Xóa “vùng trắng” kỹ năng số

Không ít người dân, nhất là ở nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, dù đã có điện thoại thông minh, có thể truy cập mạng xã hội nhưng vẫn lúng túng trước tin giả, đường link lạ, tài khoản giả mạo hay những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. Khi khoảng cách về thiết bị và kết nối từng bước được thu hẹp, một “vùng trắng” khác đang đặt ra: vùng trắng về kỹ năng số và khả năng nhận diện thông tin.

Khi chiếc điện thoại thông minh cần “người dẫn đường”

Tại thôn Ao Sen, xã Văn Chấn, nơi 100% dân cư là đồng bào dân tộc thiểu số, internet và mạng xã hội đã mở ra nhiều cơ hội tiếp cận thông tin, nhưng cũng kéo theo những luồng tin sai lệch, trong đó có những thông tin xuyên tạc về cải cách, sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp.

Ông Hà Văn Tuân từng tiếp cận những thông tin như vậy. Nhờ sự tuyên truyền, giải thích kịp thời của cấp ủy, chính quyền thôn, ông có thêm cơ sở kiểm chứng thông tin từ thực tế.

“Được thôn, bản tuyên truyền nên tôi đã biết cách nhận diện thông tin xấu, độc và không làm theo, không nghe theo. Thực tế cho thấy, từ khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, các ban, ngành, đoàn thể đón tiếp người dân chu đáo, thủ tục hành chính làm nhanh hơn trước, không như những gì kẻ xấu tuyên truyền trên mạng xã hội”, ông Tuân chia sẻ.

Nếu ở Ao Sen, việc được cung cấp thông tin chính xác giúp người dân không bị tác động bởi những nội dung sai lệch, thì tại thôn Cổ Phúc 1, xã Trấn Yên, kiến thức về phòng ngừa lừa đảo trên không gian mạng đã giúp người dân chủ động ứng phó trước nguy cơ mất tài sản.

Cuối năm 2025, ông Nguyễn Quốc Lập nhận được cuộc gọi yêu cầu chuyển trước 40 triệu đồng để làm “phí nhận quà”. Các đối tượng đồng thời liên tiếp gửi tin nhắn thúc giục ông chuyển tiền. Nhận thấy dấu hiệu bất thường và nhớ lại những nội dung đã được tuyên truyền về thủ đoạn lừa đảo qua mạng, ông Lập không thực hiện theo yêu cầu mà báo ngay cho Công an xã Trấn Yên.

Một tổ công tác nhanh chóng đến tận nhà xác minh, xác định đây là thủ đoạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng xã hội và kịp thời ngăn chặn nguy cơ thiệt hại cho người dân.

Từ hai câu chuyện trên có thể thấy, trong môi trường số, thu hẹp “vùng trắng” không chỉ là đưa thiết bị và kết nối đến với người dân, mà quan trọng hơn là trang bị khả năng tiếp nhận, kiểm chứng và xử lý thông tin.

Với lợi thế gần dân, am hiểu địa bàn, phong tục, đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng thôn của hơn 1.600 thôn, tổ dân phố, cùng hơn 2.000 người có uy tín và lực lượng an ninh cơ sở đang giữ vai trò quan trọng trong định hướng thông tin, nâng cao nhận thức số cho người dân.

Không chỉ truyền đạt chủ trương, chính sách, họ còn kịp thời giải thích những vấn đề người dân còn băn khoăn, hướng dẫn cách nhận diện thông tin sai lệch, thủ đoạn lừa đảo, qua đó củng cố niềm tin và hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm.

Tạo “bộ lọc”, dựng “hàng rào” từ cơ sở

Ở xã Mỏ Vàng, địa phương có trên 90% đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, việc nắm bắt thông tin trên mạng xã hội được thực hiện thường xuyên. Những nội dung, bình luận liên quan các vấn đề người dân quan tâm được rà soát để kịp thời tham mưu cấp ủy định hướng, giải thích những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Ông Triệu Tòn Triệu - Bí thư Đảng ủy xã Mỏ Vàng cho biết: “Chúng tôi chủ động nắm tình hình của người dân qua các kênh thông tin, từ đó có định hướng kịp thời trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo”.

Cách làm này cũng được các địa phương chú trọng, trong đó có xã Yên Bình. Với gần 29.000 người thuộc 8 dân tộc cùng sinh sống, cấp ủy, chính quyền xã xác định nắm chắc tình hình tư tưởng, kịp thời giải đáp những vấn đề người dân quan tâm là một phần quan trọng của công tác định hướng thông tin.

Ông Lê Minh Đức, Bí thư Đảng ủy xã Yên Bình cho biết: “Chúng tôi xác định phải gần dân, sát cơ sở, nắm chắc tình hình tư tưởng của Nhân dân; đồng thời phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên, các tổ chức đoàn thể trong tuyên truyền, định hướng thông tin. Những vấn đề người dân còn băn khoăn phải được giải thích kịp thời, để bà con hiểu đúng, không nghe theo những thông tin sai trái, xuyên tạc”.

Trên không gian mạng, không thể chỉ chờ thông tin sai xuất hiện rồi mới xử lý. Nắm bắt dư luận từ sớm, nhận diện vấn đề từ cơ sở và cung cấp thông tin chính xác là cách tạo ra “bộ lọc” đủ tin cậy, thu hẹp khoảng trống để tin giả lan truyền.

Cùng với đó, lực lượng làm công tác tuyên giáo, dân vận tăng cường hiện diện trên không gian số, tạo thêm những kênh thông tin chính thống để người dân tiếp cận và kiểm chứng.

Chị Nguyễn Thị Thu Phương - Phòng Tuyên truyền, Báo chí - Xuất bản (Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lào Cai) chia sẻ: “Tôi tích cực tham gia biên soạn, đăng tải và chia sẻ tin, bài trên hệ thống fanpage của tỉnh, từ đó cung cấp kịp thời thông tin chính thống, góp phần định hướng dư luận trong Nhân dân, nhất là trên mạng xã hội; giúp người dân nhận diện rõ những luận điệu xuyên tạc”.

Cùng với “bộ lọc” thông tin, người dân cũng cần được trang bị những kỹ năng tự bảo vệ mình trước các thủ đoạn ngày càng tinh vi trên không gian mạng.

Trung tá Lương Ngọc Tuấn - Trưởng Công an xã Trạm Tấu cho biết: “Công tác tuyên truyền phải đến tận thôn, bản, nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, sát thực tế; trong đó chú trọng cảnh báo thủ đoạn của tội phạm, hướng dẫn người dân nhận diện thông tin xấu, độc, không đăng nhập các đường link lạ, không chia sẻ nội dung chưa kiểm chứng và chủ động bảo vệ mình trên không gian mạng”.

Xóa “vùng trắng” kỹ năng số vì thế không dừng ở việc đưa internet đến những nơi còn thiếu kết nối. Đó còn là quá trình đưa kiến thức, kỹ năng và thông tin chính thống đến gần hơn với người dân, để mỗi người có thể tự nhận diện, kiểm chứng và phòng tránh những nguy cơ trên không gian mạng.

Một chiếc điện thoại chỉ thực sự trở thành cánh cửa mở ra cơ hội khi người cầm nó biết đâu là thông tin đúng, đâu là điều cần kiểm chứng và đâu là cạm bẫy cần tránh. Xóa “vùng trắng” kỹ năng số chính là giúp mỗi người dân có thêm một “tấm lá chắn”, để bước vào không gian mạng chủ động, an toàn và có trách nhiệm.