Theo báo cáo của Sở Công Thương, lĩnh vực khai thác, chế biến khoáng sản trên địa bàn tỉnh còn nhiều khó khăn. Đối với quặng apatit, hiện chỉ có 7/12 mỏ hoạt động, trong khi nhu cầu quặng apatit của các nhà máy trong tỉnh chiếm 54% nhu cầu cả nước.
Lĩnh vực khai thác đồng, có 4 mỏ đang hoạt động, 5 mỏ tạm dừng và 5 mỏ chưa khai thác. Đáng chú ý, 8/9 nhà máy tuyển quặng sắt đã dừng hoạt động; hoạt động khai thác graphit và đất hiếm cũng đang tạm dừng. Đối với đá hoa trắng, có 23/35 mỏ đang hoạt động.
Cùng với đó, nguồn cung vật liệu xây dựng cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Cát mới đáp ứng 21 - 27% yêu cầu, đá xây dựng đáp ứng 44 - 51% nhu cầu của các dự án trọng điểm giai đoạn 2026 - 2030.
Theo đánh giá của Sở Công Thương, nhiều mỏ chậm đưa vào khai thác hoặc phải tạm dừng kéo dài do vướng mắc trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, thủ tục đất đai, tranh chấp hoặc năng lực tài chính suy giảm. Những khó khăn này ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nguyên liệu phục vụ các chuỗi sản xuất phân bón, hóa chất và luyện kim.
Bên cạnh đó, hoạt động chế biến khoáng sản trên địa bàn tỉnh hiện chủ yếu tạo ra sản phẩm trung gian, như: phôi thép, đồng tấm, phốt pho vàng; công nghiệp hỗ trợ gần như chưa phát triển. Đây là những hạn chế đặt ra yêu cầu phải đẩy mạnh chế biến sâu, tăng khả năng tinh chế và nâng cao giá trị gia tăng từ tài nguyên khoáng sản.
Nhằm từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn trong khai thác, chế biến khoáng sản, ngày 10/10/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 485/KH-UBND về phát triển công nghiệp khai thác và tinh chế nguyên liệu phục vụ phát triển công nghệ chiến lược trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, Sở Công Thương được giao là cơ quan đầu mối, tham mưu tổ chức triển khai, theo dõi và tổng hợp kết quả thực hiện kế hoạch.
Theo lộ trình, trong quý IV/2026, Sở Công Thương xây dựng đề bài nhiệm vụ khoa học và công nghệ đặt hàng đợt 1 năm 2027, đề xuất các chuyên đề tinh chế, chế biến sâu đưa vào Chương trình xúc tiến đầu tư hằng năm của tỉnh.
Quý II/2027, trình UBND tỉnh danh mục dự án và hồ sơ cơ hội đầu tư chế biến sâu.
Trong năm 2027, tỉnh dự kiến ban hành bộ tiêu chí lựa chọn dự án, vận hành lớp dữ liệu vùng nguyên liệu chiến lược theo chuỗi giá trị.
Việc triển khai Kế hoạch số 485/KH-UBND được kỳ vọng tạo cơ sở để Lào Cai từng bước chuyển từ khai thác, chế biến khoáng sản ở mức độ sơ chế sang tinh chế, chế biến sâu; qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, góp phần phát triển công nghiệp theo hướng có giá trị gia tăng cao hơn.
