Tuyến đường từ Mường Hum đi vào vẫn còn nhiều chỗ sạt lở, chưa hoàn thiện, nhưng dấu vết cơn bão tàn khốc đã nhạt hơn và Y Tý đang dần phát triển trở lại…
Tháng 9/2024, hoàn lưu cơn bão số 3 (bão Yagi) với mưa lớn gây thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản cho tỉnh Lào Cai nói riêng và các tỉnh miền bắc nói chung. Tại khu vực xã biên giới A Lù (thuộc huyện Bát Xát cũ), nay là xã Y Tý, mưa lũ, sạt lở đất làm bảy người chết, 28 ngôi nhà bị đổ sập hoàn toàn, hơn 200 ngôi nhà bị hư hại, đời sống của nhân dân gặp rất nhiều khó khăn.
Gần một năm sau trận lũ quét lịch sử, những mất mát về người, tài sản và hạ tầng vẫn còn in dấu ở cái nôi du lịch Y Tý. Thiên tai đã tác động mạnh vào hệ sinh thái du lịch vốn còn non trẻ, nhiều homestay ngưng hoạt động, hạ tầng xuống cấp, du khách lo ngại về chất lượng giao thông và mức độ an toàn khi di chuyển về đây…
Anh Hoàng Công Kiều, Phó Trưởng Ban Xây dựng Đảng xã Y Tý, đồng thời là một nhiếp ảnh gia có rất nhiều bức ảnh đẹp về Y Tý cho chúng tôi biết: Y Tý là vùng đất đặc biệt - nơi mỗi mùa trong năm mang một vẻ đẹp riêng, nơi con người và thiên nhiên cùng dệt nên bức tranh vừa hùng vĩ, vừa nên thơ. Nằm ở độ cao hơn 2.000m, bên triền biên giới Việt-Trung, Y Tý không chỉ là địa danh du lịch độc đáo của Lào Cai, mà còn đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá của du khách trong nước và nước ngoài. Nơi đây có Lảo Thẩn, Nhìu Cồ San - những đỉnh núi lừng danh trong giới trekking, quanh năm mây phủ, là điểm hẹn của những người yêu thiên nhiên, đam mê chinh phục...
Mỗi độ thu về, Y Tý lại rực rỡ trong sắc vàng của ruộng bậc thang chín tới - một tuyệt tác được xếp hạng Di sản ruộng bậc thang quốc gia, cùng với đó là mùa lễ hội ngập tràn bản sắc. Lễ hội Mùa thu Y Tý đang được xây dựng thành sản phẩm du lịch đặc trưng, với chuỗi hoạt động hấp dẫn như: Giải leo núi Lảo Thẩn, thi ngựa thồ truyền thống, trình diễn trang phục các dân tộc, không gian trà, bánh, xôi bản địa, trò chơi dân gian vùng cao, chạy việt dã trong lòng di sản, giải xe đạp leo núi đường mòn, gian hàng OCOP và đêm nhạc cộng đồng bên lửa trại… Tất cả tạo nên một bức tranh du lịch sinh động, vừa nguyên sơ, vừa hiện đại, vừa cộng đồng, vừa chuyên nghiệp.
Y Tý còn là vùng đất lưu giữ nét văn hóa đặc sắc của nhiều dân tộc như H’Mông, Hà Nhì, Dao… với nhà trình tường cổ, lễ Cúng rừng, Tết Gạ Ma Do, lễ hội Khô Già Già, tiếng khèn, tiếng sáo, nghệ thuật thủ công và ẩm thực đậm chất Y Tý. Người dân nơi đây mộc mạc, thân thiện, mến khách, là “thương hiệu mềm” níu chân du khách quay trở lại.
Đồng chí Nguyễn Văn Tài, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Y Tý cho biết: Sau khi sáp nhập hai xã Y Tý và A Lù, xã Y Tý mới có diện tích hơn 120km2 , dân số là 10.348 người, 1.898 hộ. Quá trình sáp nhập, kiện toàn bộ máy chính quyền địa phương hai cấp đã mở ra những cơ hội mới, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong điều hành, quản lý và tổ chức phát triển. Việc mở rộng địa giới hành chính đòi hỏi sự điều chỉnh đồng bộ về quy hoạch, hạ tầng, nguồn lực và sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền-nhân dân-cộng đồng doanh nghiệp.
Dẫu vậy, từ trong gian khó, vùng đất Y Tý đang dần gượng dậy và đón nhận những tín hiệu lạc quan. Hàng nghìn cá nhân, hàng chục doanh nghiệp, tổ chức xã hội đã vào cuộc khắc phục hậu quả thiên tai, chia ngọt sẻ bùi với nhân dân Y Tý vượt qua thiên tai, mưa lũ.
