Nông sản mất mùa, nông dân gặp khó

LCĐT - Lúa mất mùa, chuối bị bệnh Panama, đó là vấn đề nông dân vùng cao một số nơi đang gặp phải.

Lúa 1 vụ thất thu

Những ngày đầu tháng 9, nhiều địa phương vùng cao của huyện Si Ma Cai bắt đầu  thu hoạch vụ lúa duy nhất trong năm, nhưng không ít hộ đứng ngồi không yên khi vụ lúa mùa có nguy cơ mất trắng.

Chị Hoàng Thị Chứ, thôn Ngã Ba, xã Quan Hồ Thẩn lo lắng trước vụ mùa thất thu.

Tại ruộng lúa của gia đình, bà Cư Thị Cú, thôn Ngã Ba, xã Quan Hồ Thẩn rưng rưng: Lúa thất thu, không biết gia đình tôi lấy gì để ăn!

Gia đình bà Cư Thị Cú là hộ nghèo, nhà có 7 khẩu. Do dịch Covid-19, các con của bà Cú không thể đi làm thuê, 3.000 m² ruộng này là nguồn thu chính thì nay lại thất thu.

Vụ mùa năm 2021, gia đình anh Hoàng Seo Vần, thôn Đội 3, xã Nàn Sán cấy 2 giống lúa là BC15 và bắc thơm. Có thể nhận thấy 2 vùng lúa khác nhau hoàn toàn, ruộng cấy lúa giống BC15 phần lớn bông lép, không có hạt. Anh Vần cho biết: Gia đình đã thực hiện theo hướng dẫn trên bao bì của nhà sản xuất, trong quá trình sinh trưởng, cây lớn rất tốt, không sâu bệnh, chỉ đến khi lúa chín mới phát hiện bông không có hạt.

Cũng cấy lúa BC15 nhưng không có hạt, gia đình anh Hoàng Seo Dìn, một hộ nghèo của thôn Đội 4, xã Nàn Sán bộc bạch: Tôi được người bán giống tại chợ Si Ma Cai tư vấn đây là giống tốt, cho năng suất cao, nào ngờ đến khi thu hoạch lại ra thế này.

Bông lúa lép hạt tại xã Nàn Sán.

Tại một số chân ruộng trên địa bàn xã Nàn Sán và xã Quan Hồ Thẩn, hàng chục hộ đã chia sẻ về việc diện tích cấy giống lúa BC15 bị mất mùa. Để chứng minh điều này, mỗi người mang theo một bao bì giống lúa. Trên bao bì lúa giống BC15 đều có tem và mã QR truy xuất nguồn gốc dẫn tới website của Công ty Cổ phần tập đoàn Thái Bình Seed (website: thaibbinhseed.com.vn). Trên bao bì sản phẩm ghi rõ ngày sản xuất 31/5/2020, cùng hướng dẫn sử dụng đối với các tỉnh phía Bắc, các tỉnh phía Nam…

Phóng viên đã liên hệ với xã Quan Hồ Thẩn, nơi có nhiều hộ bị mất mùa lúa. Ông Lìu Quang Vinh, Phó Chủ tịch UBND xã Quan Hồ Thẩn cho biết: Sau khi nhận được thông tin từ người dân, xã đã cử cán bộ khuyến nông xuống kiểm tra và thống kê các hộ bị thiệt hại. Đến nay, xã mới thống kê được thôn Ngã Ba. Nguyên nhân mất mùa theo nhận định ban đầu của xã là do giống lúa. Xã đang báo cáo lên huyện, mong huyện có giải pháp hỗ trợ để tránh việc nhiều hộ có thể bị thiếu ăn trong thời gian tới.

Anh Hoàng Seo Cư, thôn Ngã Ba, xã Quan Hồ Thẩn ngậm ngùi cắt lúa hỏng về làm thức ăn cho trâu.

Tại xã Sín Chéng, một số hộ cũng bị thiệt hại do sử dụng giống lúa BC15 trong vụ mùa năm 2021. Trao đổi với phóng viên qua điện thoại, ông Vũ Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Sín Chéng cho biết: Xã đang thống kê các hộ bị mất mùa, bước đầu đã có gần 20 hộ bị mất mùa.

Ông Sơn khẳng định, các hộ gần như mất trắng khi cấy giống lúa BC15, chỉ có thể cắt về cho trâu, ngựa ăn.

