Với nỗ lực giảm nghèo ấn tượng, đạt mức giảm tỷ lệ hộ nghèo trung bình trên 3% mỗi năm trong giai đoạn 2021-2025, đưa tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh xuống khoảng 10%, Sơn La đã chứng minh rằng liên kết sản xuất chính là chìa khóa vàng. Đây không chỉ là câu chuyện về tăng trưởng số lượng mà là bước chuyển mình về chất lượng, tạo ra những chuỗi giá trị toàn cầu, giúp hàng nghìn hộ dân thoát nghèo bền vững.
Gieo mầm khởi nghiệp xanh
Sơn La, một tỉnh miền núi với 12 dân tộc anh em cùng sinh sống, từ lâu đã xác định kinh tế tập thể, với hạt nhân là các HTX, là một trong những giải pháp trọng tâm để tái cơ cấu ngành nông nghiệp và thực hiện mục tiêu quốc gia về giảm nghèo. Tuy nhiên, việc vận động nông dân thay đổi thói quen sản xuất nhỏ lẻ để liên kết với nhau là một thử thách không nhỏ. Đây chính là lúc vai trò của Liên minh HTX tỉnh Sơn La được phát huy mạnh mẽ.
Trong những năm qua, Liên minh HTX tỉnh Sơn La đã không ngừng đóng vai trò là cầu nối, là người hướng dẫn đầu tiên cho những ý tưởng khởi nghiệp dựa trên tiềm năng địa phương. Để "ươm mầm" những HTX kiểu mới, công tác tuyên truyền, tư vấn và hỗ trợ khởi nghiệp được đặt lên hàng đầu.
Liên minh HTX tỉnh đã tổ chức một chuỗi hoạt động bền bỉ, tập trung vào đối tượng sáng lập viên và người lao động trong độ tuổi: Từ năm 2021 đến nay, Liên minh HTX tỉnh đã tổ chức hơn 60 hội nghị tuyên truyền cho các sáng lập viên tại các huyện, thành phố trong tỉnh. Đây là những buổi gặp gỡ trực tiếp, giải thích rõ ràng về Luật HTX, về lợi ích của mô hình liên kết và sức mạnh của sản xuất quy mô lớn. Không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, Liên minh HTX tỉnh còn tổ chức các hội nghị tư vấn khởi nghiệp gắn với mô hình HTX, nhằm trang bị kiến thức thực tế cho người dân trong độ tuổi lao động.
Sự hỗ trợ của Liên minh HTX không chỉ mang tính định hướng, mà đi sâu vào từng bước chi tiết, giúp các sáng lập viên hiện thực hóa ý tưởng của mình: Tư vấn cho các nhóm sáng lập viên xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh, đảm bảo tính khả thi và bền vững về mặt thị trường. Đồng thời, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ, thủ tục thành lập HTX một cách nhanh chóng và đúng quy định pháp luật.
Với những nỗ lực ấy, kinh tế tập thể của Sơn La đã có bước phát triển cả về số lượng và chất lượng. Hiện nay, toàn tỉnh có 871 HTX và 6 liên hiệp HTX đang hoạt động, thu hút trên 10 nghìn thành viên và người lao động. Điều đáng nói, các HTX này không chỉ tập trung vào nông nghiệp mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực đa dạng khác như công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, điện, nước, xây dựng, quỹ tín dụng nhân dân, thương mại, dịch vụ du lịch, quản lý chợ, vận tải, tạo nên một hệ sinh thái kinh tế tập thể năng động.
Bên cạnh việc hình thành, Liên minh HTX tỉnh Sơn La còn thường xuyên tổ chức hội nghị đối thoại hằng năm, nắm bắt tình hình của các HTX, đồng thời đề xuất với các sở, ngành liên quan tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động. Đây là cơ chế giám sát và hỗ trợ kép, đảm bảo các HTX không chỉ "sống sót" mà còn phát triển ổn định trong môi trường kinh doanh đầy cạnh tranh.
Những kỳ tích xóa nghèo bền vững
Sơn La đang chứng minh rằng, liên kết thông qua HTX không chỉ là phương án xóa đói giảm nghèo mà là con đường làm giàu bền vững, đưa nông sản địa phương vươn ra thị trường quốc tế. Các mô hình HTX kiểu mới, được "bà đỡ" Liên minh HTX Việt Nam và Liên minh HTX tỉnh vun đắp, đã tạo ra những bước nhảy vọt ngoạn mục về thu nhập và chất lượng sống cho thành viên.
