Theo thông tin từ Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, trong khoảng thời gian từ ngày 27-12-2025 đến 27-01-2026, Ấn Độ đã ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do vi rút Nipah, trong đó có 2 trường hợp được xét nghiệm khẳng định, tại một bệnh viện ở bang Tây Bengal. Đây là diễn biến dịch tễ đáng chú ý trong bối cảnh giao lưu, đi lại giữa các quốc gia ngày càng gia tăng, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội đầu năm.
Vi rút Nipah là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nhóm A1, thuộc nhóm bệnh đặc biệt nguy hiểm theo Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm (được bổ sung theo Quyết định số 3644/QĐ-BYT ngày 25-11-2025 của Bộ Y tế). Bệnh lây truyền chủ yếu từ động vật sang người, hiện nay tại Ấn Độ được xác định chủ yếu qua loài dơi ăn quả. Ngoài ra, bệnh có thể lây qua tiếp xúc với vật phẩm, thực phẩm bị nhiễm vi rút hoặc lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của người bệnh.
Thời gian ủ bệnh của vi rút Nipah thường từ 4 đến 14 ngày. Người nhiễm vi rút có thể xuất hiện các triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng; sau đó diễn biến nặng với các biểu hiện chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy tình trạng viêm não cấp tính. Đáng lo ngại, tỷ lệ tử vong của bệnh được ước tính dao động từ 40% đến 75%. Hiện nay, bệnh chưa có vắc xin phòng bệnh cũng như thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật.
Để chủ động ngăn ngừa, không để dịch bệnh xâm nhập vào nước ta, Bộ Y tế đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo Sở Y tế cùng các sở, ngành liên quan và chính quyền các cấp khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều biện pháp. Trọng tâm là tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ ngay tại cửa khẩu, các cơ sở y tế và trong cộng đồng; tổ chức quản lý, thu dung, điều trị kịp thời, khoanh vùng và xử lý triệt để ngay từ trường hợp đầu tiên, không để dịch bệnh lây lan diện rộng.
Bộ Y tế đặc biệt lưu ý việc tăng cường giám sát trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội đầu năm 2026, khi nhu cầu đi lại, giao thương, du lịch tăng cao. Các địa phương cần phối hợp chặt chẽ với các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur để lấy mẫu xét nghiệm, chẩn đoán kịp thời khi ghi nhận các trường hợp nghi ngờ.
Song song với đó, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải thực hiện nghiêm các quy định về phòng, chống nhiễm khuẩn và phòng, chống lây nhiễm trong bệnh viện; bảo đảm đầy đủ các biện pháp phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế và những người tiếp xúc với ca bệnh nghi ngờ hoặc đã được xác định. Công tác tập huấn cho cán bộ y tế các tuyến về biện pháp phòng, chống dịch và kiểm soát nhiễm khuẩn cần được tổ chức thường xuyên, cập nhật.
Bộ Y tế cũng yêu cầu các địa phương xây dựng kế hoạch phòng, chống dịch bệnh do vi rút Nipah tại các cửa khẩu theo nhiều tình huống khác nhau; chuẩn bị sẵn sàng nhân lực, vật tư, thuốc, hóa chất, trang thiết bị và phương tiện để đáp ứng kịp thời nếu dịch xảy ra. Công tác truyền thông cần được đẩy mạnh nhằm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời cho người dân, giúp cộng đồng không hoang mang, lo lắng nhưng vẫn chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh, nhất là đối với người đi về từ các quốc gia, khu vực đang có dịch.
Đối với các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur, Bộ Y tế yêu cầu theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh trên thế giới, kịp thời tham mưu các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp; đồng thời tăng cường năng lực xét nghiệm, chẩn đoán, sẵn sàng tiếp nhận mẫu bệnh phẩm từ các địa phương. Các đội phản ứng nhanh cần được rà soát, củng cố để bảo đảm khả năng đáp ứng ngay khi phát hiện trường hợp nghi ngờ hoặc mắc bệnh.
Các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế có trách nhiệm sẵn sàng thu dung, điều trị bệnh nhân; bảo đảm an toàn phòng, chống nhiễm khuẩn trong bệnh viện; phối hợp với các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur trong công tác điều tra, giám sát, lấy mẫu xét nghiệm; đồng thời chuẩn bị các đội cấp cứu lưu động hỗ trợ địa phương khi cần thiết.
Công văn do Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương ký ban hành, thể hiện quyết tâm của ngành y tế trong việc chủ động phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe nhân dân trong mọi tình huống.
