Không còn hỗ trợ dàn trải, chính sách mới tập trung khơi thông nguồn lực đầu vào bằng cách trợ lực tài chính trực tiếp: hỗ trợ 70% chi phí cây giống để xây dựng các vùng nguyên liệu lõi chất lượng cao, đồng thời cấp kinh phí chuẩn hóa chất lượng và thưởng lớn cho các sản phẩm OCOP chế biến sâu.
Đặc biệt, thông qua phương thức giải ngân sau đầu tư đầy tính minh bạch, Nghị quyết 21 đã tạo ra "sợi dây" ràng buộc kinh tế chặt chẽ, buộc cả doanh nghiệp dẫn dắt và hợp tác xã đầu tàu phải thực hiện đúng cam kết trong hợp đồng liên kết.
Bước đi chiến lược này không chỉ giúp hóa giải triệt để nạn "bẻ kèo", giảm thiểu rủi ro cho nhà nông mà còn khẳng định tư duy quản trị hiện đại của chính quyền hai cấp trong việc nâng tầm vị thế và giá trị của nông sản vùng cao.
Theo báo cáo, sản xuất nông nghiệp của tỉnh Lào Cai trong 5 tháng đầu năm 2026 tiếp tục duy trì sự ổn định, làm nền tảng vững chắc cho nền kinh tế, với tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 140.118 tấn và hơn 9.855 ha rừng tập trung được trồng mới. Nền tảng tài chính của tỉnh cũng rất khả quan khi thu ngân sách 5 tháng ước đạt 9.339 tỷ đồng, bằng 136% so với cùng kỳ.
Nguồn lực này là cơ sở quan trọng để tỉnh tự tin triển khai các chính sách hỗ trợ lớn mang tính bước ngoặt. Tuy nhiên, để tạo ra sức bật thực sự cho nền kinh tế nông nghiệp, bài toán đặt ra không chỉ là tăng năng suất đơn thuần mà phải là tổ chức lại phương thức sản xuất.
Việc chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, gạt bỏ lề lối làm ăn manh mún, nhỏ lẻ để hình thành các vùng nguyên liệu tập trung. Đây là lý do cốt lõi để Nghị quyết số 21 ra đời với điểm nhấn là phương thức giải ngân sau đầu tư.
Cơ chế này đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, loại bỏ sự ỷ lại, bắt buộc các chủ thể tham gia phải có năng lực đối ứng vốn và thực sự nghiêm túc với dự án kinh tế của mình. Tại cơ sở, quá trình triển khai chính sách đang được thực hiện một cách thận trọng, đánh giá kỹ lưỡng tính khả thi.
Quá trình này không hề dễ dàng bởi các quy định khắt khe về quy mô tối thiểu. Báo cáo thực tế cho thấy mô hình trồng tre măng Bát độ hiện mới đăng ký được gần 3 ha trong tổng số 50 ha yêu cầu, hay mô hình trồng dâu nuôi tằm mới đạt 0,4 ha so với định mức 10 ha. Điều này minh chứng cho sự chặt chẽ của chính sách, kiên quyết không thỏa hiệp hạ chuẩn quy mô để lấy thành tích.
Đơn cử tại xã Tân Hợp, địa phương đã hoàn thành hồ sơ đăng ký đợt 1 với tổng kinh phí đề nghị giao dự toán là 231 triệu đồng, tập trung cho các phương án chăn nuôi lợn, gia cầm. Bước sang giai đoạn 2, xã tiếp tục rà soát các mô hình chiến lược có quy mô lớn hơn như trồng tre măng Bát độ, trồng dâu nuôi tằm và phát triển vùng quế hữu cơ.
Theo ông Hà Trung Kiên - Chủ tịch UBND xã Tân Hợp, để đáp ứng yêu cầu trong thực hiện Nghị quyết 21, các doanh nghiệp trên địa bàn như Công ty TNHH An Hậu đang phải khẩn trương hoàn thiện thủ tục thành lập hợp tác xã để tập hợp đủ 500 ha vùng nguyên liệu từ các hộ dân, trước khi lập thuyết minh dự án gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường thẩm định.
Việc tích tụ đất đai và tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe để nhận hỗ trợ đang đặt ra bài toán khó nhưng bắt buộc phải giải đối với các chủ thể kinh tế vừa và nhỏ.
Ông Vũ Đình Khương - Phó Giám đốc Hợp tác xã Sao Mộc Lan, phường Trung Tâm - đơn vị hoạt động trong lĩnh vực cây ăn quả, dược liệu cho biết, thực tế địa phương rất khó để một hộ gia đình sở hữu 5.000 m2 đất tập trung cùng hệ thống tưới tiêu hoàn chỉnh. Để tháo gỡ, đơn vị đã linh hoạt vận động các hội viên góp đất.
Không chỉ dừng lại ở đó, hợp tác xã còn áp dụng mô hình sinh thái bằng cách trồng xen canh cây dược liệu dưới tán cây ăn quả như đào, mận để tối ưu hóa không gian canh tác và bảo đảm điều kiện sinh trưởng tự nhiên. Mục tiêu xuyên suốt của đơn vị không chỉ là đạt quy mô nhận hỗ trợ mà xa hơn là xây dựng thương hiệu sản phẩm sạch đạt tiêu chuẩn VietGAP, hoàn thiện khâu đóng gói, tem mác để đủ điều kiện pháp lý tiến sâu vào các hệ thống siêu thị nội địa. Sự liên kết này không chỉ là phép cộng cơ học về diện tích đất mà là sự chia sẻ rủi ro, đồng thuận về quy trình sản xuất giữa những người nông dân.
