Dọc sông Hồng, bên cạnh các phương tiện vận tải, khai thác khoáng sản, còn có những chiếc thuyền dân sinh cỡ nhỏ. Có thuyền dùng đánh bắt cá, có thuyền đưa người dân ra bãi giữa trồng ngô, rau màu. Gắn bó với sinh kế của nhiều gia đình, song những phương tiện này cũng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi nước lớn, dòng chảy xiết hoặc người sử dụng còn chủ quan.
Những chiếc thuyền gắn với sinh kế ven sông
Theo ông Trần Văn Bắc - Trưởng thôn Thái Bo, xã Gia Phú, trong thôn hiện có 12 chiếc thuyền dân sinh cỡ nhỏ. Thôn và chính quyền xã đã rà soát, nắm danh sách các hộ sử dụng. Trước đây, nghề chài lưới khá phổ biến, nay nhiều gia đình sử dụng thuyền chủ yếu để ra bãi bồi canh tác, vận chuyển nông sản.
Ông Nguyễn Văn Thành, 65 tuổi, có khoảng 40 năm gắn bó với nghề sông nước chia sẻ: “Người dân trong thôn giờ chỉ dùng thuyền đi ra bãi giữa sông trồng ngô, trồng rau màu phục vụ cuộc sống hằng ngày".
Những chiếc thuyền nhỏ thường neo đậu ở vị trí gần nhà, không tập trung tại một bến cố định. Kỹ năng điều khiển phương tiện của người dân phần lớn dựa vào kinh nghiệm truyền lại trong gia đình.
Tuy nhiên, kinh nghiệm sông nước không thể thay thế các điều kiện bảo đảm an toàn. Qua ghi nhận thực tế, có thời điểm người đi thuyền trên sông không mặc áo phao và điều này cũng được chính người dân thừa nhận.
Anh Đỗ Chiến, thôn Thái Bo cho biết: “Vì nếp sống truyền thống gắn bó với sông nước từ nhỏ, ai cũng bơi giỏi nên đôi khi vẫn còn tâm lý chủ quan, chưa mặc áo phao thường xuyên”.
Cùng với trang bị cứu sinh, việc chở đúng số người, tải trọng phù hợp và lựa chọn thời điểm di chuyển có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Anh Nguyễn Văn Bắc, chủ thuyền ở Thái Bo cho biết: Trong những ngày mưa lũ, thuyền của người dân còn tham gia hỗ trợ cứu hộ, cứu nạn. Đây là vai trò tích cực, nhưng cũng đòi hỏi người sử dụng phải đặc biệt chú trọng các điều kiện bảo đảm an toàn.
Khó khăn trong quản lý phương tiện nhỏ
Tại xã Bảo Thắng, tuyến sông Hồng chảy qua địa bàn dài khoảng 46,5 km. Qua rà soát, địa phương thống kê có 47 phương tiện đường thủy dân sinh, gồm 46 thuyền sắt và 1 thuyền nhựa.
Chính quyền xã đã phối hợp với lực lượng Công an và các thôn thống kê, xác định chủ phương tiện, đồng thời tuyên truyền, nhắc nhở người dân chấp hành quy định về an toàn giao thông đường thủy.
Tuy nhiên, phương tiện hoạt động theo mùa vụ, neo đậu phân tán và có thể thay đổi theo nhu cầu sản xuất của từng gia đình, khiến việc theo dõi thường xuyên gặp khó khăn.
Ông Nguyễn Ngọc Anh - Trưởng Phòng Kinh tế xã Bảo Thắng cho biết, địa phương gặp khó khăn “trong việc kiểm soát biến động số lượng cũng như việc người dân tự ý thay đổi phương tiện trong quá trình tham gia đánh bắt thủy sản trên sông”.
Trung tá Nông Minh Thọ - Đội trưởng Đội Cảnh sát đường thủy số 1, Phòng Cảnh sát giao thông, Công an tỉnh Lào Cai cho biết, đơn vị được giao phụ trách tuyến sông Hồng từ Km469 - Km544. Qua thống kê, trên tuyến có 57 phương tiện thủy dân sinh, chủ yếu phục vụ đi lại và canh tác bãi bồi.
Để phòng ngừa tai nạn, lực lượng Cảnh sát giao thông đường thủy thường xuyên phối hợp với chính quyền và công an các xã ven sông tuyên truyền, hướng dẫn người dân chấp hành theo đúng quy định. Tại xã Gia Phú, cán bộ Cảnh sát giao thông trực tiếp hướng dẫn người dân mặc áo phao, trao đổi về hoạt động của các phương tiện nhỏ.
Một vấn đề đặt ra là không phải mọi loại thuyền nhỏ đều có cùng yêu cầu về đăng ký, đăng kiểm và điều kiện đối với người điều khiển. Việc áp dụng quy định phụ thuộc vào loại phương tiện, công suất, trọng tải, sức chở và các tiêu chí liên quan.
Vì vậy, bên cạnh lập danh sách chủ thuyền, cần xác định cụ thể đặc điểm từng phương tiện để hướng dẫn thực hiện đúng quy định và bảo đảm các điều kiện an toàn khi hoạt động.
Tăng cường quản lý, chủ động phòng ngừa
Đoạn sông Hồng chảy qua xã Bảo Hà dài khoảng 30 km. Theo địa phương, trên đoạn sông này có 4 - 5 thuyền nhỏ của người dân trong xã, bên cạnh các phương tiện từ nơi khác qua lại.
Việc phương tiện hoạt động không tập trung, có những chiếc chỉ sử dụng theo mùa vụ khiến công tác thống kê, kiểm tra và quản lý thường xuyên gặp khó khăn.
Ông Tô Văn Chiến - Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Bảo Hà cho biết, địa phương sẽ tiếp tục rà soát, lập danh sách chủ phương tiện; tăng cường phối hợp với lực lượng Công an tuyên truyền, kiểm tra, hướng dẫn người dân trang bị và sử dụng dụng cụ cứu sinh, đồng thời cảnh báo không hoạt động trên sông khi thời tiết nguy hiểm.
Thực tế tại các địa phương cho thấy, công tác quản lý thuyền dân sinh đã được triển khai thông qua rà soát, lập danh sách, tuyên truyền và phối hợp kiểm tra. Tuy nhiên, với những phương tiện nhỏ, hoạt động phân tán, việc cập nhật biến động, phân loại đúng nhóm phương tiện và kiểm soát điều kiện an toàn vẫn cần được thực hiện thường xuyên.
Cùng với trách nhiệm của chính quyền cơ sở và lực lượng chức năng, mỗi chủ thuyền, người điều khiển cần chủ động kiểm tra phương tiện, sử dụng áo phao, không chở quá tải và không hoạt động khi thời tiết, dòng chảy không bảo đảm an toàn.
Quản lý phương tiện đúng quy định, nâng cao ý thức phòng ngừa và tuân thủ các điều kiện an toàn là yêu cầu cần thiết để những chuyến thuyền phục vụ sản xuất, sinh hoạt trên sông Hồng được an toàn.
