Nằm ở độ cao gần 2.000 m so với mực nước biển, Lùng Cúng là thôn xa và khó khăn nhất của xã Nậm Có. Địa hình núi cao, chia cắt, giao thông cách trở khiến cuộc sống của đồng bào Mông nơi đây còn nhiều thiếu thốn. Thế nhưng, bằng sự cần cù, ý chí vươn lên của người dân, cùng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền, cuộc sống ở Lùng Cúng đang đổi thay từng ngày.
Như đã hẹn, chúng tôi cùng đoàn cán bộ xã Nậm Có lên thôn Lùng Cúng vào một ngày cuối thu. Trước chuyến đi, anh Thào A Cu, cán bộ Văn phòng HĐND và UBND xã cho biết mấy ngày nay không mưa nên đường lên bản còn tương đối thuận lợi. Chứ những hôm trời mưa, nhất là mưa dài ngày, đường trơn, nhiều đoạn dốc cao, lồi lõm khiến việc đi lại rất khó khăn.
Chúng tôi bắt đầu hành trình bằng chiếc xe Win quen thuộc với người dân vùng cao. Từ trung tâm xã, đường lên Lùng Cúng quanh co qua sườn núi, men theo các cánh rừng. Ngoài một số đoạn đường bê tông nhỏ đã xuống cấp, thì đa phần là các đoạn đường đất với bề mặt hằn lõm vệt bánh xe, những khúc cua gấp nối tiếp nhau bên các triền dốc. Người cầm lái phải thật vững tay, bởi chỉ một chút sơ sẩy, bánh xe có thể trượt vào rãnh sâu do mưa xói mòn.
Quãng đường khoảng 27 km nhưng sự cách trở của địa hình khiến hành trình kéo dài gần 2 giờ đồng hồ. Khi đặt chân đến Lùng Cúng, chúng tôi phần nào hiểu vì sao việc đi lại, giao thương và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu vẫn là trở ngại lớn đối với người dân nơi đây.
Buổi sáng ở Lùng Cúng mang theo cái se lạnh của vùng cao. Sương vẫn còn vương trên đỉnh núi xa, những thửa ruộng bậc thang sau mùa gặt trải màu vàng khô của rơm rạ. Đàn trâu thong thả gặm cỏ giữa không gian yên bình. Quanh nếp nhà người Mông, những gốc đào được trồng ngay ngắn bên bờ rào, dọc lối đi, trước hiên nhà, lặng lẽ chờ một mùa hoa mới.
Dẫn chúng tôi đi quanh bản, anh Chang A Cớ - Trưởng thôn Lùng Cúng cho biết: Hầu như ở đây gia đình nào cũng trồng một vài cây đào. Khí hậu vùng cao phù hợp với loại cây này, một số hộ đã phát triển thành những vườn đào hàng trăm gốc để bán. