Sáng 13/11, với 457/457 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
Báo cáo giải trình tiếp thu trước Quốc hội, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết việc sửa luật nhằm khắc phục những bất cập trong quản lý, bảo vệ người dân trước gian lận đo lường và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Kết quả đo chính xác giúp người dân thanh toán đúng lượng điện, nước, xăng dầu sử dụng; hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán, điều trị và giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng, tiết kiệm nguyên liệu.
Một trong những nội dung quan trọng trong luật là tổ chức, cá nhân thu tiền không đúng do kết quả đo sai lệch phải hoàn trả cho khách hàng. Nếu có căn cứ xác định đồng hồ, thiết bị hoặc phần mềm đo mắc lỗi chung dẫn đến thu tiền sai, đơn vị sử dụng kết quả đo để thu tiền phải rà soát các giao dịch bị ảnh hưởng để hoàn trả theo quy định pháp luật.
Như vậy, với các giao dịch tính tiền theo lượng sử dụng như điện, nước, xăng dầu, khi xác định có lỗi chung dẫn đến thu tiền sai, đơn vị cung cấp không chỉ xử lý những trường hợp khách hàng khiếu nại mà còn phải rà soát các giao dịch bị ảnh hưởng.
Luật cũng trao cho người tiêu dùng quyền yêu cầu đơn vị cung cấp hàng hóa, dịch vụ thiết yếu cung cấp hoặc trích xuất dữ liệu đo lường liên quan trực tiếp đến giao dịch của mình. Đây có thể là chứng cứ để khiếu nại, giải quyết tranh chấp hoặc yêu cầu bồi thường khi phát hiện sai lệch.
Để người dân thuận tiện kiểm tra, phản ánh, luật bổ sung quy định xây dựng nền tảng số hoạt động đo lường, cho phép tra cứu các thông tin được công khai. Nền tảng này có kênh tiếp nhận kiến nghị, phản ánh của người dân và chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết, đồng thời kết nối với hệ thống tiếp nhận phản ánh tại địa phương.
Cùng với đó, thiết bị đo tích hợp phần mềm phải có cơ chế ngăn ngừa hoặc phát hiện can thiệp trái phép, lưu lại dấu vết thay đổi phần mềm, thông số và dữ liệu đo. Việc cập nhật phần mềm không được làm sai lệch kết quả. Luật nghiêm cấm giả mạo, sửa chữa trái phép thông tin kiểm định hoặc cố ý can thiệp hệ thống truyền, quản lý dữ liệu làm sai lệch kết quả đo.
Tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về đo lường có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy tính chất, mức độ vi phạm. Trường hợp gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định pháp luật.
Cấp xã được kiểm tra cân đo tại chợ
Bên cạnh bảo vệ quyền lợi trong các giao dịch, luật tăng cường kiểm soát cân đo tại những nơi mua bán hàng hóa phục vụ đời sống. Chủ tịch UBND cấp xã được giao thực hiện kiểm tra chuyên ngành về đo lường tại chợ, trung tâm thương mại và các địa điểm kinh doanh hàng hóa phục vụ nhu cầu dân sinh.
Nội dung kiểm tra gồm phương tiện đo, tình trạng phê duyệt mẫu, kiểm định thiết bị thuộc diện quản lý bắt buộc và việc ghi lượng hàng đóng gói sẵn. Những vụ việc vượt thẩm quyền hoặc khả năng chuyên môn được cấp xã lập hồ sơ ban đầu, chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý. Cấp tỉnh có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn và phương tiện kỹ thuật.
Với hàng đóng gói sẵn, luật bãi bỏ quy định về dấu định lượng nhưng vẫn yêu cầu lượng hàng thực tế phù hợp với thông tin ghi trên nhãn và yêu cầu kỹ thuật đo lường. Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phải kiểm soát lượng hàng, lưu giữ hồ sơ, dữ liệu để phục vụ kiểm tra.
Chính phủ sẽ quy định cụ thể mức thiếu cho phép, phương pháp lấy mẫu, đánh giá theo lô và thời hạn lưu giữ hồ sơ đối với từng nhóm sản phẩm. Giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng đã cấp còn hiệu lực được tiếp tục sử dụng đến hết thời hạn; bao bì đã in dấu được sử dụng thêm 24 tháng kể từ khi luật có hiệu lực. Hàng mang dấu định lượng đã lưu thông tiếp tục được lưu thông.
Phát triển hạ tầng đo lường phục vụ công nghệ chiến lược
Không chỉ kiểm soát cân đo trong đời sống, luật còn đặt mục tiêu nâng cao năng lực đo lường phục vụ sản xuất, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Hạ tầng kỹ thuật đo lường quốc gia sẽ được phát triển theo hướng hiện đại, đồng bộ, có trọng tâm, bảo đảm khả năng liên kết với Hệ đơn vị đo quốc tế hoặc các mốc quy chiếu được quốc tế thừa nhận.
Trọng tâm là xây dựng, nâng cấp hệ thống chuẩn đo lường quốc gia; nghiên cứu, làm chủ công nghệ và phương pháp đo mới; mở rộng năng lực kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; kết nối và sử dụng chung hạ tầng giữa các địa phương, tổ chức, doanh nghiệp. Năng lực đo lường qua đó hình thành nhằm phục vụ nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa công nghệ cao, công nghệ chiến lược.
Luật xác định Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về đo lường trên phạm vi cả nước. Các bộ, ngành phối hợp xây dựng chính sách, quản lý hoạt động đo lường thuộc lĩnh vực phụ trách, giải quyết khiếu nại, xử lý vi phạm và kết nối dữ liệu vào nền tảng số dùng chung. Hoạt động đo lường đặc thù trong quốc phòng, an ninh được quản lý theo quy định riêng.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết sửa luật nhằm khắc phục bất cập trong thực tiễn, bảo vệ quyền lợi người dân, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Trong nghiên cứu khoa học, năng lực đo lường quyết định khả năng kiểm chứng kết quả, làm chủ quy trình và phát triển sản phẩm mới.
"Đầu tư cho đo lường cần được nhìn nhận là đầu tư cho năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế", Bộ trưởng nói.
Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Chính phủ sẽ ban hành các văn bản hướng dẫn, đồng thời tổ chức đào tạo, hỗ trợ chuyên môn cho địa phương để bảo đảm thi hành.
