Người dân quen gọi giản dị là “chợ cỏ”, nét độc đáo chỉ có ở vùng cao Bắc Hà mỗi độ xuân về. Bắc Hà vốn nổi tiếng là xứ lạnh, mùa đông kéo dài, sương muối và giá rét khiến đồng cỏ khan hiếm. Bởi vậy, cứ vào dịp cận Tết, bên cạnh việc lo cái Tết đủ đầy cho gia đình, bà con lại tất bật dự trữ thức ăn cho trâu, bò, ngựa – những “đầu cơ nghiệp” đã đồng hành suốt một năm sản xuất.
Trong sự nhộn nhịp của chợ phiên cuối năm, góc “chợ cỏ” bình dị hiện diện trong sự “nồng nồng” mùi cỏ mới giữa ngay trung tâm xã… khiến nhiều du khách thích thú… Không biển hiệu, không sạp hàng cầu kỳ, chỉ là những bó cỏ xanh được buộc gọn gàng, xếp thành từng đống nhỏ bên góc chợ...
Cỏ được người dân mang từ vườn nhà xuống bán, chủ yếu là cỏ voi và cả những bó cỏ đi cắt trên các đồi nương như cỏ tre và cỏ chít. Mỗi loại cỏ lại hợp với từng loại gia súc khác nhau. Theo lời những người bán, cỏ voi và cỏ tre có vị ngọt, mềm, ngựa và trâu, bò đều ưa thích. Riêng cỏ chít có vị hơi đắng, nhưng trâu lại rất “khoái”, ăn khỏe và giữ ấm tốt trong những ngày rét đậm
Từ 6 giờ sáng ngày 28 tháng Chạp - ngày chợ phiên Bắc Hà cuối cùng trước Tết nguyên đán Bính Ngọ 2026, chị Lý Thị Xay ở thôn Thải Giàng Phố, xã Bắc Hà đã mang cỏ xuống chợ. Những bó cỏ chị cắt từ vườn nhà, chăm bẵm suốt mùa đông, nay được buộc chắc tay, còn đẫm sương.
Chị Lý Thị Xay chia sẻ: Cuối năm ai cũng lo cho trâu, cho ngựa. Mình có cỏ thì mang ra bán, vừa có thêm tiền để mua sắm Tết, vừa giúp bà con có thức ăn dự trữ cho vật nuôi ngày Tết.
Không ồn ào mặc cả như những gian hàng quần áo, cũng không tấp nập như khu rau quả… góc "chợ cỏ" có nhịp điệu riêng. Giá mỗi bó cỏ năm nay dao động từ 120.000 đến 160.000 đồng tùy loại. Người mua xem cỏ, bóp thử, ngửi mùi, hỏi han về độ non, độ ngọt. Người bán thật thà kể về thửa nương, về ngày cắt cỏ trong sương lạnh.
Anh Giàng Seo Pao ở thôn Bản Hồ, xã Bắc Hà, tranh thủ xuống chợ từ sớm. Với anh, sắm Tết cho gia đình quan trọng, nhưng lo cho 5 con trâu của gia đình cũng không thể thiếu. “Mình ăn Tết cũng muốn cho trâu ăn Tết, bởi vậy, năm nào mình cũng mua sẵn cỏ. Trâu khỏe thì mình mới yên tâm ăn Tết” - anh Pao cười.
Còn anh Vàng Văn Cương ở thôn Na Áng A đến chợ cỏ vừa để mua, vừa để xem không khí chợ phiên ngày Tết: Năm nào cũng vậy, cứ cuối năm là có khu "chợ cỏ". Ở nơi khác chắc khó thấy cảnh người ta mang cỏ ra chợ bán cho trâu, cho ngựa như thế này. Cỏ bán dịp này là để dự trữ thức ăn cho trâu, ngựa đã cả năm cần mẫn giúp mình cày nương, chở hàng, cùng mình trên những đường đua… tham gia làm du lịch. Vậy nên chúng cũng cần "có một cái Tết thịnh soạn".
Ở vùng cao Bắc Hà, trâu, bò và ngựa không chỉ là tài sản, mà còn là người bạn đồng hành. Chúng theo chân gia chủ lên nương, xuống chợ, vượt đèo dốc… và những chú ngựa còn tăng tốc trên các đường đua của Bắc Hà, cùng bao du khách trong hành trình khám phá mảnh đất "cao nguyên trắng".
Những ngày giáp Tết, khi người người sửa sang nhà cửa, chuẩn bị bánh chưng, rượu ngô, thì chuồng trại cũng được dọn dẹp, che chắn kỹ càng. Những bó cỏ mua từ chợ phiên chính là “mâm cỗ” dành cho vật nuôi trong mỗi gia đình người Mông, người Tày, người Nùng...ở Bắc Hà.
Trong phiên chợ cuối cùng của năm, hình ảnh những bó cỏ xanh mướt giữa đông vui, nhộn nhịp hàng hóa ngày Tết, đã mang đến cảm giác rất riêng, rất đặc biệt. Đó không chỉ là chuyện mua bán, còn là sự sẻ chia, là nét văn hóa sản xuất nông nghiệp gắn bó bền chặt với thiên nhiên. Chợ phiên Bắc Hà vốn nổi tiếng với sắc màu váy áo, tiếng khèn, tiếng nói cười. Giữa muôn vàn sản vật, góc "chợ cỏ" lặng lẽ ấy lại làm nên một nét riêng... rất “Bắc Hà” - nơi người ta không chỉ lo Tết cho mình, mà còn dành sự quan tâm cho những vật nuôi trong gia đình đã cùng họ đi qua một năm mưa nắng... Như lời nhắc về một nơi mùa xuân không chỉ đến với con người, mà còn gõ cửa từng chuồng trâu, chuồng ngựa trên vùng đất "cao nguyên trắng"...
