Trong căn phòng nhỏ của Khoa Nghệ thuật, thầy giáo Đinh Ngọc Khánh đang tỉ mỉ hướng dẫn học trò cách lấy hơi, bấm nốt. Là người trực tiếp đứng lớp và dành tâm huyết cho bộ môn này, thầy Khánh chia sẻ rằng sáo Mông không đơn thuần là một nhạc cụ, mà là linh hồn, là tiếng lòng của người Mông gửi gắm vào gió ngàn.
Theo thầy Khánh, việc đưa nhạc cụ truyền thống vào môi trường nghệ thuật giúp học sinh, sinh viên không bị "hòa tan" giữa nhịp sống hiện đại. Môn học sáo Mông được chính thức đưa vào giảng dạy bắt đầu từ học kỳ I năm học 2025 - 2026. Mỗi khóa có từ 25 - 30 học sinh đăng ký, với 60 tiết học trong 3 tháng. Hiện tại, lớp học của thầy Đinh Ngọc Khánh có 12 em học sinh đang theo học.
Qua từng tiết học, thầy Khánh nhận thấy học trò không chỉ tiếp thu kỹ thuật âm nhạc mà còn học được sự kiên nhẫn, lòng tự tôn và ý thức trách nhiệm với nguồn cội. Tiếng sáo vang lên không chỉ giúp cân bằng sau những giờ học văn hóa và thực hành nghề nghiệp, mà còn tạo môi trường giáo dục toàn diện, nơi kỹ năng nghề và giá trị văn hóa song hành.
Đến từ thôn Pang Cáng, xã Suối Giàng, huyện Văn Chấn (nay là xã Văn Chấn tỉnh Lào Cai), Vàng A Vư - chàng trai người Mông mang khát khao gìn giữ nét văn hóa đặc trưng của dân tộc mình. Trước khi xuống trường học nghề, Vư đã từng tự tìm hiểu và học thổi sáo từ những người già trong bản. Tuy nhiên, do học theo lối truyền miệng, em hoàn toàn không biết đến nốt nhạc hay nhạc lý cơ bản nên khó có thể biểu diễn những bản nhạc phức tạp hay phối hợp cùng các nhạc cụ khác.
Từ ngày tham gia môn học tự chọn này, Vư như được mở ra chân trời mới. Em bắt đầu làm quen với những khuông nhạc, hiểu về cao độ, trường độ và cách điều tiết hơi thở khoa học.
Vư tâm sự: "Càng học em càng thấy thêm yêu tiếng sáo của dân tộc mình. Sự bài bản trong giảng dạy giúp em nhận ra vẻ đẹp tinh tế trong từng giai điệu, khiến em tự tin hơn khi đứng trước đám đông trình diễn những khúc nhạc mà mình yêu thích".
Không chỉ các bạn nam sinh theo học, môn sáo Mông còn thu hút các bạn nữ, xóa bỏ định kiến rằng sáo Mông chỉ dành cho nam giới. Em Vàng Thị A cùng quê với Vàng A Vư cũng quyết định chọn sáo Mông để theo học. Từ những bỡ ngỡ ban đầu, tiếng sáo đã dần chinh phục trái tim cô gái trẻ.
Vàng Thị A bộc bạch: "Cảm giác khi tự mình thổi được một bản nhạc hoàn chỉnh là niềm hạnh phúc vô cùng lớn. Được thầy cô nhiệt tình truyền dạy, em dần nhận ra học thổi sáo không hề khó như từng nghĩ". Những ngón tay của Vàng Thị A vốn quen việc đồng áng nay cũng đã trở nên linh hoạt, mềm mại trên từng lỗ sáo.
Sự tiến bộ của Vàng Thị A qua từng tiết học đã trở thành động lực cho nhiều bạn nữ khác trong trường tham gia môn học, trong đó có Giàng Thị Mai. Sinh ra và lớn lên tại quê hương của vùng chè Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng (xã Văn Chấn) - nơi hằng năm thu hút hàng nghìn lượt khách du lịch trong nước và quốc tế - Mai hiểu rất rõ giá trị của văn hóa bản địa trong phát triển du lịch.
Giàng Thị Mai đến với môn học sáo Mông với mong muốn sau khi tốt nghiệp, trở về quê hương sẽ dùng tiếng sáo để giới thiệu nét đẹp văn hóa của dân tộc mình đến với du khách. Mai tin rằng khách du lịch đến Suối Giàng không chỉ để ngắm mây, thưởng trà mà còn muốn lắng nghe câu chuyện về cuộc sống của người dân nơi đây qua âm nhạc. Việc thành thạo sáo Mông sẽ giúp em trở thành một "đại sứ văn hóa" góp phần quảng bá hình ảnh vùng cao Văn Chấn, đồng thời tạo cơ hội việc làm bền vững cho chính mình trên mảnh đất quê hương.
Việc đưa sáo Mông vào chương trình giảng dạy tại Khoa Nghệ thuật - Trường Cao đẳng Nghề Yên Bái đã minh chứng cho tư duy giáo dục đổi mới: Học nghề không chỉ là học kỹ thuật, mà còn học cách làm người và giữ gìn bản sắc.
Môn học này đã tạo ra không gian văn hóa đặc biệt ngay giữa giảng đường, nơi sự ngăn cách giữa thành thị và bản làng được xóa nhòa bởi âm nhạc. Với những học sinh vùng cao như Vàng A Vư, Vàng Thị A hay Giàng Thị Mai, tiếng sáo chính là sợi dây kết nối với cội nguồn, không chỉ là bảo tồn di sản mà còn là sự tiếp nối để những giá trị truyền thống mãi trường tồn cùng sự phát triển của xã hội, góp phần xây dựng thế hệ trẻ vừa giỏi nghề vừa giàu lòng yêu quê hương, đất nước, là những người “giữ lửa" cho văn hóa dân tộc.
