Năm 2025, thiên tai trên địa bàn tỉnh tiếp tục diễn biến phức tạp với nhiều đợt mưa lớn kéo dài, rét đậm, rét hại, lũ quét và sạt lở đất. Đặc biệt, ảnh hưởng của bão số 10 đã gây thiệt hại nặng nề tại nhiều địa phương, hỏng nhà cửa, công trình hạ tầng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
Từ thực tế đó, nhiều bài học kinh nghiệm được rút ra, đặc biệt là tư duy từ “chống” sang “phòng”.
Tại phường Âu Lâu, hoàn lưu bão số 10 gây mưa lớn kéo dài với lượng mưa có nơi gần 300 mm, kết hợp lũ sông Hồng dâng cao khiến nhiều khu vực bị ngập úng nghiêm trọng. Hàng trăm hộ dân ở các tổ dân phố ven sông Hồng bị ảnh hưởng trực tiếp, tổng thiệt hại ước khoảng 51 tỷ đồng.
Không chỉ nhà ở của người dân bị ảnh hưởng, thiên tai còn làm hỏng các công trình điện, thủy lợi, giao thông; hàng chục ha hoa màu, thủy sản bị thiệt hại. Sau đợt mưa lũ, địa phương xác định phải thay đổi cách làm, lấy phòng ngừa làm trọng tâm thay vì chỉ tập trung khắc phục hậu quả.
Ngay từ đầu năm 2026, phường đã triển khai rà soát các khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập úng; củng cố các tổ xung kích phòng chống thiên tai; xây dựng phương án sơ tán dân theo từng tình huống cụ thể.
Ông Phạm Tiến Dũng - Chủ tịch UBND phường Âu Lâu cho biết: Điều quan trọng nhất là phải chủ động từ sớm, không để bị động khi thiên tai xảy ra. Khi có cảnh báo mưa lớn, phải kiên quyết vận động người dân di chuyển đến nơi an toàn. Phải phát huy hiệu quả phương châm “4 tại chỗ”, nhất là lực lượng và hậu cần tại cơ sở. Trong nhiều tình huống, địa phương phải tự ứng cứu trong “giờ vàng” trước khi lực lượng hỗ trợ tiếp cận hiện trường.
Từ thực tế thiên tai xảy ra những năm gần đây, UBND phường Âu Lâu cũng kiến nghị tỉnh quan tâm đầu tư các công trình phòng chống thiên tai cấp thiết, nhất là các tuyến kè chống sạt lở bờ sông Hồng và quỹ đất tái định cư cho các hộ dân nằm trong vùng nguy cơ cao.
Không chỉ ở khu vực đô thị, tại các xã vùng cao, áp lực từ thiên tai còn lớn hơn bởi địa hình dốc, dân cư sống phân tán, nguy cơ sạt lở luôn hiện hữu mỗi mùa mưa bão.
Xã Thượng Hà hiện có 91 hộ nằm trong vùng nguy cơ cao cần sắp xếp, di dời khỏi khu vực dễ xảy ra sạt lở, lũ quét. Nhiều khu vực như bản Vài Siêu, Mai Đào... thường xuyên đối mặt nguy cơ sạt lở do nền đất yếu, địa hình phức tạp.
Theo đánh giá của địa phương, nhiều hộ dân vẫn sống trong tâm thế thấp thỏm mỗi khi mùa mưa đến. Không ít gia đình dù biết nơi ở tiềm ẩn nguy hiểm nhưng vẫn chần chừ di chuyển vì gắn bó với đất sản xuất, nương rẫy và tập quán sinh sống lâu đời.
Để giải quyết căn cơ vấn đề này, xã đang đề xuất xây dựng 2 khu tái định cư tập trung theo hướng đồng bộ hạ tầng điện, đường, nước sinh hoạt; ưu tiên bố trí cho các hộ dân đang sống trong vùng có nguy cơ sạt lở đặc biệt nguy hiểm.
Ông Nguyễn Tiến Luật - Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Thượng Hà chia sẻ: Việc xây dựng khu tái định cư không chỉ là giải pháp trước mắt mà là cách để đi trước thiên tai một bước. Nếu không chủ động di dời dân ra khỏi vùng nguy hiểm thì thiệt hại rất khó lường khi mưa lũ lớn xảy ra.
Theo ông Luật, khó khăn lớn nhất hiện nay là quỹ đất tái định cư còn hạn chế, trong khi nguồn lực đầu tư hạ tầng chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, việc thay đổi nhận thức của người dân cũng cần thêm thời gian bởi nhiều hộ vẫn có tâm lý “bám đất, giữ làng”.
Không chỉ ở Âu Lâu, Thượng Hà, thời điểm này nhiều địa phương khác trên địa bàn tỉnh cũng đang chủ động xây dựng các phương án ứng phó thiên tai theo hướng sát thực tế hơn.
Tại xã Bảo Yên, do nằm trong khu vực lòng hồ thủy điện Phúc Long nên địa phương thường xuyên đối mặt nguy cơ ngập úng khi mưa lớn kéo dài. Vì vậy, công tác rà soát các điểm xung yếu, khu vực tiềm ẩn nguy cơ thiên tai được xã đặc biệt chú trọng trước mùa mưa bão năm nay.
Xác định công tác phòng, chống thiên tai là nhiệm vụ trọng tâm, trọng yếu không chỉ trong năm 2026 mà cả những năm tiếp theo bởi ảnh hưởng của thiên tai là vô cùng lớn, tác động trực tiếp đến đời sống, tài sản của người dân. Do đó, chúng tôi xác định phòng là chính.
Theo ông Duật, để nâng cao khả năng xử lý tình huống ngay từ cơ sở, xã đã tổ chức diễn tập phương án phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn với sự tham gia của các lực lượng xung kích và người dân địa phương nhằm nâng cao khả năng hiệp đồng, tránh bị động khi thiên tai xảy ra.
Từ thực tế tại các địa phương có thể thấy, trước diễn biến thiên tai ngày càng cực đoan, yêu cầu đặt ra không chỉ là ứng phó kịp thời mà phải nâng cao năng lực phòng ngừa ngay từ cơ sở. Đây cũng là nội dung được tỉnh đặc biệt nhấn mạnh trong công tác phòng, chống thiên tai năm 2026.
Tại hội nghị tổng kết công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, đồng chí Phan Trung Bá - Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương tiếp tục rà soát, kiện toàn Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự các cấp theo hướng “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”.
Tỉnh yêu cầu các địa phương khẩn trương kiểm tra toàn bộ khu vực có nguy cơ cao về sạt lở đất, lũ ống, lũ quét để xây dựng phương án di dời dân phù hợp; kiên quyết không để người dân ở lại nơi nguy hiểm khi đã có cảnh báo mưa lũ. Chủ động chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, vật tư để sẵn sàng ứng cứu trong mọi tình huống.
Theo đó, công tác phòng ngừa phải được thực hiện ngay từ cơ sở. Các địa phương cần rà soát, khắc phục sớm các công trình giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế bị hỏng trước mùa mưa bão; tăng cường truyền thông, ứng dụng công nghệ để kịp thời cảnh báo thiên tai đến người dân.
Thời tiết ngày càng cực đoan và thiên tai là yếu tố không thể ngăn chặn, vì vậy, việc phòng ngừa cần được thực hiện từ sớm, từ xa, thiệt hại sẽ được giảm thiểu, người dân cũng yên tâm hơn trước mỗi mùa mưa lũ. Đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với các địa phương hiện nay: phải để “phòng” thực sự đi trước “chống”.
