Trùng tu di tích: Đừng để làm xong mới rút kinh nghiệm

Trùng tu di tích là cần thiết để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Tuy nhiên, trùng tu như thế nào để thực sự mang lại hiệu quả vẫn luôn là vấn đề giới chuyên gia trăn trở.

Dinh thự Hoàng A Tưởng (thị trấn Bắc Hà, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai) trong quá trình tu bổ, tôn tạo.

Di tích phải mất hàng trăm năm mới hình thành nhưng lại dễ bị mai một và nhiều nguy cơ bị biến mất theo thời gian, điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt. Thống kê đến giữa năm 2024, Việt Nam có 8 di sản được công nhận di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 133 di tích xếp hạng quốc gia đặc biệt, 3.628 di tích xếp hạng cấp quốc gia và khoảng 11.000 di tích được xếp hạng cấp tỉnh.

Các di tích lịch sử - văn hoá này đã và đang được Nhà nước, cộng đồng nhân dân, doanh nghiệp và các tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp của các địa phương tham gia hỗ trợ, đầu tư, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị trong đời sống.

Tuy nhiên, trong quá trình bảo vệ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa còn bộc lộ những mặt hạn chế, bất cập. Thực tế, đã có những di tích hàng trăm năm tuổi, sau trùng tu đã biến thành di tích mới. Không ít di tích bị biến đổi tính nguyên gốc trong quá trình trùng tu. Cũng có những công trình sau trùng tu đã nảy ra tranh luận như câu chuyện trùng tu chùa Cầu ở Hội An vừa qua. Câu chuyện này từng xảy ra trước đây khi sơn sửa Nhà hát Lớn, Nhà thờ Lớn, di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám...

Hay như vào cuối tháng 3/2024, Dinh thự Hoàng A Tưởng (thị trấn Bắc Hà, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai) sau tu bổ cũng trở thành chủ đề gây tranh cãi của nhiều người. Nhiều ý kiến cho rằng, cầu thang lên sảnh chính được sơn màu vàng nhạt, trắng và đỏ hồng là không hợp lý, không tương thích với các mảng màu còn lại của tòa nhà, làm mất vẻ cổ kính của di tích.

Ngôi biệt thự có kiến trúc kiểu Pháp ở góc đường Trần Hưng Đạo - Hàng Bài (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) sau trùng tu cũng ngay lập tức vấp phải sự phản ứng của dư luận. Mỗi người một ý kiến, nhưng đa số đều cho rằng màu vôi của công trình không phù hợp...

Các chuyên gia cho rằng, một công trình trùng tu được cho là thành công phải đảm bảo đáp ứng được các yêu cầu về khoa học và yêu cầu tuân thủ các quy định của pháp luật.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam, việc trùng tu, tôn tạo, chống xuống cấp các di tích có lúc, có nơi chưa bảo đảm các quy định của pháp luật. Chất lượng nhân lực quản lý, thực hiện bảo tồn, tu bổ di tích còn hạn chế. Vai trò của các bên tham gia bảo tồn, tôn tạo di tích, khai thác phát triển kinh tế, du lịch, đặc biệt là vai trò của cộng đồng chưa có sự phân cấp. Kết quả huy động các nguồn lực xã hội hóa để tu bổ tôn tạo di tích chưa tương xứng với tiềm năng vị thế của các di sản văn hóa.

PGS.TS Đặng Văn Bài - Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho rằng, để công tác trùng tu đảm bảo được tốt nhất thì trong quá trình trùng tu, cần phải chú ý đến yếu tố cộng đồng xung quanh khu vực di tích, di sản. Khi thực hiện những phương án tu bổ nào, mục tiêu cơ bản đầu tiên là phải loại trừ những yếu tố khách quan và chủ quan tác động làm suy giảm các yếu tố nguyên gốc cấu thành giá trị của di sản. Mục tiêu thứ hai phải tạo ra sự bền vững kéo dài được tuổi thọ của di tích.

