Buồn vui chợ phiên Y Tý
Chúng tôi đến xã Y Tý vào một ngày giữa tháng 5. Buổi sáng thứ 7, khi sương núi còn chưa tan, tiết trời còn se lạnh, trên các ngả đường từ khắp các thôn, bản, đồng bào Hà Nhì, Mông, Dao đã rộn ràng mang hàng hóa xuống chợ.
Chợ phiên Y Tý họp vào thứ 7 hằng tuần, tại thôn Ngải Trồ, cũng là trung tâm xã. Đây là chợ phiên có từ lâu đời, là nơi trao đổi, mua bán hàng hóa của đồng bào các dân tộc khu vực vùng cao, từ Mường Hum đến Dền Sáng, Y Tý, Trịnh Tường, A Mú Sung…
Mấy năm trở lại đây, khi du lịch Y Tý phát triển, chợ phiên Y Tý cũng thu hút nhiều du khách tới tham quan, trải nghiệm. Là một du khách từ Hà Nội lên tham quan Y Tý, được trải nghiệm chợ phiên đông vui, nhộn nhịp, chị Lê Thị Kim Lan cho biết: Dù đã đi nhiều xã vùng cao nhưng khi được trải nghiệm chợ phiên Y Tý tôi thấy rất thú vị. Tôi thích sự đơn sơ, mộc mạc của phiên chợ, nhất là sự hội tụ sắc màu văn hóa của nhiều dân tộc nơi biên giới, như Mông, Hà Nhì, Dao.
Cũng là một du khách đến tham quan chợ phiên Y Tý, chị Phùng Thị Thanh Tâm chia sẻ: Bên cạnh những nét hấp dẫn riêng có, tôi thấy chợ vẫn còn một số bất cập như không gian khá chật hẹp, bất tiện khi di chuyển; các khu bán hàng chưa được sắp xếp khoa học; không có bãi đỗ xe nên chúng tôi phải để xe ở rất xa để đi bộ vào chợ. Nếu chợ Y Tý được chỉnh trang, xây dựng khang trang sẽ thêm phần hấp dẫn.
Nhiều lần đến chợ phiên Y Tý, chúng tôi thấy cảm nhận của chị Lan, chị Tâm cũng là cảm nhận chung của nhiều du khách khi đến đây. Ngoài những bất cập nêu trên, vấn đề vệ sinh môi trường cũng là một trong những điểm trừ tại chợ phiên Y Tý, nhất là vào những hôm trời mưa, sương mù.
Ông Tráng A Vảng, Bí thư Chi bộ thôn Ngải Trồ cho biết: Nhân dân thôn Ngải Trồ nói riêng và các thôn, bản nói chung rất mong muốn cấp ủy, chính quyền địa phương sớm có giải pháp tháo gỡ khó khăn, quan tâm quy hoạch mở rộng diện tích chợ phiên Y Tý; đồng thời sắp xếp không gian chợ khoa học, hợp lý, đáp ứng nhu cầu mua sắm, tham quan của Nhân dân và du khách.
Xây dựng chợ biên giới khang trang, giàu bản sắc
Khu vực Bát Xát hiện nay có một số chợ phiên biên giới như chợ Y Tý, chợ A Lù, chợ Trịnh Tường, chợ Bản Vược được đông đảo Nhân dân và du khách biết đến. Những năm qua, các chợ phiên này đóng vai trò quan trọng trong việc giao thương hàng hóa giữa vùng thấp và vùng cao; cung cấp hàng hóa đáp ứng nhu cầu cuộc sống của đồng bào các dân tộc nơi đây.
Trước đây, khi kinh tế - xã hội khu vực vùng cao chưa phát triển, những chợ phiên biên giới khu vực Bát Xát với diện tích nhỏ có thể đáp ứng được yêu cầu trao đổi, mua bán hàng hóa của Nhân dân. Tuy nhiên, đến nay, khi dân số tăng, một số xã được hợp nhất với quy mô lớn hơn, nhu cầu trao đổi, mua bán hàng hóa của người dân theo đó cũng ngày càng cao, thì những chợ phiên này đều trở nên chật hẹp, quá tải.
Bên cạnh đó, các chợ đều nằm cạnh các tuyến tỉnh lộ nhưng không có bãi để xe, vào ngày họp chợ, lượng người và phương tiện đông nên ảnh hưởng tới an toàn giao thông. Đó là chưa kể đến những vấn đề bất cập về vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm.
Ông Sùng A Khứ, Phó Chủ tịch UBND xã Y Tý cho biết: Trên địa bàn xã hiện có 2 chợ phiên là chợ Y Tý và chợ A Lù. Hai chợ phiên này đều có vai trò quan trọng trong việc giao thương hàng hóa cũng như phát triển du lịch của địa phương. Để tháo gỡ những bất cập cho hai chợ phiên, UBND xã đã nghiên cứu phương án mở rộng diện tích chợ nhưng còn nhiều khó khăn vì cần nguồn kinh phí lớn.
Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ triển khai quy hoạch bãi đỗ xe phù hợp, đồng thời sắp xếp lại các phân khu trong chợ hợp lý; quan tâm phân luồng giao thông; vệ sinh môi trường, thu gom rác thải.
Xã Y Tý định hướng phát triển thành khu du lịch quan trọng của tỉnh và của quốc gia, nên cần được đầu tư xây dựng chợ khang trang theo hướng giữ gìn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa để thu hút du khách tới tham quan, trải nghiệm.
Còn tại xã Trịnh Tường, ông Nguyễn Bá Cảnh, Chủ tịch UBND xã cho biết: Chợ Trịnh Tường nói riêng, xã Trịnh Tường nói chung nằm ở vị trí quan trọng kết nối với khu kinh tế cửa khẩu Bản Vược thuộc xã Bát Xát và xã Y Tý, xã A Mú Sung. Hiện nay, UBND tỉnh giao cho Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng tỉnh nghiên cứu, lập đề xuất chủ trương đầu tư xây dựng mới chợ Trịnh Tường.
Qua khảo sát sơ bộ, UBND xã đề nghị xem xét phương án đề xuất điều chỉnh quy hoạch xây dựng chợ sang vị trí mới nhằm phù hợp với định hướng kết nối tuyến du lịch từ Trịnh Tường đi Y Tý, hướng tới mục tiêu hình thành một điểm dừng chân thuận tiện cho du khách trên hành trình kết nối liên vùng.
Chợ Trịnh Tường mới được kỳ vọng không chỉ đáp ứng nhu cầu giao thương thiết yếu, mà còn là nơi lưu giữ những nét đẹp của phiên chợ vùng cao vào ngày Chủ nhật, góp phần giới thiệu bản sắc văn hóa và các loại nông sản, đặc sản địa phương đến với du khách.
Thực tế cho thấy, tại một số xã biên giới khu vực Bát Xát, các chợ phiên không chỉ đóng vai trò quan trọng trong hoạt động giao thương hàng hóa, giao lưu và bảo tồn văn hóa giữa cộng đồng các dân tộc, mà còn có nhiều tiềm năng phát triển du lịch, thương mại qua biên giới.
Để mỗi chợ phiên biên giới thực sự là chợ văn hóa giàu bản sắc và có cơ sở hạ tầng đáp ứng yêu cầu phát triển, rất cần sự quan tâm từ tỉnh đến các ngành chức năng trong công tác quy hoạch và đầu tư xây dựng, cùng sự vào cuộc tích cực của cấp ủy, chính quyền các địa phương trong việc bảo đảm an toàn, cảnh quan khu vực chợ.
