Buổi sáng ở bình nguyên xanh Khai Trung mang vẻ đẹp rất riêng. Màn sương mỏng lững lờ trên thảm cỏ rộng, phía xa là những mái nhà của đồng bào Dao ở Khai Trung, người Tày ở Lâm Thượng. Không gian bình yên ấy hấp dẫn bởi chính sự nguyên sơ, chưa bị phủ lên quá nhiều dấu vết của những công trình nhân tạo. Đó cũng là một trong những giá trị mà Tân Lĩnh cần gìn giữ khi mở hướng phát triển du lịch.
Sau hợp nhất, không gian phát triển của xã được mở rộng, mang theo những dư địa mới về du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch tâm linh và trải nghiệm nông nghiệp. Trong đó, bình nguyên xanh Khai Trung với độ cao hơn 700 m so với mực nước biển, cảnh quan tự nhiên thuận lợi và cộng đồng dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số đang tạo nên một điểm nhấn đáng chú ý.
Theo ông Triệu Văn Huấn - Phó Chủ tịch UBND xã Tân Lĩnh, địa phương có nhiều tiềm năng để phát triển các loại hình du lịch. Bước đầu, hướng đi này đã mở ra cơ hội mới cho người dân trên bình nguyên xanh Khai Trung, nơi lâu nay sinh kế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Nhưng lợi thế tự nhiên chỉ thực sự trở thành giá trị kinh tế khi được tổ chức thành sản phẩm. Đây chính là khâu Tân Lĩnh đang từng bước đặt nền móng.
Nếu cảnh quan tạo ấn tượng ban đầu thì văn hóa cộng đồng mới là yếu tố tạo nên chiều sâu cho hành trình của du khách. Ở Tân Lĩnh, những giá trị ấy hiện diện trong đời sống hằng ngày. Đó là lễ Cấp sắc của người Dao, điệu hát Khắp Coọi của người Tày, những bộ trang phục được phụ nữ vùng cao thêu tay công phu; là những món ăn mang hương vị núi rừng được chế biến từ sản vật địa phương.
Những giá trị tưởng như quen thuộc với người dân địa phương lại có thể trở thành trải nghiệm đặc sắc đối với du khách nếu được kể lại theo một cách phù hợp.
Ông Nguyễn Văn Sưu, thôn Khai Trung, cho rằng địa phương có thể giới thiệu đến du khách những món ăn đặc sản như gà thiến, cá bỗng, trong đó cá bỗng có thể chế biến thành gỏi hoặc nướng; cùng với đó là những món ăn truyền thống của đồng bào Dao như thịt hầm thuốc Nam.
Những câu chuyện như vậy cho thấy hướng phát triển du lịch của Tân Lĩnh không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án lớn.
Một bữa cơm, một điệu hát, bộ trang phục truyền thống hay một nghi lễ cộng đồng, nếu được tổ chức bài bản, đều có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch. Quan trọng hơn, giá trị tạo ra từ những trải nghiệm ấy có cơ hội quay trở lại với chính cộng đồng đang gìn giữ.
Tân Lĩnh đang lựa chọn cách đi gắn du lịch với nông nghiệp thay vì tách hai lĩnh vực thành những không gian riêng biệt.
Định hướng này mở ra cách tiếp cận đáng chú ý: du khách không chỉ đến để ngắm cảnh mà còn có thể trải nghiệm quá trình sản xuất, thưởng thức sản vật và tìm hiểu đời sống của người dân địa phương. Nông nghiệp vì thế không chỉ cung cấp nguyên liệu cho du lịch mà còn trở thành một phần của câu chuyện du lịch.
Cùng với đó, xã đang tạo điều kiện để hợp tác xã dịch vụ du lịch nông nghiệp tham gia mở rộng, xây dựng các mô hình kết hợp giữa sản xuất và trải nghiệm.
Từ vùng đất mà người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp, hướng phát triển mới đang mở thêm một giá trị khác cho đất đai: tạo ra sản phẩm du lịch và dịch vụ có giá trị cao hơn.
Tiềm năng nhiều nhưng để trở thành điểm đến hấp dẫn, Tân Lĩnh phải tìm lời giải cho bài toán khó. Đó là, người dân cần được trang bị thêm kỹ năng làm du lịch; các sản phẩm phải được hoàn thiện; cảnh quan cần được giữ gìn; dịch vụ phải từng bước nâng chất lượng và những giá trị văn hóa phải được bảo tồn trong quá trình khai thác.
Ông Hoàng Kim Dẫn, thôn Khai Trung cho rằng, người dân cần được tham quan, học hỏi những địa phương tương đồng đã phát triển du lịch để tích lũy kinh nghiệm, từ đó từng bước đầu tư, nâng cấp cơ sở và tạo sức hút với du khách.
Đây là một góc nhìn đơn giản nhưng sát thực tế. Du lịch cộng đồng không thể chỉ trông chờ vào cảnh đẹp. Người dân phải trở thành chủ thể của sản phẩm, từ cách đón khách, chuẩn bị nơi lưu trú, chế biến món ăn đến kể câu chuyện văn hóa của chính quê hương mình.
Với mục tiêu đến năm 2030 đón khoảng 20 nghìn lượt du khách, trong đó khoảng 9 nghìn lượt khách quốc tế, doanh thu du lịch khoảng 15 tỷ đồng, tạo việc làm cho khoảng 100 lao động và hình thành 6 tuyến, điểm du lịch liên kết, Tân Lĩnh đang đặt du lịch vào một hướng phát triển dài hạn.
Đảng ủy xã đã ban hành nghị quyết, kế hoạch phát triển du lịch gắn với phát huy bản sắc văn hóa dân tộc giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. UBND xã xây dựng Đề án Phát triển du lịch với hình ảnh “Tân Lĩnh - nơi hội tụ sắc màu”, hướng tới du lịch xanh, giàu bản sắc, gắn bảo tồn với phát triển bền vững; đồng thời phối hợp với đơn vị tư vấn để kêu gọi đầu tư, xây dựng các tour, tuyến phù hợp với lợi thế địa phương.
Điều quan trọng nhất là quá trình ấy phải giữ được thứ làm nên sức hấp dẫn ban đầu của Tân Lĩnh: thiên nhiên nguyên sơ và văn hóa cộng đồng. Bởi khi những giá trị ấy được bảo tồn, được tổ chức thành sản phẩm và người dân trực tiếp hưởng lợi, du lịch mới có nền tảng để đi xa.
Những “viên ngọc” của Tân Lĩnh thực tế không cần lớp vỏ hào nhoáng để tỏa sáng. Điều cần hơn là một cách làm đủ kiên trì để đánh thức giá trị vốn có, kết nối các điểm đến, nâng chất lượng dịch vụ và để người dân trở thành những người kể chuyện, những người làm du lịch ngay trên quê hương mình. Khi ấy, vẻ đẹp của Khai Trung, sắc màu văn hóa Dao - Tày và những sản vật vùng cao sẽ không chỉ được ngắm nhìn, mà thực sự trở thành nguồn lực cho một cuộc sống bền vững hơn.
