Bài 2: Tiến thoái lưỡng nan
LCĐT - Chương trình thí điểm phát triển cây cao su tại Lào Cai đã bước sang năm thứ 8, đến nay nhiều diện tích bắt đầu đến chu kỳ khai thác. Bên cạnh tác động xấu của thị trường khi giá mủ cao su vẫn ở mức thấp, thì chất lượng mủ cao su cũng đang là một dấu hỏi…
>> Bài 1: Kỳ vọng “vàng trắng”
Công nhân Công ty Cổ phần Cao su Dầu Tiếng - Lào Cai chăm sóc cây cao su.
Từ năm 2012 đến nay, giá cao su giảm chỉ còn 1/3 so với trước đây. Người dân và doanh nghiệp đang ở thế tiến thoái lưỡng nan, không thể chặt bỏ, cũng không dám khai thác.
Người dân lo lắng
Theo tổng hợp của Công ty Cổ phần Cao su Dầu Tiếng - Lào Cai, từ khi triển khai chương trình trồng thí điểm đã có hơn 100 hộ ký hợp đồng tham gia góp đất trồng cao su với công ty, chủ yếu tại huyện Bát Xát. Theo thỏa thuận với công ty, đến chu kỳ thu hoạch, các hộ sẽ được hưởng 10% lợi nhuận từ đồi cao su. Tuy nhiên, theo các hộ, nếu tình hình cây cao su vẫn ảm đạm như mấy năm qua thì không biết bao giờ khoản lợi nhuận này mới đến tay.
Ông Bùi Hải Âu, thôn Tân Thành, xã Trịnh Tường (Bát Xát) góp 15 ha đất trồng cây cao su với Công ty Cổ phần Cao su Dầu Tiếng - Lào Cai, đến nay diện tích này đã được 5 năm. Nhìn đồi cao su vươn lên xanh tốt giữa mảnh đất trước đây chỉ là đồi đất bỏ hoang, ông Âu buồn vui lẫn lộn. Thời điểm giá mủ cao su cao và ổn định, ông nhẩm tính, mỗi năm gia đình ông sẽ được chia lợi nhuận không dưới 100 triệu đồng. Đến nay thì hy vọng đang dần tắt, ông Âu buồn bã nhờ chúng tôi hỏi xem sắp tới tỉnh sẽ có chủ trương như thế nào với việc phát triển cây cao su, nếu tình hình tiếp tục kéo dài thế này có được chuyển đổi sang cây trồng khác hoặc khai thác gỗ không?
Cũng giống như ông Bùi Hải Âu, nhiều hộ trước kia góp đất trồng cao su với bao nhiêu kỳ vọng thì nay đang thấy thất vọng bấy nhiêu. Năm 2012, ông Nguyễn Văn Hải, thôn 2, xã Bản Vược (Bát Xát) góp 2,8 ha đất trồng cây cao su với Công ty Cổ phần Cao su Dầu Tiếng - Lào Cai. Tuổi cao, sức lao động ngày càng giảm, ông Hải tính toán khoản lợi nhuận được chia sau này sẽ giúp ông yên tâm hơn lúc tuổi già. Tuy nhiên, 2 năm nay, ông chẳng còn muốn bước chân lên đồi nữa.
Ông Vũ Đình Hoạt, Phó Bí thư Đảng ủy xã Bản Vược là người chứng kiến từ những ngày đầu dự án trồng cao su được triển khai trên địa bàn. Năm 2010, xã được quy hoạch gần 900 ha trồng cao su, hàng chục hộ tham gia góp đất từ 1 ha trở lên. Từ năm 2012 - 2015, diện tích trồng cao su trên địa bàn xã liên tục tăng, đến hết năm 2015 đã có gần 300 ha cao su và diện tích đó được duy trì đến nay. Ông Hoạt cho biết, thời điểm đó giá mủ cao su lên tới 80 triệu đồng/tấn, người dân tin tưởng đây sẽ là cây làm giàu, nhiều hộ đã thu hoạch sớm cây lâm nghiệp để tham gia góp đất trồng cao su, nhưng nay không ít hộ lại muốn phá bỏ cây cao su để trồng cây lấy gỗ.
Ông Đoàn Tân Tại, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Lào Cai cho biết, khi triển khai chương trình trồng cao su, tỉnh đã kiên quyết phải có doanh nghiệp vào cuộc và đảm bảo được đời sống của nông dân. Khi đó, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam thành lập Công ty Cổ phần Cao su Dầu Tiếng - Lào Cai và đã đầu tư theo hình thức cho người dân góp cổ phần bằng sức lao động, góp đất. Mô hình đó mang tính bền vững cho người nông dân, không mất đất, được tham gia góp sức, nhưng hiện tại thì giá cao su xuống thấp nên người dân mới gặp khó khăn.
Doanh nghiệp đứng ngồi không yên
Trong tổng số 2.144,12 ha trên địa bàn tỉnh thì Công ty Cổ phần Cao su Dầu Tiếng - Lào Cai trồng được 1.469,12 ha; Công ty TNHH Thương mại Hoàng Lan 250 ha; Công ty Đầu tư và Thương mại LCi 70 ha; Công ty TNHH Một thành viên Phương Liên 39 ha và 316 ha do người dân ở các huyện: Bát Xát, Bảo Thắng, Mường Khương tự bỏ vốn trồng. Ngoài Công ty Cổ phần Cao su Dầu Tiếng - Lào Cai là đơn vị trồng cao su chủ lực với nguồn lực mạnh và dày kinh nghiệm, tổ chức sản xuất quy củ, thì các đơn vị khác đều bắt tay vào trồng cao su theo công thức “vừa trồng, vừa học” nên gặp nhiều khó khăn.
