Trong những ngày mưa gió dữ dội do ảnh hưởng của bão số 3 năm 2024, điện thoại của chị Nguyễn Thị Mai liên tục đổ chuông. Đó là cuộc gọi từ những vị khách từng đến tham quan Nhà máy Thủy điện Thác Bà. Người hỏi chị có an toàn không, người lo cho anh em trong nhà máy, người sợ công trình bị ảnh hưởng bởi thiên tai. Nhiều người đã trở về quê nhà sau chuyến tham quan từ lâu, vậy mà khi nghe tin tỉnh Yên Bái (trước hợp nhất) thiệt hại nặng nề bởi mưa bão, vẫn nhớ gọi điện hỏi thăm, lo lắng.
Những sự quan tâm ấm áp trong lúc nguy nan khiến chị Mai vô cùng xúc động. Chị không ngờ công việc thuyết minh vốn bắt đầu từ những bỡ ngỡ, ngại ngùng lại có thể mang đến cho chị những tình cảm sâu sắc đến vậy.
Sinh năm 1974, tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Yên Bái, chị Mai từng có nhiều năm gắn bó với nghề nuôi dạy trẻ tại nhà trẻ của Thủy điện Thác Bà.
Năm 2020, khi nhà trẻ được bàn giao về địa phương, chị chuyển sang làm công nhân vệ sinh công nghiệp tại nhà máy. Đến cuối năm 2021, khi nhà máy bắt đầu tổ chức đón khách tham quan, chị được tin tưởng giao nhiệm vụ tham gia Tổ hướng dẫn khách tham quan Công ty Cổ phần Thủy điện Thác Bà.
Ngày đầu tiên cầm micro, người phụ nữ vốn quen làm việc thầm lặng không tránh khỏi lúng túng, ngại ngùng.
Không được đào tạo bài bản kỹ năng thuyết minh, nói trước đám đông; cũng không theo học chuyên ngành điện, chị phải tự tìm hiểu mọi thứ, từ việc đọc tài liệu, ghi nhớ các mốc thời gian đến việc học hỏi đồng nghiệp có chuyên môn để hiểu về các tổ máy, quy trình vận hành.
Những khái niệm chuyên môn như tua-bin, máy biến áp, hệ thống điều tốc hay quá trình vận hành, điều tiết nước của một nhà máy thủy điện khổng lồ hoàn toàn là những kiến thức xa lạ đối với một giáo viên mầm non.
Qua thời gian, khi lượng du khách tăng cao, chị dần quen với áp lực đứng trước đám đông. Cô thuyết minh viên rụt rè ngày nào giờ đã tự tin dẫn khách tham quan từng khu vực và truyền tải câu chuyện của nhà máy bằng sự thấu hiểu sâu sắc.
Tuy nhiên, trong công việc, nhiều khi chị Mai bất ngờ gặp những câu hỏi chuyên sâu về kỹ thuật nằm ngoài những nội dung đã chuẩn bị. Những lúc ấy, chị chọn cách trả lời thẳng thắn, chân thành, không né tránh: “Xin lỗi, câu này tôi chưa biết. Tôi sẽ tìm hiểu thêm rồi thông tin lại sau”. Chị quan niệm, kiến thức là vô hạn, mình không thể nói sai hay cố tình giấu giếm. Sau mỗi lần như vậy, chị lại tìm tài liệu, hỏi kỹ sư để bổ sung kiến thức.
Sự chân thành và thái độ cầu thị ấy không những không làm khách phiền lòng mà ngược lại còn giúp chị nhận được sự trân trọng, mến mộ. Nhiều vị khách lớn tuổi đã ân cần động viên, bảo chị cứ tiếp tục cố gắng học hỏi, bởi lẽ trên đời này làm gì có ai tự tin biết hết mọi điều. Từ đó, chị Mai vẫn luôn giữ trong tim ký ức về những vị khách quý chân thành, những người mà sau khi kết thúc chuyến tham quan và trở về quê nhà vẫn gọi điện, nhắn tin hỏi thăm sức khỏe của chị. Có người gửi tặng chị những lời khen ngợi động viên, có người lại hào hứng nhắc lại một chi tiết cảm động nào đó mà họ đã được nghe chị kể trong chuyến đi.