Cùng chung tư duy phát triển kinh tế tập thể theo hướng hiện đại, ông Hà Ngọc Sơn - Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Sơn Ngọc, xã Thượng Bằng La cũng đang tập trung khai thác thế mạnh cây ăn quả và chăn nuôi thông qua mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, liên kết chặt chẽ các hộ gia đình vùng nông thôn mới nâng cao.
Trong chuỗi giá trị nông sản vùng cao, sự tham gia bền bỉ của các hợp tác xã đóng vai trò làm điểm tựa vững chắc, bảo vệ quyền lợi kinh tế cho đồng bào. Điển hình cho mô hình này là Hợp tác xã Trà Shan tuyết Phình Hồ, xã Phình Hồ. Theo ông Đỗ Tuấn Lương - Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Trà Shan tuyết Phình Hồ, xã Phình Hồ, đơn vị hiện đang bao tiêu toàn bộ chè búp tươi cho hàng trăm đồng bào dân tộc Mông, duy trì diện tích vùng lõi từ 50 đến 60 ha. Bằng việc cam kết mức giá thu mua ổn định, hợp tác xã đã tạo ra các dòng sản phẩm chế biến sâu như lục trà, hồng trà, bạch trà đạt chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, từng bước hiện thực hóa tham vọng mở rộng sang thị trường xuất khẩu quốc tế.
Tuy nhiên, để chuỗi liên kết không bị đứt gãy trước những biến động của thị trường, vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp chế biến sâu ở đầu ra là mắt xích mang tính quyết định. Sự tham gia của doanh nghiệp quy mô lớn sẽ giải quyết dứt điểm điểm nghẽn về dòng vốn vật tư và bảo đảm đầu ra bao tiêu.
Thực tiễn minh chứng cho hướng đi này đang được hiện thực hóa một cách bài bản thông qua mô hình liên kết tại HTX Việt Hồng. Thay vì để người dân tự xoay xở với bài toán kinh tế, hợp tác xã đã chủ động tìm kiếm đối tác chiến lược để gỡ khó từ gốc.
Thông qua cái bắt tay mang tính chiến lược này, phương thức canh tác manh mún, truyền thống đã được định hình lại bằng một quy trình hợp tác minh bạch. Sự phân chia rạch ròi trách nhiệm, trong đó doanh nghiệp lo vật tư và thị trường, nông dân bỏ công sức chăm sóc theo đúng quy chuẩn, đã tạo ra sự an tâm tuyệt đối trong sản xuất.
Hiệu quả kinh tế của mô hình liên kết khép kín được minh chứng sống động qua kết quả hoạt động nhiều năm của Hợp tác xã Nông sản GOC. Bằng việc trực tiếp đầu tư toàn bộ vật tư từ màng phủ, phân bón đến cây giống, hợp tác xã đã giúp nông dân nâng cao năng suất, chất lượng cây gia vị xuất khẩu, qua đó, tăng thu nhập gấp 5 đến 6 lần so với thâm canh cây lúa truyền thống.
Trong vụ thu hoạch năm 2026, nhiều diện tích trồng ớt tại các phường Cầu Thia,Trung Tâm đã đạt năng suất kỷ lục từ 7 - 8 tấn trên 1.000 m2. Với đơn giá thu mua 7.000 đồng/kg, mô hình này mang lại nguồn thu nhập vượt trội, làm thay đổi hoàn toàn tư duy canh tác của người dân.
Không dừng lại ở việc xuất khẩu thô, định hướng chiến lược của đơn vị là đầu tư xây dựng nhà máy chế biến các sản phẩm như dưa bao tử, tương ớt ngay tại Việt Nam để xuất khẩu trực tiếp sang các thị trường khó tính như Nhật Bản và Mỹ.
Nhu cầu nguyên liệu ngày càng mở rộng này chính là động lực để chính quyền các địa phương tiếp tục khuyến khích người dân dịch chuyển quỹ đất từ các loại cây hoa màu kém hiệu quả sang cây công nghiệp có giá trị xuất khẩu cao.
Việc thực thi Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND với các cơ chế ràng buộc tài chính chặt chẽ thông qua phương thức giải ngân sau đầu tư đang tạo ra những chuyển biến trong sản xuất nông nghiệp. Chính sách này đóng vai trò như một màng lọc tự nhiên, cương quyết loại bỏ những liên kết hình thức, bóc ngắn cắn dài. Chỉ khi lợi ích kinh tế được đặt trên nền tảng của sự minh bạch, tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng và chia sẻ rủi ro giữa nhà nông, hợp tác xã cùng doanh nghiệp, chuỗi giá trị nông sản mới thực sự bền vững. Đây không chỉ là bước tiến dài về mặt kinh tế, nâng cao thu nhập cho đồng bào vùng cao mà còn là minh chứng rõ nét cho tư duy quản trị hiện đại, thiết thực của chính quyền, quyết tâm dùng ngân sách để kiến tạo, định hình lại diện mạo nền nông nghiệp hàng hóa theo hướng chuyên sâu và hội nhập.
