Trong đó, Việt Nam dẫn đầu ASEAN, tiếp theo là Indonesia, Thái Lan và Malaysia ở vị trí thứ tư. Người lao động tri thức trong khu vực đang áp dụng các công cụ AI tạo sinh mạnh mẽ hơn so với trên thế giới, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi nơi làm việc với tốc độ nhanh hơn nhiều dự đoán. Đà phát triển này đang định hình lại cách thức làm việc và tạo ra cả cơ hội lẫn áp lực cho ngành công nghiệp trên khắp Đông Nam Á.
Chỉ số quan trọng là tỷ lệ “Chuyên gia tiên phong”, những người lao động sử dụng AI một cách tinh vi để phân tích thông tin, giải quyết vấn đề, đánh giá kết quả, tư duy sáng tạo và thiết kế lại quy trình làm việc, đồng thời coi kết quả của AI như điểm khởi đầu.
Trên toàn cầu, chỉ khoảng 16% người dùng AI thuộc nhóm này. Tại Việt Nam, con số này đạt 39%, cao hơn gấp đôi so với mức trung bình toàn cầu. Indonesia đứng thứ hai với 33%, Thái Lan 32% và Malaysia 24%.
Những con số này phản ánh tỷ lệ áp dụng cao hơn và sự trưởng thành hơn, khi phần lớn người dùng AI tại các thị trường này đã tạo ra những sản phẩm không thể làm được một năm trước đó, thường vượt quá mức chuẩn toàn cầu khoảng 58%.
Sự bùng nổ này đang làm thay đổi mạnh mẽ môi trường làm việc. Các nhiệm vụ thường ngày đang được chuyển giao cho các tác nhân AI, giúp con người tập trung vào việc đánh giá, ra quyết định và đổi mới có giá trị cao hơn. Các tín hiệu năng suất từ dữ liệu Microsoft 365 và các cuộc khảo sát hàng nghìn người lao động tri thức cho thấy nhân viên tạo ra các sản phẩm phức tạp hơn và nhấn mạnh những kỹ năng của con người như tư duy phản biện và kiểm soát chất lượng kết quả của AI.
Tuy nhiên, khoảng cách rõ ràng đã xuất hiện. Người lao động cá nhân thường tiến bộ nhanh hơn so với tổ chức. Sự thống nhất của lãnh đạo về chiến lược AI, các biện pháp khuyến khích thử nghiệm và các quy trình được thiết kế lại đang bị tụt hậu ở nhiều công ty. Kết quả là “nghịch lý chuyển đổi” - sự áp dụng mạnh mẽ từ dưới lên có nguy cơ bị đình trệ nếu thiếu các cấu trúc, quản trị và đào tạo từ trên xuống.
Đặc điểm dân số trẻ của ASEAN mang lại lợi thế về cấu trúc. Lực lượng lao động trẻ có xu hướng dễ dàng tiếp nhận các công nghệ mới và thích ứng với quy trình làm việc ít bị ràng buộc bởi những quy trình cũ. Kết hợp với cơ sở hạ tầng kỹ thuật số đang phát triển và các chiến lược AI quốc gia, điều này đã thúc đẩy sự lan tỏa nhanh hơn của các công cụ AI tạo sinh so với nhiều nền kinh tế lâu đời và phát triển hơn.
Khả năng mở rộng nhanh chóng sự hợp tác giữa con người và AI của khu vực giúp ASEAN có vị thế để nắm bắt những lợi ích về năng suất có thể đóng góp hàng trăm tỷ USD vào GDP trong những năm tới, với điều kiện các doanh nghiệp và chính phủ đầu tư vào kỹ năng, cơ sở hạ tầng dữ liệu và những khuôn khổ sử dụng có trách nhiệm.
Đối với ngành công nghiệp, những tác động là rõ ràng. Các công ty coi AI chỉ là công cụ tăng năng suất sẽ tụt hậu so với những công ty xây dựng “Doanh nghiệp tiên phong”, những tổ chức tích hợp AI vào các quy trình cốt lõi, tạo ra các nhóm kết hợp con người và liên tục thiết kế lại công việc. Các lĩnh vực như dịch vụ tài chính, sản xuất, logistics và dịch vụ chuyên nghiệp sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ đầu ra có giá trị cao hơn và chu kỳ ra quyết định nhanh hơn. Đồng thời, tốc độ nhanh chóng này làm tăng nhu cầu nâng cao kỹ năng, các hướng dẫn đạo đức và quản lý thay đổi để tránh lợi ích không đồng đều hoặc sự phân cực kỹ năng.
Đối với Malaysia, các sáng kiến quốc gia tập trung vào kỹ năng AI và mở rộng cơ sở hạ tầng điện toán đám mây, nước này có vị thế thuận lợi để chuyển đổi vị trí tầm trung vững chắc thành lợi thế cạnh tranh, đặc biệt trong các lĩnh vực tăng trưởng cao. Malaysia có thể vượt trội trong sự chuyển đổi kinh tế dựa trên trí tuệ nhân tạo của khu vực, biến thế mạnh về nhân khẩu học và sự gia tăng ứng dụng thành sự chuyển đổi công nghiệp bền vững nếu các công ty hành động quyết đoán.
