Yên Bái là tỉnh có diện tích trồng và sản lượng quế lớn nhất miền Bắc với trên 80.000 ha, tập trung chủ yếu tại 3 huyện Trấn Yên, Văn Yên, Văn Chấn; trong đó tập trung chủ yếu ở huyện Văn Yên với tổng diện tích trên 55.000 ha (diện tích quế tập trung trên 30.000 ha, diện tích quế hữu cơ đạt chứng nhận 7.281 ha).
Hiện nay, tỉnh Yên Bái đã xây dựng và bảo hộ Chỉ dẫn địa lý Quế Văn Yên và phát triển được vùng nguyên liệu khoảng 100.000 ha quế. Cây quế đã được thu mua, chế biến từ lá, cành, vỏ, gỗ, sản xuất ra các sản phẩm như vỏ vụn, gỗ ván, gỗ thanh, gỗ băm, viên nén... đến tinh dầu quế, quế ống, quế sáo và các sản phẩm mỹ nghệ từ quế... Do đó, quế là mặt hàng có nhiều tiềm năng của tỉnh Yên Bái.
Thực tế, thời gian qua hoạt động xuất khẩu chung của tỉnh đã dần ổn định và tăng tưởng, tổng giá trị xuất khẩu trên địa bàn tỉnh 8 tháng năm 2024 đạt gần 240 triệu USD, tăng hơn 30% so cùng kỳ. Trong đó, nhóm hàng nông lâm sản chế biến ước đạt trên 82 triệu USD và riêng mặt hàng quế xuất khẩu trực tiếp ước đạt trên 2,1 triệu USD, xuất khẩu gián tiếp đạt gần 10,3 triệu USD.
Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chuyên môn, giá trị này còn rất thấp so với tiềm năng, thế mạnh và giá trị của cây quế. Cùng với đó, hiện nay đa số các sản phẩm quế của tỉnh được xuất khẩu thông qua trung gian nên giá cả và thị trường không ổn định, giá trị chưa cao.
Hiệp định UKVFTA là cơ hội rất lớn để đưa quế và các mặt hàng từ quế tiếp cận tới đối tác thương mại mới, từ đó giúp doanh nghiệp quế tại Yên Bái có thể nâng cao giá trị, tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất khu vực và toàn cầu.
Ông Nguyễn Đình Chiến - Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết: "Xây dựng hệ sinh thái về quế là yêu cầu thiết thực, là giải pháp được Bộ Công Thương đưa ra tạo đòn bẩy thúc đẩy phát triển và tháo gỡ những khó khăn trong kết nối chuỗi chế biến, quy trình sản xuất, vốn và công nghệ; xây dựng thương hiệu…; trong đó, giải pháp ưu tiên hàng đầu là việc tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do, trong đó có Hiệp định UKVFTA”.
Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Vương quốc Anh (UKVFTA) có hiệu lực từ năm 2021. Kể từ khi có UKVFTA, nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam có lợi thế cạnh tranh trên thị trường Anh so với các sản phẩm cùng loại có xuất xứ từ các nước chưa có FTA với Anh.
Thông qua Hiệp định, Anh cam kết xóa bỏ 85,6% số dòng thuế cho hàng hóa của Việt Nam ngay khi Hiệp định có hiệu lực (từ 1/1/2021), xóa bỏ đến 99,2% số dòng thuế từ 1/1/2027, và 0,8% số dòng thuế còn lại sẽ được hưởng hạn ngạch thuế quan (với thuế nhập khẩu trong hạn ngạch là 0%).
Với các cam kết này, nhiều sản phẩm thế mạnh của Việt Nam có lợi thế khi tiếp cận thị trường Anh, đặc biệt khi dư địa của thị trường này vẫn còn rất lớn cho xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, để nắm bắt được cơ hội và khai thác hiệu quả Hiệp định này, một trong những yếu tố quan trọng đó là sự chuyển đổi tư duy và gia tăng năng lực về công nghệ trong sản xuất, thương mại của chính doanh nghiệp.
Đặc biệt, thị trường xuất khẩu ngày càng đòi hỏi khắt khe đối với sản phẩm quế với một số yêu cầu cơ bản như: tiêu dùng xanh, giảm khí phát thải carbon; sản phẩm đảm bảo truy xuất nguồn gốc, sản xuất bền vững, kể cả các yếu tố môi trường, xã hội; đảm bảo chất lượng, kể cả việc kiểm soát và đáp ứng yêu cầu MRL (giới hạn tối đa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm)...
Bà Hoàng Thị Liên - Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho biết: "Ngành quế của Yên Bái cần có sự thay đổi mạnh mẽ để thích ứng với yêu cầu thị trường xuất khẩu. Cần có thêm các nghiên cứu khoa học để kịp thời phản hồi yêu cầu của thị trường; khuyến khích nông dân sử dụng các chế phẩm sinh học thay thế và có biện pháp, chế tài kiểm soát hiệu quả thuốc bảo vệ thực vật không hợp pháp, không có trong danh mục quản lý của Nhà nước…”.
Cùng với đó, doanh nghiệp, chính quyền địa phương cần đảm bảo nguồn nguyên liệu bền vững, xây dựng chuỗi liên kết trong sản xuất để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tăng chế biến sản phẩm tinh… Hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, tìm kiếm, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, tận dụng cơ hội từ UKVFTA giúp ngành quế Yên Bái ngày càng phát triển và xuất khẩu bền vững.
Hồng Duyên