Câu chuyện của HTX dịch vụ nông nghiệp Hưng Lộc (Chiềng Khương) là một ví dụ điển hình về việc thay đổi tư duy sản xuất. Anh Trần Văn Lộc, Giám đốc HTX, kể lại: “Năm 2017, được Liên minh HTX tỉnh, huyện và xã vận động, tôi đã liên kết với 23 hộ dân trong bản thành lập HTX dịch vụ nông nghiệp Hưng Lộc.
Sau khi thành lập, HTX đã chuyển đổi quy mô sản xuất với 43 ha nhãn chín sớm, nhãn miền thiết, và được chăm sóc theo quy trình VietGAP. Việc áp dụng VietGAP không chỉ đảm bảo chất lượng mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội. Kết quả là năng suất bình quân đạt 12 tấn quả/ha, sản phẩm được tiêu thụ rộng rãi trên thị trường các tỉnh và đặc biệt là xuất khẩu sang Trung Quốc. Sau khi trừ chi phí, thu nhập bình quân của các hộ thành viên đã đạt hơn 200 triệu đồng/vụ – một con số mơ ước đối với nhiều nông hộ vùng Tây Bắc, minh chứng cho hiệu quả kinh tế rõ rệt của mô hình HTX trong nâng cao kinh tế, thúc đẩy giảm nghèo.
Ở một góc độ khác, HTX sản xuất, kinh doanh và dịch vụ tổng hợp Phổng Lái, đã tập trung vào việc gia tăng giá trị cho cây chè truyền thống. Sau khi được Liên minh HTX tỉnh tạo điều kiện cho đi học tập mô hình thành công, các thành viên HTX đã tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động, đặc biệt là thông qua việc hợp đồng liên kết bao tiêu cho khoảng 400 hộ dân, với gần 500 ha chè tại nhiều xã lân cận.
Việc liên kết này không chỉ đảm bảo đầu ra mà còn kiểm soát được chất lượng đầu vào, giúp HTX chế biến được từ 400-500 tấn chè thành phẩm hằng năm. Chất lượng sản phẩm chè của HTX đã được khẳng định khi được UBND tỉnh công nhận sản phẩm OCOP 4 sao. Với doanh thu hằng năm đạt hơn 11 tỷ đồng, HTX đã góp phần giúp thành viên và nhân dân trên địa bàn có thu nhập ổn định. Đặc biệt, thông qua việc xuất bán thị trường Đài Loan qua các công ty tại Hà Nội, HTX Phổng Lái đã khẳng định vị thế của nông sản Sơn La trên bản đồ quốc tế, đồng thời thực hiện cam kết tiếp tục bao tiêu sản phẩm, giúp bà con xóa đói, giảm nghèo bền vững.
Thậm chí tại Quỳnh Nhai, một địa phương với quỹ đất sản xuất hạn chế, mô hình HTX vẫn là lời giải cho bài toán sinh kế. HTX Tú Châu thành lập năm 2020, đã mạnh dạn định hướng vào các sản phẩm giá trị cao và thích ứng với điều kiện địa phương.
HTX Tú Châu hiện canh tác 51,3 ha lúa nếp tan, 10 ha sả và 30 ha dược liệu dưới tán rừng. Nhờ sự đầu tư và chế biến bài bản, năm 2022, gạo nếp tan và tinh dầu sả Java của HTX đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Với sản phẩm tinh dầu sả, một sản phẩm ngách có giá trị kinh tế cao (350-500 nghìn đồng/lít tinh dầu thô), HTX đã lãi khoảng 300 triệu đồng/năm sau khi trừ chi phí, tạo việc làm và tăng thu nhập đáng kể cho bà con, chứng minh khả năng thích ứng linh hoạt và khai thác sản phẩm ngách của mô hình HTX kiểu mới.
Câu chuyện thành công ấn tượng nhất có lẽ thuộc về HTX Nông nghiệp Ngọc Hoàng (xã Tà Hộc). Đây là một trong 5 HTX được sử dụng chứng nhận nhãn hiệu “Thanh long Sơn La”, mở ra cơ hội lớn cho xuất khẩu. Hằng năm, HTX duy trì ổn định việc xuất khẩu gần 1.000 tấn thanh long sang các thị trường khó tính như Pháp, Hà Lan, Italia và các nước thuộc khối EU.