“Không có một công thức cứng nhắc cho tất cả di tích, mỗi một di tích phải có cách tiếp cận và phương pháp xử lý khác nhau. Nhưng tính nguyên gốc cần phải được đảm bảo” - PGS.TS Đặng Văn Bài nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, PGS.TS Lê Quý Đức - nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn hóa và phát triển (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) cho biết, ở Việt Nam đã có nhiều công trình sau trùng tu dẫn đến việc hiện đại hóa di tích lịch sử văn hóa. Vì vậy, khi tu bổ, tôn tạo cần tuân thủ nghiêm nguyên tắc đã được đề ra. Muốn làm được điều đó thì người làm công tác trùng tu cần phải có kỹ năng, kỹ thuật, trình độ. Nước ta có hàng nghìn di tích lịch sử, nhưng việc đào tạo về công tác trùng tu, tu bổ lại đang rất thiếu. Bên cạnh đó, vẫn còn hiện tượng tiêu cực trong quá trình trùng tu, lợi dụng việc đầu tư trùng tu để tham nhũng, gây lãng phí.

Có thể thấy, công tác trùng tu, tu bổ di tích luôn là vấn đề nóng được dư luận hết sức quan tâm. Vì vậy cần tăng cường sự hiểu biết của công chúng về di sản. Khi nhận thức của cộng đồng về di sản văn hóa được nâng cao thì bất cứ hành động nào vi phạm đều bị phát hiện và lên án kịp thời. Quá trình trùng tu phải có sự công khai, minh bạch để người dân hiểu rõ hơn về công tác trùng tu di tích, góp phần ngăn chặn những việc không đáng có.

Theo GS.TS.KTS Doãn Minh Khôi - Viện trưởng Viện Quy hoạch và Kiến trúc đô thị (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội), nguyên tắc của trùng tu là phải giữ được tính nguyên bản, tính chân xác của di sản. Muốn vậy, phải nắm bắt rõ lý lịch của di sản cùng sự biến đổi của nó theo thời gian; đồng thời phải xác định được nhiệm vụ của trùng tu, làm sao vừa đảm bảo được yếu tố kỹ thuật, vừa đảm bảo yếu tố nghệ thuật.

Theo daidoanket.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Khát vọng bay giữa trời xuân

Khát vọng bay giữa trời xuân

Với đồng bào người Tày, người Dao ở Lào Cai, ném còn là trò chơi dân gian không thể thiếu trong dịp Tết đến, Xuân về. Ẩn trong những quả còn là giá trị nhân văn, mơ ước, khát khao năm mới có cuộc sống đủ đầy, ấm no.

Khát vọng giữ gìn bản sắc

Khát vọng giữ gìn bản sắc

Trên địa bàn xã Hợp Thành có nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào Tày cư trú lâu đời tại các thôn Tượng 1, Tượng 3, Cáng 1, Cáng 2… Thời gian qua, UBND xã đã tuyên truyền, vận động các nghệ nhân và những người tâm huyết với văn hóa, văn nghệ thành lập Câu lạc bộ Bản sắc văn hóa dân tộc Tày xã Hợp Thành, nhằm bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống của dân tộc.

Nét đẹp áo dài ngày xuân

Nét đẹp áo dài ngày xuân

Những ngày Tết, trên khắp các nẻo đường du xuân, trong không gian linh thiêng của đền chùa hay giữa nhịp sống rộn ràng nơi phố thị, chúng ta đều dễ dàng bắt gặp những tà áo dài truyền thống mềm mại, duyên dáng. Không chỉ tôn vinh vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam, áo dài còn góp phần gìn giữ giá trị văn hóa, làm đẹp cho ngày xuân.

Ngựa trong nhạc Việt

Ngựa trong nhạc Việt

Từ tân nhạc tiền chiến đến nhạc trẻ, từ khúc hùng ca, tình ca đến thiếu nhi, hình tượng ngựa đã rong ruổi qua nhiều thế hệ sáng tác, trở thành biểu tượng đa nghĩa về tự do, thân phận và khát vọng trong âm nhạc Việt Nam.

Linh vật ngựa trong văn hóa Việt - biểu tượng của sức mạnh ý chí bền bỉ và thành công

Linh vật ngựa trong văn hóa Việt - biểu tượng của sức mạnh ý chí bền bỉ và thành công

Trong văn hóa và tâm thức người Việt, ngựa được coi là biểu tượng của sức mạnh, lòng trung thành, ý chí bền bỉ và tinh thần tiến bước không ngừng. Ngựa không chỉ đại diện cho chuyển động, mà còn hàm chứa niềm tin rằng mọi thành tựu đều bắt đầu từ sự dấn thân và được khẳng định qua thử thách.

Đi lễ đầu năm

Đi lễ đầu năm

Đã thành thông lệ, vào ngày đầu tiên của năm mới, người dân từ khắp nơi lại nô nức đổ về Đền Thượng - Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia trên địa bàn phường Lào Cai để cầu bình an, hướng lòng mình đến những điều thiện lành.

