Thông báo trước, mở tài khoản tạm nhận tiền ở cửa khẩu
Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, nhấn mạnh cần thông báo qua tin nhắn điện thoại hoặc các kênh thông tin phù hợp để người dân biết mình đang có nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành, từ đó chủ động kiểm tra và xử lý trước khi xuất cảnh. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính và Bộ Công an nên phối hợp xây dựng một tài khoản tạm giữ hoặc tài khoản tiếp nhận tiền, trước mắt do lực lượng xuất nhập cảnh quản lý hoặc hai bên cùng phối hợp quản lý. Điều quan trọng là cho phép xử lý ngay tại sân bay khi phát sinh trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh.
Cụ thể, khi người dân đến sân bay mới biết bị tạm hoãn xuất cảnh do nghĩa vụ thuế, họ có thể nộp số tiền liên quan vào tài khoản tạm giữ. Ngay khi hệ thống xác nhận người dân đã nộp tiền, lực lượng xuất nhập cảnh có thể phối hợp xử lý và xem xét cho phép xuất cảnh kịp thời. Việc này nhằm tạo điều kiện cho họ tiếp tục thực hiện chuyến đi đã lên kế hoạch, sau khi trở về sẽ đối chiếu và giải quyết các nghĩa vụ liên quan. Tuy nhiên, tiền không nộp ngay vào ngân sách vì trong trường hợp có sai lệch dữ liệu hoặc phát sinh tranh chấp về số tiền phải nộp, việc đối chiếu và hoàn trả sau này sẽ rất phức tạp.
"Mục tiêu là khi người dân phát hiện bị tạm hoãn xuất cảnh, họ có thể được hướng dẫn nộp tiền, xác nhận và xem xét giải quyết ngay trong khoảng 1 - 2 giờ, thay vì phải chờ cơ quan thuế làm việc hoặc lỡ chuyến bay. Đây là giải pháp mang tính tình thế, nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt cho người dân, hạn chế những bất cập do dữ liệu chưa chính xác và tránh làm phát sinh thêm thủ tục phức tạp trong bối cảnh hiện nay", luật sư Trần Xoa nói.
Cùng quan điểm, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, đề nghị cần làm sao cho người dân biết và chủ động nộp thuế trước khi ra sân bay nhằm giảm thiệt hại. Dẫn chứng mấy ngày nay Đà Nẵng hứng mưa to gió lớn, UBND thành phố đã gửi tin nhắn cho người dân trên địa bàn về tình hình mưa lũ cũng như đưa ra cảnh báo để bà con được biết, ông Tuấn nhấn mạnh: "Tương tự, việc thông báo tình trạng nợ thuế hay tạm hoãn xuất cảnh có thể đến từng người qua các kênh liên lạc khác nhau. Không có gì khó khăn".
Góp ý cho dự thảo nghị quyết về chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế mới đây, Liên đoàn Thương mại và công nghiệp VN (VCCI) cũng kiến nghị mở rộng kênh công khai thông tin, cụ thể danh sách người nộp thuế dự kiến chấm dứt mã số thuế bắt buộc phải được đăng tải đồng thời trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và nâng thời hạn công khai lên 60 ngày đối với doanh nghiệp, hợp tác xã nhằm bảo đảm đầy đủ quyền phản đối hợp pháp của bên thứ ba.
Không cấm xuất cảnh với người bị mạo danh
Một vấn đề được nhiều người quan tâm là tình trạng bị mạo danh, lấy thông tin giấy tờ tùy thân để thành lập doanh nghiệp. VCCI kiến nghị phải tháo gỡ triệt để vướng mắc tạm thời hoãn xuất cảnh đối với các đối tượng này. Quy định trường hợp cá nhân bị mạo danh, đánh cắp thông tin CCCD để thành lập doanh nghiệp, nếu đã có văn bản đề nghị xử lý và cơ quan công an có văn bản tiếp nhận giải quyết thì cơ quan thuế tạm thời chưa áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.
Cùng với đó, VCCI kiến nghị hoàn thiện quy định theo hướng bãi bỏ việc áp dụng tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp thuộc trạng thái 06 chỉ do vi phạm thủ tục. "Nghị quyết của Quốc hội quy định rõ chỉ áp dụng tạm hoãn xuất cảnh khi người nộp thuế có quyết định ấn định nợ thuế cụ thể bằng văn bản, với số tiền vượt ngưỡng luật định. Đồng thời, cơ quan thuế đã tống đạt thông báo hợp lệ nhưng người nộp thuế cố tình chây ì", VCCI dẫn chứng.
Ngoài ra, VCCI cũng đề nghị thiết lập cơ chế liên thông tự động 100% giữa cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh. Hiện nay, theo luật Doanh nghiệp (sửa đổi, bổ sung năm 2025), mã số doanh nghiệp đồng thời là mã số thuế. Do đó, quy trình chấm dứt tồn tại của doanh nghiệp phải gồm 2 bước: chấm dứt mã số thuế tại cơ quan thuế và thu hồi/xóa tên tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Dự thảo nghị quyết hiện mới chỉ tập trung quy định quy trình xử lý nội bộ trong ngành thuế, thiếu vắng cơ chế liên thông dữ liệu tự động với cơ quan đăng ký kinh doanh. Từ đó có thể dẫn đến nguy cơ chính sách bị nghẽn ở khâu thực thi nếu cơ quan thuế ban hành thông báo chấm dứt hiệu lực mã số thuế nhưng dữ liệu không tự động truyền sang hệ thống đăng ký kinh doanh thì doanh nghiệp vẫn ở trạng thái "treo" pháp lý. Người dân sau khi được xóa nợ thuế lại phải tiếp tục chuẩn bị một bộ hồ sơ giải thể bằng giấy để nộp sang cơ quan đăng ký kinh doanh, làm phát sinh thêm gánh nặng thủ tục và thời gian đi lại.
Kiến nghị thêm giải pháp xử lý hồ sơ "treo"
VCCI cho hay dự thảo quy định chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với người nộp thuế đã ngừng hoạt động từ đủ 10 năm trở lên (tính đến ngày 31.12.2015) và không còn nợ thuế là bước tiến trong xử lý mã số thuế tồn đọng. Tuy nhiên, mốc thời gian này chưa bao quát được làn sóng doanh nghiệp, hộ kinh doanh phải ngừng hoạt động trong giai đoạn 2020 - 2024 do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng và thiên tai. Trong tổng số hơn 2,51 triệu mã số thuế tồn đọng, chính sách chỉ giải quyết được khoảng 529.041 trường hợp, khiến nhiều người nộp thuế đã ngừng hoạt động từ 3 - 9 năm tiếp tục bị vướng mắc pháp lý, không thể hoàn tất thủ tục giải thể. Do đó, VCCI kiến nghị rút ngắn thời hạn từ đủ 10 năm xuống còn đủ 5 năm (tính đến ngày nghị quyết có hiệu lực) đối với người nộp thuế thuộc trạng thái 03, trạng thái 06 và không còn nợ thuế, nhằm mở rộng phạm vi xử lý, phù hợp hơn với thực tiễn kinh doanh. Đồng thời bổ sung cơ chế chấm dứt hiệu lực mã số thuế sau 12 tháng đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã nộp hồ sơ giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh quá 12 tháng, với điều kiện không còn nợ thuế và không có khiếu nại. Cơ quan thuế được áp dụng ngay quy trình công khai thông tin để thực hiện đóng mã số thuế. Các kiến nghị này nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện xử lý dứt điểm các mã số thuế tồn đọng.