“Chuyến đi Thủy điện Thác Bà vừa rồi, cả đoàn mình ai cũng ấn tượng với thuyết minh viên tên Nguyễn Thị Mai. Bạn ấy nói chuyện rất duyên, nhiệt tình, số liệu, lịch sử nắm rất rõ. Nhờ bạn ấy kể mà đoàn mình mới hiểu được quá trình xây dựng nhà máy khi xưa gian khổ thế nào và thấy tự hào hơn về công trình thủy điện đầu tiên của miền Bắc”, anh Hoàng Anh Tuấn, phường Yên Bái chia sẻ ấn tượng về chị Mai.
Những câu chuyện về lịch sử hình thành, về kiến trúc của nhà máy cứ thế được chị kể đi kể lại nhiều lần trong ngày, nhưng người nghe thì mỗi lần một khác. Có đoàn khách là các cựu chiến binh chăm chú lắng nghe với ánh mắt bồi hồi; có đoàn là học sinh hiếu động, thích thú khám phá; lại có những đoàn gồm các kỹ sư muốn hỏi rất kỹ về các thông số kỹ thuật phức tạp. Chị Mai tự đặt ra nguyên tắc cho bản thân là không bao giờ cho phép mình chỉ đọc lại một bài thuyết minh đã thuộc lòng như chiếc máy ghi âm. Càng làm việc, chị càng hiểu rằng: muốn giới thiệu tốt phải bằng cảm xúc và bản thân người thuyết minh phải thực sự thấu hiểu, trân trọng, tự hào về những điều mình được truyền đạt.
Một phần quan trọng mà chị Mai luôn muốn du khách lắng nghe và đọng lại là lịch sử gian khó của Thủy điện Thác Bà - công trình thủy điện đầu tiên của miền Bắc, được xây dựng với sự giúp đỡ của Liên Xô. Khởi công ngày 19/8/1964, nhà máy lần lượt hòa lưới điện các tổ máy số 1 (5/10/1971), số 2 (10/3/1972) và số 3 (19/5/1972). Trong suốt 8 năm xây dựng, dưới bom đạn khốc liệt của chiến tranh, hơn 2.000 quả bom đã trút xuống nơi này.
Trong khuôn viên nhà máy có một nhà bia tưởng niệm. Ba mặt bia ghi danh 117 liệt sĩ, mặt còn lại dành cho những người hy sinh khuyết danh chưa thể xác định danh tính. Mỗi lần đưa khách đến đây, chị Mai lại nghẹn ngào. Chị muốn du khách hiểu rằng, dòng điện hôm nay không chỉ được xây dựng bằng bê tông, sắt thép mà đánh đổi bằng cả mồ hôi, xương máu và những cuộc đời dang dở. Việc nhớ những hy sinh ấy giúp công việc của chị vượt lên trên một bài thuyết minh thông thường, trở thành “nhịp cầu” nối quá khứ với hiện tại để những người ngã xuống không bị lãng quên.
Chứng kiến sự kiên trì, nỗ lực của chị Mai trong công việc, anh Đặng Quang Huân - Tổ trưởng Tổ Quản lý du lịch Thủy điện Thác Bà, Công ty Cổ phần Thủy điện Thác Bà bày tỏ sự trân trọng người đồng nghiệp nhiệt huyết: “Điều khiến tôi ấn tượng nhất ở chị Mai là sự nhiệt tình, tinh thần trách nhiệm và cách giao tiếp gần gũi với du khách. Chị Mai có giọng nói nhẹ nhàng, truyền cảm, giao tiếp tốt và luôn cố gắng hoàn thành công việc với tinh thần trách nhiệm cao. Điều đáng quý là dù công việc thuyết minh không phải chuyên môn ban đầu, chị vẫn chủ động tìm hiểu, tích lũy kiến thức để giới thiệu về công trình một cách sinh động, dễ hiểu”.
Hiện tại, chị Nguyễn Thị Mai vẫn đang tiếp tục hành trình tự học hỏi, hoàn thiện bản thân mỗi ngày. Chắc chắn, sẽ còn những câu hỏi của du khách mà chị chưa rõ. Sẽ vẫn còn đó cả một kho tàng kiến thức kỹ thuật mà chị cần phải dành thời gian để tiếp tục nghiên cứu. Thế nhưng, chị đã không còn cảm thấy quá lo lắng, hoang mang đến mất tự tin như những ngày đầu tiên chập chững cầm chiếc micro đứng trước đông người. Bởi chị nhận ra rằng, điều đọng lại sau mỗi chuyến đi không phải là những bài giới thiệu hoa mỹ, thuộc lòng, mà chính là sự chân thành, niềm tự hào và những câu chuyện xúc động về công trình thủy điện ghi dấu bằng lịch sử hào hùng.
