Đây không đơn thuần là câu chuyện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, mà sâu xa hơn là quá trình tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tiểu khí hậu và nguồn lực con người, từng bước hình thành sinh kế bền vững cho đồng bào các dân tộc trong bối cảnh phát triển mới.
Là địa bàn vùng cao, Mường Khương có địa hình phức tạp, độ cao phân tầng rõ nét, tạo nên nhiều tiểu khí hậu khác nhau - điều kiện thuận lợi để phát triển các loại cây trồng đặc thù, có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, sản xuất nông nghiệp trên địa bàn vẫn chủ yếu mang tính manh mún, nhỏ lẻ; giá trị gia tăng thấp; thu nhập của người dân phụ thuộc nhiều vào thị trường tự do và yếu tố thời tiết. Sau sáp nhập, bài toán đặt ra cho cấp ủy đảng, chính quyền xã không chỉ là bảo đảm an ninh lương thực, mà quan trọng hơn là làm thế nào để nông nghiệp thực sự trở thành trụ cột kinh tế, tạo nguồn thu ổn định, lâu dài cho người dân. Từ thực tiễn đó, Đảng bộ xã Mường Khương đã xác định rõ hướng đi chiến lược.
Ông Giàng Seo Vần, Bí thư Đảng ủy xã Mường Khương khẳng định: “Trong bối cảnh triển khai quy hoạch phát triển mới, Mường Khương xác định phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa gắn với chuỗi giá trị là trụ cột kinh tế quan trọng. Với lợi thế về quỹ đất và tiểu khí hậu, xã tập trung chuyển dịch cơ cấu cây trồng, hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, gắn với liên kết và tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi. Đây được coi là bước đột phá trong lãnh đạo phát triển kinh tế - xã hội nhằm nâng cao đời sống Nhân dân”.
Trên cơ sở định hướng đó, Mường Khương từng bước chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang các cây trồng chủ lực, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường. Nhiều vùng sản xuất tập trung đã và đang hình thành với các cây trồng có lợi thế như chè, chuối, quýt, ớt, lúa Séng cù, hồng giòn, đồng thời phát triển dược liệu dưới tán rừng như sa nhân, gắn với chăn nuôi đại gia súc. Không chỉ mở rộng diện tích, địa phương đặc biệt chú trọng sản xuất an toàn, nâng cao chất lượng, coi đây là yếu tố then chốt để nông sản Mường Khương khẳng định chỗ đứng trên thị trường.
Định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với chuỗi giá trị được cụ thể hóa bằng các nghị quyết, chương trình hành động rõ ràng. Tại Nghị quyết 05-NQ/ĐU ngày 12/8/2025 và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Mường Khương lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, xã đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển 300 ha chè, 100 ha quýt sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm. Những con số này không chỉ thể hiện quy mô sản xuất, mà còn là cam kết chính trị trong việc đưa nông nghiệp địa phương phát triển theo hướng chuyên nghiệp, bền vững.
Thực tế cho thấy, tại những nơi người dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thu nhập đã có sự cải thiện rõ rệt. Nhiều hộ trước đây chỉ trồng ngô, lúa nương với giá trị thấp, nay chuyển sang trồng chè, quýt hoặc cây dược liệu mang lại giá trị kinh tế cao hơn nhiều lần. Quan trọng hơn, khi tham gia các mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ, người dân từng bước thay đổi tư duy từ “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”, giảm rủi ro về đầu ra, yên tâm đầu tư thâm canh, nâng cao chất lượng sản phẩm.
Với diện tích hơn 1.000 ha, chuối hiện là một trong những loại cây trồng chủ lực của xã Mường Khương, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, mang lại thu nhập ổn định cho người dân. Từ chỗ canh tác nhỏ lẻ, manh mún, nhiều hộ đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, liên kết tiêu thụ theo tín hiệu thị trường.
Anh Sùng Seo Chẩn ở thôn Tả Thền A, xã Mường Khương chia sẻ: “Năm nay là năm đầu tiên gia đình tôi trồng chuối nhưng thấy chất lượng quả rất đồng đều, buồng đẹp, mã quả đạt yêu cầu. Hiện đã có khách đặt mua trước 120 buồng. Số còn lại, gia đình tập trung chăm sóc để bán tiếp vào dịp Tết”.
Thực tiễn từ mô hình của anh Chẩn cho thấy khi người dân thay đổi tư duy sản xuất, chú trọng chất lượng và chủ động kết nối thị trường, cây chuối không chỉ là cây “xóa đói, giảm nghèo” mà dần trở thành cây làm giàu, góp phần quan trọng vào tái cơ cấu nông nghiệp và phát triển kinh tế bền vững ở vùng cao Mường Khương.
Để quá trình chuyển đổi diễn ra đồng bộ, xã Mường Khương xác định không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực tự thân của người dân, mà cần sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Thời gian tới, xã tiếp tục bám sát sự lãnh đạo của Ban Thường vụ Đảng ủy xã trong triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo quy hoạch, kế hoạch cụ thể cho từng khu vực.
Cùng với đó là rà soát hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp, điều chỉnh nội bộ chỉ tiêu sử dụng đất nhằm tạo quỹ đất đủ điều kiện phát triển các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, xã cũng chú trọng theo dõi sát diễn biến thời tiết, chủ động hướng dẫn người dân bố trí khung thời vụ hợp lý, triển khai các biện pháp phòng, chống thiên tai, giảm thiểu rủi ro trong sản xuất.
Có thể khẳng định, phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với chuỗi giá trị không phải là con đường ngắn, càng không phải “phép màu” cho tăng trưởng tức thì. Đó là quá trình đòi hỏi sự kiên trì trong lãnh đạo, chỉ đạo; sự đồng thuận, chung sức của Nhân dân và vai trò đồng hành của doanh nghiệp trong liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Với định hướng rõ ràng, giải pháp cụ thể và quyết tâm chính trị cao, Mường Khương đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu nâng cao thu nhập cho người dân, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