Việc thâm nhập thành công vào thị trường Châu Âu đòi hỏi HTX phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, một thành quả không thể đạt được nếu thiếu sự liên kết và chuyên nghiệp hóa theo mô hình HTX. Thành công này đã kéo theo sự gia tăng thu nhập vượt bậc: Thu nhập bình quân của các thành viên HTX đã đạt gần 1 tỷ đồng/năm. Đây chính là minh chứng hùng hồn nhất cho vai trò của HTX: không chỉ giúp thoát nghèo mà còn giúp người nông dân làm giàu, kiến tạo nên tầng lớp nông dân chuyên nghiệp, hội nhập toàn cầu.
Đảm bảo tương lai cho HTX
Sơn La đã nhận thấy rõ rằng, muốn phát triển bền vững và không ngừng tăng trưởng, việc áp dụng công nghệ và mở rộng thị trường là điều kiện tiên quyết. Trong lĩnh vực này, Liên minh HTX tỉnh Sơn La tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt bằng những giải pháp mang tính đột phá và dài hạn.
Liên minh HTX tỉnh đã hỗ trợ các HTX ứng dụng công nghệ thông tin và thực hiện chuyển đổi số trong việc quản lý dữ liệu và quảng bá sản phẩm. Phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu HTX trên địa bàn tỉnh đã được triển khai hoạt động và cấp tài khoản truy cập cho các huyện, thành phố và đơn vị liên quan, giúp việc quản lý, đánh giá tình hình hoạt động và báo cáo trở nên trực tuyến, minh bạch và hiệu quả hơn.
Đặc biệt, phần mềm sản phẩm HTX được tích hợp với hệ thống quản lý dữ liệu, tạo thành một nền tảng số hóa đồng bộ. Nền tảng này không chỉ dùng để quảng bá, giới thiệu mà còn giúp kết nối cung cầu cho các sản phẩm chủ lực của các HTX trên toàn tỉnh. Từ đó, người tiêu dùng và đối tác có thể dễ dàng tìm kiếm, đánh giá và mua sắm sản phẩm OCOP, sản phẩm tiêu biểu của Sơn La.
Bên cạnh đó, công tác xúc tiến thương mại luôn được Liên minh chú trọng. Hằng năm, Liên minh tổ chức cho các HTX tham gia quảng bá, xúc tiến thương mại, liên kết cung ứng, tiêu thụ sản phẩm thông qua các hội chợ, hội nghị, chương trình liên kết do Trung ương và tỉnh tổ chức. Những hoạt động này không chỉ là cơ hội bán hàng mà còn là dịp để các HTX học hỏi, mở rộng mối quan hệ đối tác, và tiếp cận các xu hướng thị trường mới.
Thúc đẩy phát triển HTX kiểu mới không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là khoa học. Liên minh HTX tỉnh đã phối hợp với Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật tỉnh Sơn La đồng chủ trì cuộc hội thảo "Những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển HTX kiểu mới về lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Sơn La". Đây là cơ sở để Liên minh HTX tỉnh tiếp tục tham mưu cho tỉnh các chính sách hỗ trợ HTX, liên hiệp HTX phù hợp với thực tiễn.
Sự phối hợp liên ngành này cũng nhằm mục tiêu xây dựng, phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất; nhân rộng các mô hình cây ăn quả chất lượng cao, rau sạch, dịch vụ du lịch cộng đồng và tín dụng, hướng tới một nền nông nghiệp thông minh, thân thiện với môi trường.
Tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt thúc đẩy kinh tế tập thể, HTX phát triển, thời gian tới, Liên minh HTX tỉnh Sơn La tăng cường tham mưu cho tỉnh thực hiện các chính sách hỗ trợ HTX, liên hiệp HTX. Đồng thời, tư vấn, hỗ trợ, thực hiện dịch vụ công và các hoạt động kinh tế phục vụ phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã.
Mục tiêu cuối cùng là xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, bền vững trong các HTX, liên hiệp HTX, tổ hợp tác; tập hợp, liên kết, hướng dẫn các thành viên hợp tác giúp đỡ nhau phát triển.
