắn với liên kết tiêu thụ. Thu nhập từ cây dâu, con tằm đạt 250 - 300 triệu đồng/ha/năm, không chỉ giúp nhiều hộ vươn lên khá giả mà còn tạo tâm thế chủ động trong phát triển kinh tế.
Kinh tế khởi sắc kéo theo sự đổi thay trong đời sống. Nhà văn hóa thôn trở thành nơi sinh hoạt quen thuộc của người dân; các hoạt động văn nghệ, thể thao được duy trì thường xuyên; cảnh quan nông thôn ngày càng khang trang.
Bà Đào Thị Toàn, người dân thôn Lan Đình chia sẻ: Nhờ nghề trồng dâu nuôi tằm mà đời sống bà con thay đổi rõ rệt. Thu nhập ổn định nên mỗi gia đình đều có điều kiện chỉnh trang nhà ở, đóng góp xây dựng thôn xóm sạch đẹp hơn.
Đời sống được cải thiện cũng là tiền đề quan trọng để địa phương giữ vững và nâng cao các tiêu chí nông thôn mới.
Ông Nguyễn Thanh Sơn - Trưởng thôn Lan Đình cho biết: “Giữ chuẩn nông thôn mới khó hơn đạt chuẩn. Vì vậy, mọi chủ trương đều phải công khai, minh bạch để người dân hiểu và cùng tham gia thực hiện”.
Thực tế ở Lan Đình cho thấy, khi kinh tế phát triển ổn định, người dân không chỉ nâng cao đời sống mà còn chủ động đóng góp vào việc xây dựng cộng đồng văn minh. Và khi đời sống vật chất đã được nâng lên, nhiều địa phương bắt đầu đặt ra mục tiêu cao hơn: phát triển nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững.
Hướng đến phát triển xanh
Ở thôn Đức Thịnh, xã Hưng Khánh, hành trình xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu gắn với một hướng đi mới: nông nghiệp xanh, giảm phát thải và phát triển bền vững.
Năm 2025, thôn triển khai mô hình sản xuất lúa bền vững, giảm phát thải khí nhà kính với 32 hộ dân tham gia. Kết quả cho thấy năng suất đạt 2,2 tạ/sào; chi phí giảm 50%; lượng phát thải giảm 73%.
Đến vụ xuân năm 2026, khoảng 90% diện tích lúa của thôn đã được sản xuất theo hướng bền vững.
Nhờ phát triển sản xuất hiệu quả, thu nhập bình quân của người dân đạt khoảng 60 triệu đồng/người/năm; toàn thôn chỉ còn 1 hộ nghèo. Các tổ tự quản về an ninh, trật tự, môi trường, hòa giải ở cơ sở hoạt động nền nếp, góp phần giữ gìn nếp sống văn minh.
Chúng tôi xác định xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu không chỉ là hoàn thiện hạ tầng mà quan trọng hơn là thay đổi cách sản xuất và nếp sống của người dân. Khi bà con sản xuất theo hướng tiết kiệm tài nguyên, thân thiện với môi trường thì kết quả mới bền vững.
Sự thay đổi ở Đức Thịnh cho thấy một bước tiến mới của chương trình xây dựng nông thôn mới: không chỉ phát triển kinh tế mà còn hướng tới sự hài hòa giữa con người và môi trường sống.
Khi nông thôn không còn là “vùng trũng”
Nhìn rộng ra, xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu không chỉ là câu chuyện của từng thôn, bản mà còn phản ánh sự chuyển biến trong tư duy phát triển nông thôn.
Nếu trước đây nông thôn thường được nhìn nhận như khu vực còn nhiều khó khăn cần hỗ trợ, thì ngày nay, nhiều vùng quê đang từng bước trở thành không gian sống có tiềm năng phát triển, có bản sắc văn hóa và có khả năng tự vươn lên.
Hạ tầng ngày càng hoàn thiện; công nghệ số từng bước được ứng dụng trong quản lý, sản xuất và giao dịch, giúp rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và đô thị. Nhiều người trẻ lựa chọn trở về quê hương khởi nghiệp, phát triển kinh tế nông nghiệp, du lịch cộng đồng hay thương mại điện tử.
Sự chuyển động ấy cho thấy nông thôn không còn là “vùng trũng” của phát triển, mà đang trở thành không gian mới cho tăng trưởng bền vững và sáng tạo.
Song yếu tố cốt lõi vẫn là con người. Khi người trẻ có cơ hội việc làm ngay tại quê hương; con em được học hành đầy đủ; người cao tuổi được chăm sóc y tế kịp thời; môi trường sống an toàn và sạch đẹp - đó mới chính là nền tảng của một miền quê đáng sống.
Hành trình không có điểm kết thúc
Xây dựng nông thôn mới có điểm khởi đầu nhưng không có điểm kết thúc. Danh hiệu “kiểu mẫu” không phải là đích đến cuối cùng, mà là dấu mốc trên hành trình phát triển lâu dài của mỗi địa phương.
Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt ra những yêu cầu cao hơn: phát triển kinh tế xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, thu hẹp khoảng cách vùng cao - vùng thấp, nâng cao chất lượng quản trị cơ sở.
Khi mỗi thôn, bản vừa giữ được bản sắc văn hóa truyền thống, vừa bắt nhịp với nhịp sống hiện đại; người dân được sống trong môi trường an toàn, kinh tế ổn định và cộng đồng gắn kết - lúc ấy nông thôn mới không chỉ là một chương trình phát triển mà trở thành không gian sống đáng mơ ước của chính người dân quê hương mình.
Từ “đạt chuẩn” đến “đáng sống” là một bước chuyển lặng lẽ nhưng sâu sắc. Và chính ở những miền quê đang thay da đổi thịt từng ngày ấy, nền tảng cho sự phát triển bền vững của tỉnh đang được vun đắp bằng sự đồng thuận, trách nhiệm và niềm tin của mỗi người dân.