Theo ông Trương Văn Tiến, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Si Ma Cai, phòng đã cử cán bộ phối hợp với các xã tìm hiểu nhưng chưa xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, sự việc xảy ra là lời cảnh tỉnh cho nông dân trong khâu chọn giống. Hằng năm, trước khi bước vào vụ mùa, ngành nông nghiệp huyện đều phối hợp tuyên truyền, khuyến cáo người dân nên lựa chọn các loại giống có trong cơ cấu của ngành nông nghiệp, không mua giống trôi nổi trên thị trường, kể cả những loại giống có trong cơ cấu. Ngành nông nghiệp huyện sẽ phối hợp với các xã thống kê thiệt hại và báo cáo UBND huyện có biện pháp xử lý.

Chuối chết hàng loạt vì bệnh vàng lá Panama

Vài tháng trở lại đây, ông Phàn A Cường, thôn San Bang, xã Bản Vược (Bát Xát) mất ăn mất ngủ, tìm đủ mọi cách để cứu lấy đồi chuối của gia đình nhưng không hiệu quả. Gần 8 ha với hàng nghìn gốc chuối cứ dần dần vàng lá, thân thối rữa rồi đổ gục trước sự bất lực của gia đình. Ông đành phải bỏ vườn, thuê mảnh đất khác để trồng chuối.

Ông Phàn A Cường thôn San Bang, xã Bản Vược (Bát Xát) bên vườn chuối bị bệnh.

Năm 2019, ông Cường là người đầu tiên ở thôn San Bang kết nối được với đối tác phía Trung Quốc để trồng chuối xuất khẩu với khoảng 8 ha. Diện tích chuối ông Cường trồng đã được thu hoạch 2 vụ, đến vụ thứ 3 (năm 2021), hầu hết diện tích đã bị nhiễm bệnh, không được thu. Ước tính, gia đình ông có thể thiệt hại hơn 200 triệu đồng.

Ông Phàn A Cường cho biết: Bắt đầu từ năm thứ 2, đồi chuối xuất hiện tình trạng lá vàng, cây trổ hoa, ra buồng nhưng phát triển chậm, vài tháng sau khi nhiễm bệnh, cây tự đổ gục và chết. Ban đầu, tỷ lệ chuối nhiễm bệnh ít (1% - 2%), gia đình đã chủ động chặt bỏ, đào gốc và rắc vôi bột nhưng khi tỷ lệ nhiễm bệnh quá nhiều, việc xử lý không xuể khiến số lượng cây nhiễm bệnh ngày càng tăng. “Tôi cũng tìm hiểu nhiều phương pháp chữa trị nhưng không hiệu quả. Ngay cả đối tác có nhiều năm kinh nghiệm trồng và tiêu thụ chuối ở Trung Quốc cũng không có thuốc đặc trị loại bệnh này. Bất đắc dĩ, tôi phải bỏ đồi để thuê đất trồng chuối tại thôn khác” - ông Cường nói.

Cách đồi chuối của ông Cường không xa là hàng trăm ha chuối được người dân các thôn San Bang, San Lùng, xã Bản Vược liên kết với Công ty TNHH Một thành viên Xuất - nhập khẩu Liên Giang chuẩn bị đến kỳ thu hoạch. Không chỉ ông Cường, mà các hộ trong khu vực cũng rất lo về việc bệnh vàng lá sẽ lây lan sang diện tích chuối này. Một số gốc chuối tại đây đã bắt đầu có dấu hiệu nhiễm bệnh.

Chuối chết vì bệnh vàng lá Panama.

Ông Vũ Văn Thảnh, Phó Chủ tịch UBND xã Bản Vược cho biết: Xã có 172,7 ha chuối xuất khẩu, riêng thôn San Bang có 106 ha. Trước diễn biến phức tạp của bệnh vàng lá trên chuối, UBND xã đã liên hệ, phối hợp với Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khảo sát, kiểm tra, xác định bệnh trên cây chuối. Qua xác định, có nhiều diện tích chuối bị nhiễm bệnh vàng lá Panama. Đây là căn bệnh “nan y” trên cây chuối, gần như không có thuốc chữa hiệu quả. Diện tích chuối nhiễm bệnh nặng chủ yếu là chuối trồng lâu năm. UBND xã đã chỉ đạo cán bộ chuyên môn xác định diện tích nhiễm bệnh, đề xuất phương án xử lý.

“Chúng tôi cũng vận động người dân chuyển đổi diện tích chuối bị bệnh sang trồng các loại cây khác để phát triển kinh tế vì cây chuối không có trong kế hoạch cây trồng hằng năm của xã. Do người dân trồng tự phát, nên khi dịch bệnh xảy ra cũng rất khó có cơ chế hỗ trợ”, ông Thành cho biết thêm.