Tại Hợp tác xã Thái Sơn, xã Lục Yên, nhu cầu đổi mới công nghệ xuất phát từ những khó khăn trong khâu chế biến. Thành lập năm 2015 với 100% thành viên là nông dân địa phương, hợp tác xã có 5 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Để nâng hạng chất lượng sản phẩm lên 4 sao trở lên và mở rộng thị trường ngoài tỉnh, hợp tác xã cần đầu tư thiết bị, hoàn thiện quy trình chế biến và nâng cao kỹ năng vận hành.
Từ thực tế đó, sáng kiến “Thúc đẩy chuyển đổi xanh và bình đẳng giới trong chuỗi giá trị dầu thực vật nguyên chất thông qua đổi mới công nghệ máy rang điện” của hợp tác xã được lựa chọn hỗ trợ.
Thông qua dự án “Thúc đẩy tiếp cận tài chính cho chuỗi các giá trị bảo vệ rừng có đáp ứng giới” do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ, hợp tác xã được bàn giao máy rang hạt đa năng R50-V1-01 trị giá hơn 43 triệu đồng, phục vụ khâu chế biến.
Nhận xét về hiệu quả của sự hỗ trợ này, ông Đàm Văn Việt - Giám đốc Hợp tác xã Thái Sơn, xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai chia sẻ: “Máy rang điện giúp giảm nhu cầu lao động thủ công. Cùng với hỗ trợ thiết bị, nhiều buổi tập huấn và tư vấn của các chuyên gia giúp hợp tác xã từng bước cải tiến chất lượng sản phẩm.”
Việc hỗ trợ Hợp tác xã Thái Sơn nằm trong những trường hợp cụ thể cho thấy nguồn lực hỗ trợ quốc tế đang được chuyển hóa trực tiếp thành năng lực sản xuất nội tại. Kết quả bước đầu này không chỉ đến từ một khoản đầu tư trang thiết bị đơn lẻ, mà còn xuất phát từ cách tiếp cận của dự án thông qua việc khảo sát nhu cầu để lựa chọn nội dung hỗ trợ phù hợp.
Qua khảo sát 50 hợp tác xã trên địa bàn trong gần 2 năm kể từ khi triển khai đến nay, Ban quản lý dự án nhận diện những khó khăn về vốn, kỹ thuật và năng lực quản trị trong quá trình chuyển đổi sinh kế xanh. Trên cơ sở đó, dự án triển khai đồng thời ba hướng hỗ trợ: Tài trợ cho các sáng kiến bảo vệ rừng gắn với sinh kế; nâng cao năng lực quản trị, tài chính và khả năng đáp ứng điều kiện vay vốn cho hợp tác xã, hộ sản xuất; kết nối trực tiếp với các tổ chức tín dụng để mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn vốn.
Trong quá trình triển khai, dự án đã lựa chọn, ký hợp đồng hỗ trợ 4 sáng kiến với tổng kinh phí hỗ trợ máy móc gần 500 triệu đồng; khoảng 10 hộ được hưởng lợi trực tiếp, trong đó 80% do phụ nữ làm chủ.
Các mô hình tập trung vào phát triển chuỗi dược liệu của Hợp tác xã Y Dược học cổ truyền Yên Thế, du lịch cộng đồng tại xã Lâm Thượng và đổi mới thiết bị sản xuất tại các hợp tác xã: Eco Nông, Thái Sơn, Nông lâm sản Dương Phúc.
Yếu tố bình đẳng giới được lồng ghép trong lựa chọn đối tượng và triển khai hoạt động hỗ trợ, ưu tiên tạo điều kiện để phụ nữ làm chủ cơ sở sản xuất, tiếp cận kiến thức quản trị, kỹ thuật và thị trường.
Một số hợp tác xã do phụ nữ làm chủ còn được hỗ trợ xây dựng kênh giới thiệu homestay và sản phẩm địa phương, góp phần mở rộng khả năng tiêu thụ sản phẩm, tăng tính chủ động trong phát triển kinh tế.
Cùng với hỗ trợ thiết bị, dự án đã tổ chức 6 hội thảo tham vấn và 4 lớp đào tạo chuyên sâu về quản trị, tài chính cho hơn 100 hợp tác xã, hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất nhỏ. Thông qua thảo luận nhóm và làm việc tại cơ sở, các chuyên gia về nông nghiệp hữu cơ hướng dẫn hợp tác xã chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Chuyên gia tư vấn nông nghiệp hữu cơ Vũ Đình Cường, Trung tâm Hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam khẳng định: “Qua quá trình đánh giá, nhóm tư vấn đã lên kế hoạch tập huấn về các tiêu chuẩn, bổ sung kiến thức cho hợp tác xã và người quản lý; cung cấp các công cụ về an toàn vệ sinh thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn nông nghiệp. Khi người sản xuất hiểu và thực hiện được những yêu cầu đó thì sản phẩm mới có điều kiện đi ra khỏi vùng Lào Cai, tiếp cận những thị trường có nhu cầu lớn hơn”.
Nhấn mạnh về tầm nhìn chiến lược của các dự án hỗ trợ, Tiến sĩ, Thầy thuốc Nhân dân Đào Thị Ngọc Lan - Giám đốc Trung tâm Phát triển Khoa học Công nghệ và Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng cho biết: “Chúng tôi hướng đến xây dựng các chuỗi giá trị. Ngoài hỗ trợ kỹ thuật, cơ sở vật chất, trang thiết bị và kết nối với nguồn vốn tín dụng, dự án còn hướng tới một hệ sinh thái trong đó các mô hình có thể liên kết, cùng phát triển và duy trì bền vững lâu dài.”
Những hoạt động hỗ trợ sản xuất là một phần trong hợp tác quốc tế của Lào Cai. Giai đoạn 2023 - 2026, tỉnh đã tiếp nhận 133 chương trình, dự án viện trợ phi chính phủ nước ngoài với tổng giá trị hơn 19 triệu USD. Đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh có 49 tổ chức phi chính phủ nước ngoài đăng ký hoạt động, trong đó 20 tổ chức đang tài trợ 32 chương trình, dự án và phi dự án.
Đây là nguồn lực quan trọng bổ sung cho các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi người dân còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận vốn, khoa học kỹ thuật và thị trường. Đặc biệt, với các hợp tác xã, hộ sản xuất còn khó khăn trong tiếp cận vốn và thị trường, sự hỗ trợ phù hợp có thể giúp từng bước cải thiện năng lực tổ chức sản xuất.
Để nguồn hỗ trợ phát huy hiệu quả lâu dài, việc đầu tư thiết bị cần gắn với đào tạo vận hành, bảo trì và tổ chức tiêu thụ sản phẩm. Khả năng duy trì sản xuất, cải thiện thu nhập và sử dụng hiệu quả tài nguyên sau khi dự án thúc sẽ là thước đo thiết thực cho đóng góp của nguồn lực quốc tế với phát triển xanh tại Lào Cai.
Khi người dân có sinh kế ổn định, nông lâm sản được nâng cao giá trị và lợi ích kinh tế gắn chặt đối với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, phát triển xanh sẽ có nền tảng vững chắc hơn. Đó cũng là hướng đi để Lào Cai biến lợi thế tự nhiên thành động lực tăng trưởng, tạo ra những giá trị bền vững cho hôm nay và các thế hệ mai sau.