Công ty TNHH Một thành viên Phương Liên là đơn vị đầu tiên tham gia dự án trồng thí điểm cây cao su trên địa bàn tỉnh. Đến nay, toàn bộ diện tích cây cao su của công ty tại xã Cốc Mỳ (Bát Xát) đã đến kỳ khai thác, nhưng do giá xuống thấp nên công ty vẫn chưa cạo mủ. Bà Lê Thị Liên, Giám đốc công ty cho biết, gần 10 năm qua, để duy trì 39 ha cây cao su, trung bình mỗi năm công ty phải đầu tư hơn 1 tỷ đồng tiền phân bón, thuê nhân công… Lẽ ra thời điểm này, công ty sẽ có sản phẩm tiêu thụ trên thị trường và từng bước thu hồi vốn, nhưng với mức giá hiện nay, không đủ bù đắp chi phí thuê nhân công. Đây cũng là thời điểm chính sách ưu đãi về đất đai của tỉnh đối với doanh nghiệp chuẩn bị hết hạn, công ty đang phải loay hoay vay ngân hàng để tiếp tục duy trì hoạt động, khổ nỗi các đơn vị tín dụng đánh giá cây cao su không có triển vọng nên rất khó tiếp cận nguồn vốn.
Cây cao su phát triển tốt trên đất Lào Cai.
Tình hình phát triển cây cao su của Công ty TNHH Thương mại Hoàng Lan cũng không mấy lạc quan. Diện tích cây cao su của doanh nghiệp này tập trung chủ yếu ở xã Thái Niên (Bảo Thắng), bắt đầu thực hiện từ năm 2012, đến năm 2013 công ty hoàn thành diện tích 250 ha theo dự án đăng ký với tỉnh. Cùng với kinh phí mua giống, phân bón, công ty đầu tư một khoản không nhỏ xây dựng nhà điều hành, nhà kho, hệ thống đường giao thông nội bộ, hệ thống tưới tiêu, bể nước... Theo báo cáo của công ty, cây cao su phát triển không đồng đều, cây sinh trưởng kém, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn của Tập đoàn Công đoàn Cao su Việt Nam. Nguyên nhân một phần do khí hậu, một phần do giá cao su xuống rất thấp, chi phí chăm sóc, bảo vệ lớn, nên công ty không còn tập trung nhiều nguồn lực đầu tư cho diện tích cao su.
Cũng như 2 doanh nghiệp trên, Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại LCi sau khi trồng được 70 ha cao su trong tổng số 183 ha được tỉnh giao đất đã tạm dừng trồng mới và đang lập hồ sơ xin UBND tỉnh cho phép điều chỉnh dự án sang trồng cây lâm nghiệp trên diện tích còn lại.
Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, một trong những khó khăn khi triển khai chương trình trồng cây cao su là Lào Cai chưa nằm trong Quy hoạch của Quyết định 750 ngày 3/6/2009 của Thủ tướng Chính phủ Quyết định phê duyệt quy hoạch phát triển cao su đến năm 2015 và tầm nhìn đến năm 2020.
Do đó, người dân và doanh nghiệp tham gia trồng cao su chưa được hưởng các chính sách ưu đãi đối với phát triển loại cây này.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT cho biết: Thời điểm hiện tại, có khoảng 135,85 ha cao su trồng từ năm 2007 - 2010 đã có thể cho khai thác mủ. Tuy nhiên, do giá mủ cao su xuống thấp và thị trường tiêu thụ chưa có (mới chỉ có thể xuất tiểu ngạch sang Trung Quốc), nên người dân chưa khai thác. Ông Tuấn cũng cho biết thêm: Khi các nhà đầu tư triển khai dự án thì giá cao su tự nhiên (qua sơ chế) trên thế giới ở mức 5.500 USD/tấn, nhưng hiện giảm xuống chỉ còn 1.160 USD/tấn. Khó khăn trong tiêu thụ và giá thấp khiến các doanh nghiệp trồng cao su theo cam kết với tỉnh và định mức thí điểm được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt chậm hơn so với kế hoạch. Điều đáng chú ý, đến nay việc xây dựng nhà máy sơ chế mủ cao su tại Lào Cai vẫn chưa được triển khai, mủ cao su chưa được thu mua tại địa bàn, khiến các đơn vị đầu tư sản xuất và người trồng cao su tiểu điền càng lo lắng.
Với tình hình thị trường và giá cao su như hiện nay, các cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp đều cho rằng chưa thể nói trước điều gì. Có lẽ đã đến lúc cần sự vào cuộc của các ngành chức năng và chính quyền địa phương để đưa ra những giải pháp khắc phục tình hình trước mắt và tính tới cả những biến động của nó trong tương lai nhằm hỗ trợ người dân và doanh nghiệp.
Bài cuối: Niềm tin chưa tắt