Độc đáo trang phục người Xá Phó ở Lào Cai

Độc đáo trang phục người Xá Phó ở Lào Cai

Cộng đồng người Xá Phó (một nhóm thuộc dân tộc Phù Lá) sinh sống ở những vùng núi cao như xã Mường Bo (tỉnh Lào Cai). Đến nay, người Xá Phó vẫn còn gìn giữ được nét đẹp trong trang phục truyền thống, tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo.

"Gánh” lộc trời sáng mùng Một

"Gánh” lộc trời sáng mùng Một

Tết cổ truyền của người Khơ Mú được gọi là “Mạ chiêngz” với nhiều phong tục, tập quán riêng biệt làm nên bản sắc độc đáo của dân tộc này. Những phong tục, tập quán của người Khơ Mú mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, được người dân gìn giữ và bảo tồn, trong đó tục lấy nước đầu năm mới là một tục lệ đặc sắc có từ lâu đời.

Sẵn sàng cho Lễ hội Đền Ken năm 2026

Sẵn sàng cho Lễ hội Đền Ken năm 2026

Trong không khí những ngày đầu xuân Bính Ngọ, xã Chiềng Ken đang khẩn trương hoàn tất các phần việc phục vụ tổ chức Lễ hội Đền Ken năm 2026. Công tác chuẩn bị được triển khai đồng bộ từ hạ tầng, nội dung chương trình đến phương án đảm bảo an ninh, trật tự.

Xu hướng lì xì online ngày Tết

Xu hướng lì xì online ngày Tết

Giữa nhịp sống hiện đại và làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ, phong tục lì xì đầu năm - nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt đang khoác lên mình “chiếc áo mới”. Lì xì online dần trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người dân Lào Cai, đặc biệt là giới trẻ.

Độc đáo phong tục Tết của người Dao tuyển

Độc đáo phong tục Tết của người Dao tuyển

Người Dao tuyển sinh sống ở các xã Bát Xát, Bảo Thắng, Bảo Yên, Mường Khương, Bắc Hà và phường Lào Cai. Đồng bào có nghi lễ đón Tết độc đáo và các sinh hoạt văn hóa dân gian giàu tính nghệ thuật, nhân văn và tính giáo dục.

"Dán giấy đỏ" - Dấu ấn tâm linh của người Mông

"Dán giấy đỏ" - Dấu ấn tâm linh của người Mông

Trong kho tàng văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mông có những phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ như “sợi dây” bền chặt kết nối con người với tổ tiên và thế giới tâm linh. Trong đó, tục dán giấy đỏ vào dịp Tết cổ truyền là nghi lễ mang ý nghĩa thiêng liêng, gửi gắm ước vọng về năm mới bình an, may mắn và đủ đầy.

Xách nước rước may vào nhà

Xách nước rước may vào nhà

Giao thừa Tết Bính Ngọ 2026... khi đất trời giao hòa trong vũ điệu mùa xuân, khi pháo hoa bừng sáng góc phố, thắp lên niềm hân hoan trên khắp mọi miền Tổ quốc, ở cao nguyên trắng Bắc Hà, mùa xuân mới cũng dịu dàng gõ cửa từng nếp nhà.

Lì xì Tết - Giữ hồn xưa trong nhịp sống nay

Lì xì Tết - Giữ hồn xưa trong nhịp sống nay

Mỗi độ xuân về, khi không khí đoàn viên lan tỏa trong từng mái nhà, những phong bao lì xì đỏ thắm lại được nâng niu trao tay như một nét văn hóa thân thương. Đó không chỉ là món quà đầu năm, mà còn là lời chúc bình an, là cách các thế hệ trong gia đình gửi gắm yêu thương và tiếp nối những giá trị truyền thống bền lâu.

Cam Đường- Bật sức trẻ chào năm mới

Cam Đường - sức trẻ chào năm mới

Một sức trẻ ngập tràn trong mùa xuân hy vọng, thông điệp đã được gửi gắm trong chương trình Cam Đường Countdown party 2026, diễn ra tại quảng trường phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai.

Sắc xuân Mường Lò

Sắc xuân Mường Lò

Mường Lò - nơi người Thái đã cư trú từ bao đời, mỗi độ xuân về, trong sắc hoa đào mận bung nở, lại bừng lên một sắc xuân rất riêng.

fb yt zl tw