Trong dịp đi cùng với chúng tôi lên Y Tý khánh thành và trao 28 căn hộ tặng người dân chịu thiệt hại do mưa lũ ở thôn Phìn Chải 2 mới đây, đồng chí Hoàng Thị Thanh Bình, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Lào Cai đã khẳng định: Những ngôi nhà khang trang, kiên cố cho các hộ dân được bàn giao hôm nay không chỉ là những ngôi nhà để ở, mà còn là động lực để giúp bà con yên tâm ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế, góp phần giữ gìn an ninh chính trị, an toàn xã hội trên vùng biên cương của Tổ quốc.
Vài năm trở lại đây, mô hình phát triển nông nghiệp gắn với du lịch tương đối mạnh trên địa bàn, tạo ra sản phẩm du lịch mới cho địa phương. Toàn xã có khoảng 50 hộ dân ở các thôn Phìn Hồ, Trung Chải, Mò Phú Chải cho doanh nghiệp, cá nhân thuê đất trồng hoa ly. Nhờ đó, có thêm khoản tiền phát triển kinh tế gia đình; đồng thời, bà con cũng được tiếp cận với các phương pháp mới trong sản xuất nông nghiệp để ứng dụng vào phát triển kinh tế gia đình.
Y Tý đang hình thành nhiều sản phẩm du lịch mới, từng bước xây dựng đội ngũ làm du lịch có tâm và có trách nhiệm, với sự đồng hành của Câu lạc bộ Du lịch Y Tý, các hợp tác xã, nhóm cộng đồng và nhiều hộ dân trẻ.
Cùng với trồng rau, trồng hoa, du lịch vẫn là điểm nhấn tạo nên sức hút đặc biệt cho vùng cao Y Tý. Trên quãng đường đồng hành cùng anh Thào A Chu khoảng 5km, đồi núi quanh co từ điểm bàn giao nhà tại thôn Phìn Chải 2 lên Đồn Biên phòng Y Tý, Thào A Chu cho biết gia đình anh cũng tham gia làm du lịch bằng cách góp 4-5 con ngựa tại điểm “săn mây” ở ngọn núi gần đây, để phục vụ nhu cầu cưỡi ngựa chụp hình của du khách với giá 20-25 nghìn đồng mỗi lần. Mỗi ngày anh cũng kiếm được khoảng 200 nghìn đồng để bù vào việc chi tiêu cho gia đình…
Hiện nay, hạ tầng giao thông ở Y Tý đang từng bước được nâng cấp, nhiều công trình tái thiết nhanh chóng hoàn thành. Những mô hình mới như du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp sạch, sản phẩm OCOP và gần đây là mô hình “nho sữa Y Tý”, hoa ly, rau trái vụ… đang khẳng định tiềm năng phát triển du lịch nông nghiệp vùng cao.
Y Tý đang hình thành nhiều sản phẩm du lịch mới, từng bước xây dựng đội ngũ làm du lịch có tâm và có trách nhiệm, với sự đồng hành của Câu lạc bộ Du lịch Y Tý, các hợp tác xã, nhóm cộng đồng và nhiều hộ dân trẻ. Họ chính là lực lượng nòng cốt, cùng chính quyền hiện thực hóa khát vọng phát triển bền vững.
Đồng chí Tô Văn Thanh, Bí thư Đảng ủy xã Y Tý nhấn mạnh: Chúng tôi xác định phát triển giao thông là yếu tố đầu tiên, then chốt để thu hút đầu tư và phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn. Thời gian qua, một số tuyến đường kết nối với Y Tý triển khai gặp khó khăn, liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng, nhưng đến nay đang gấp rút triển khai để bảo đảm tiến độ. Dự kiến tháng 9 tới sẽ hoàn thành tuyến đường từ Mường Hum đến Y Tý, khi giao thông thuận lợi thì việc phát triển kinh tế-xã hội sẽ có những bước chuyển mình.
Đại hội Đảng bộ xã Y Tý lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 cũng đã xác định: Phát triển du lịch là một trong ba khâu đột phá chiến lược. Trên cơ sở phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, khai thác hiệu quả tiềm năng cảnh quan thiên nhiên, gắn kết du lịch với phát triển nông, lâm nghiệp, xã hướng tới xây dựng điểm đến sinh thái, văn hóa đặc sắc. Đảng bộ và nhân dân Y Tý mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ từ các cấp, các ngành, doanh nghiệp và du khách cùng với sự đoàn kết, nỗ lực của chính quyền và sự vào cuộc mạnh mẽ của toàn thể nhân dân để Y Tý không chỉ vươn lên sau thiên tai, mà còn cất cánh thật sự: trở thành một vùng đất sống xanh, du lịch xanh, đem lại sinh kế bền vững cho cộng đồng.
