Giá tăng nhanh, giảm chậm
Đầu tháng 11/2026, giá xăng và điện cùng được điều chỉnh giảm. Ngày 1/11, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, xuống còn 2.159,9 đồng/kWh. Cùng thời điểm, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng được đưa về 0%, giúp giá xăng giảm gần 2.000 đồng/lít. Đến kỳ điều hành ngày 5/11 và ngày 12/11, giá xăng dầu tiếp tục giảm mạnh.
Những điều chỉnh này được kỳ vọng giúp giảm chi phí sản xuất, vận chuyển và sinh hoạt. Tuy nhiên, sau gần nửa tháng, giá nhiều hàng hóa, dịch vụ vẫn chưa có sự thay đổi rõ rệt. Giá cơm bình dân cho đến tô bún, phở đều vẫn giữ nguyên không giảm.
Một bát phở trước đây có giá 30.000-40.000 đồng, nay nhiều nơi đã bán 50.000-60.000 đồng. Dịch vụ gội đầu phổ biến khoảng 50.000 đồng/lượt, trong khi trước đây chỉ khoảng 30.000-40.000 đồng. Giá cắt tóc cũng ở mức 60.000-150.000 đồng/lượt tùy địa điểm và dịch vụ.
Không chỉ dịch vụ ăn uống, chăm sóc cá nhân, nhiều mặt hàng tiêu dùng cũng chưa có sự điều chỉnh giảm rõ rệt. Số liệu của Cục Thống kê cho thấy, tháng 10/2026, trước thời điểm giá xăng và điện đồng loạt giảm, nhóm hàng hóa và dịch vụ khác tăng 0,27% so với tháng trước. Trong đó, giá dịch vụ chăm sóc cơ thể tăng 0,51%, dịch vụ cắt tóc, gội đầu tăng 0,28%; nhóm đồ uống và thuốc lá tăng 0,19%, thiết bị và đồ dùng gia đình tăng 0,17%.
Điều khiến người tiêu dùng băn khoăn là khi chi phí đầu vào tăng, giá bán thường được điều chỉnh khá nhanh, còn khi chi phí giảm, việc điều chỉnh lại chậm hơn nhiều.
Chị Nguyễn Thị Hương (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết, chi phí sinh hoạt của gia đình vẫn chưa giảm dù giá xăng, điện đã được điều chỉnh xuống. “Đi chợ, ăn sáng hay sử dụng các dịch vụ như cắt tóc, gội đầu, tôi vẫn phải trả mức giá như trước. Khi xăng tăng, nhiều hàng quán nói phải tăng giá vì chi phí vận chuyển, nguyên liệu tăng. Nhưng đến khi xăng giảm thì giá bán vẫn giữ nguyên”.
TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, Thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, năng lượng là yếu tố đầu vào quan trọng, tác động đến chi phí sản xuất và vận chuyển. Khi chi phí này giảm, doanh nghiệp có thêm điều kiện hạ giá thành sản phẩm, qua đó hạn chế áp lực tăng giá dây chuyền.
Theo ông, cơ quan quản lý cần theo dõi diễn biến giá hàng hóa, dịch vụ, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi ích với người tiêu dùng. Đây là yếu tố quan trọng để việc giảm giá xăng, điện phát huy hiệu quả thực chất, thay vì chỉ cải thiện chi phí và lợi nhuận của doanh nghiệp.
Không thể buông lỏng giám sát giá
Theo anh Trần Văn Minh (Thanh Xuân, Hà Nội), giá hàng hóa tăng theo chi phí đầu vào là điều có thể hiểu được, nhưng khi chi phí giảm, người bán cũng cần có sự điều chỉnh tương ứng. “Tôi không yêu cầu xăng giảm thì bát phở hay mọi mặt hàng phải giảm ngay, bởi người bán còn nhiều khoản chi phí khác. Nhưng nếu giá đầu vào đã giảm trong một thời gian mà giá bán vẫn không thay đổi thì cơ quan quản lý cần kiểm tra, giám sát. Cần làm rõ việc tăng giá có căn cứ hay không, tránh tình trạng giá cứ tăng mà không giảm, cuối cùng người tiêu dùng luôn phải chịu thiệt”, anh Minh nói.
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến giá hàng hóa giảm chậm là do doanh nghiệp, tiểu thương không muốn giảm lợi nhuận. Khi chi phí tăng, doanh nghiệp nhanh chóng tăng giá để bảo vệ biên lợi nhuận. Khi chi phí giảm, họ thường trì hoãn việc giảm giá để giữ mức lợi nhuận cao hơn.
Công điện số 70/CĐ-TTg ngày 15/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường kiểm tra việc kê khai, niêm yết giá, bán theo giá niêm yết; kiểm tra yếu tố hình thành giá khi cần thiết. Đặc biệt, cơ quan chức năng phải rà soát giá bán những hàng hóa, dịch vụ có chi phí đầu vào giảm, kịp thời kiểm tra và xử lý vi phạm.
Trách nhiệm của cơ quan quản lý không phải là áp đặt doanh nghiệp giảm giá đồng loạt hay can thiệp tùy tiện vào quyền định giá hợp pháp. Nhưng cũng không thể chỉ chờ người dân phản ánh hoặc trông đợi doanh nghiệp tự nguyện chia sẻ lợi ích. Cơ quan chức năng cần chủ động theo dõi các mặt hàng thiết yếu, kiểm tra yếu tố hình thành giá khi có dấu hiệu bất hợp lý, làm rõ chi phí doanh nghiệp viện dẫn để tăng giá và xử lý hành vi vi phạm.
Trong đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương với chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Công Thương quản lý nhà nước về thương mại, thị trường trong nước và giá theo quy định của pháp luật. Cục có trách nhiệm tăng cường kiểm tra, giám sát việc kê khai, niêm yết giá và bán đúng giá niêm yết của các tổ chức, cá nhân kinh doanh.
Để có câu trả lời về vai trò giám sát việc kê khai, niêm yết giá và bán đúng giá của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, phóng viên đã chuyển thông tin đến ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhưng chưa nhận được phản hồi.
Như vậy, trách nhiệm của cơ quan quản lý không phải là áp đặt một mức giảm giá đồng loạt hay can thiệp hành chính vào quyền định giá hợp pháp của doanh nghiệp. Điều cần làm là kiểm tra những trường hợp giá bán tăng nhanh khi đầu vào tăng nhưng không điều chỉnh khi chi phí giảm, làm rõ cơ sở hình thành giá, phát hiện hành vi lợi dụng biến động thị trường để duy trì mức giá bất hợp lý hoặc trục lợi.
Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy cho rằng, việc giảm 2% giá bán lẻ điện bình quân có tác động đến giá thành sản xuất ở nhiều ngành nhưng mức giảm không lớn. Trong cơ cấu giá thành, năng lượng chỉ là một phần, bên cạnh nguyên liệu, nhân công, mặt bằng, vận chuyển và các chi phí khác. Dù vậy, doanh nghiệp cũng không thể viện dẫn chung chung lý do chi phí để duy trì giá bán cao trong thời gian dài.
Khi giá nguyên liệu, nhiên liệu và các yếu tố đầu vào chủ yếu giảm ổn định, việc rà soát giá thành, điều chỉnh giá bán cần được thực hiện trên cơ sở thực tế. “Đây cũng là lúc vai trò của cơ quan quản lý cần được thể hiện rõ hơn. Theo Luật Giá, các bộ, ngành và UBND các cấp có trách nhiệm kiểm tra yếu tố hình thành giá đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi quản lý”, ông Thủy nêu quan điểm.
