Lào Cai sở hữu vùng chè rộng lớn trên 16.000 ha, song cũng đã trải qua không ít giai đoạn thăng trầm. Có thời điểm chè được giá, nhưng cũng nhiều lúc rơi vào tình trạng sụt giảm mạnh, khiến người trồng gặp khó khăn, nảy sinh tâm lý chán nản; thậm chí một phần diện tích bị phá bỏ, thay thế loại cây trồng khác theo xu thế thị trường.
Ông Nông Văn Sền, thôn Phẳng Tao, xã Bản Lầu đã từng có thời điểm dao động niềm tin. Khi giá chè giảm sâu, có lúc chỉ còn 500 đồng/kg, nhiều hộ trong thôn không còn mặn mà chăm sóc, thậm chí chặt bỏ diện tích lớn. Bản thân ông Sền cũng từng lung lay, song ông nhận định thị trường luôn có chu kỳ lên xuống nên quyết định tiếp tục gắn bó với cây chè.
Gắn bó lâu năm và có kinh nghiệm canh tác, ông Sền nhận thấy việc chuyển đổi sang cây trồng khác vừa tốn thời gian vừa tiềm ẩn rủi ro, nên quyết định tiếp tục kiên trì với cây chè. Ngay từ những năm 1999 - 2000, khi cây chè được đưa về trồng tại Phẳng Tao, ông Nông Văn Sền là đảng viên gương mẫu đã tiên phong phát triển loại cây này. Đến nay, gia đình ông sở hữu hơn 1 ha chè, mỗi năm thu hoạch khoảng 6 lứa, bình quân 5 tấn/lứa, mang lại thu nhập khoảng 200 triệu đồng/năm.
Ông Nông Văn Sền cho biết: "Làm nông nghiệp luôn phải đối mặt với nhiều rủi ro, cây chè cũng vậy, nhưng nếu kiên trì chăm sóc chè sẽ cho nhiều mùa thu hoạch hiệu quả".
Cũng như ông Sền, với hơn 30 năm gắn bó với cây mía, gia đình chị Nguyễn Thị Thủy ở thôn Tiến Cường, xã Gia Phú đã đạt được những vụ mùa hiệu quả, mang lại nguồn thu ổn định.
Tận dụng diện tích đất đồi dốc, vợ chồng chị Thủy lựa chọn phát triển hai giống mía vàng và mía tím. Đây là loại cây không đòi hỏi nhiều công chăm sóc, ít sâu bệnh và chỉ cần trồng một lần có thể khai thác, thu hoạch liên tục trong 3 - 4 năm.
Mía đến kỳ thu hoạch, tư thương đến tận vườn thu mua, không cần vất vả tìm kiếm đầu ra. Bên cạnh đó, cây mía cho thu nhập ổn định. Hiện gia đình chị Nguyễn Thị Thủy đang có 4.000 m2 mía, thu nhập từ cây mía đạt 100 triệu đồng/năm.
Nếu gia đình chị Nguyễn Thị Thủy kiên trì với cây mía truyền thống, thì chị Vi Thị Tuyến ở thôn Cóc Khiểng, xã Phúc Khánh lại dành trọn tâm huyết cho cây dâu phục vụ nuôi tằm.
Cây dâu có thể trồng một lần và thu hoạch trong khoảng 20 năm. Mỗi năm, gia đình chị Tuyến đốn tỉa khoảng 2 lần; cây ít tốn công chăm sóc và phù hợp với đất bãi ven sông, sinh trưởng ổn định, trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng phục vụ nuôi tằm. Hiện gia đình chị có trên 2 mẫu dâu và dự kiến mở rộng thêm 2 - 3 sào trong thời gian tới.
Trồng dâu nuôi tằm trở thành nghề truyền thống của gia đình, thu nhập ổn định trên 100 triệu đồng/năm. Nhờ sự kiên trì và hiệu quả thực tế, mô hình của gia đình chị Vi Thị Tuyến cũng được nhiều hộ dân quan tâm, học tập và nhân rộng.
Chị Vi Thị Tuyến chia sẻ: "Nhiều người khuyên tôi bỏ nghề trồng dâu nuôi tằm, tận dụng đất bãi có thể trồng một số loại cây khác cho năng suất, giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, với kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm trồng dâu, nuôi tằm, tôi lựa chọn tiếp tục duy trì nghề truyền thống này bởi nguồn thu nhập ổn định".
Có thể thấy, các cây trồng truyền thống như lúa, ngô, chè, sắn, mía… dù trải qua nhiều biến động thị trường vẫn duy trì giá trị kinh tế ổn định. Việc tiếp tục gắn bó với những cây trồng này không chỉ góp phần đảm bảo thu nhập cho người dân mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Thực tế cho thấy, nhiều mô hình trồng cây truyền thống vẫn đang khẳng định tính ổn định dù giai đoạn khó khăn bị phá bỏ phần lớn diện tích. Nông dân - chủ thể của các mô hình cây trồng truyền thống hiệu quả không chạy theo những xu hướng ngắn hạn, mà kiên trì gắn bó với cây trồng quen thuộc nhờ mang lại hiệu quả kinh tế ổn định và rõ rệt.
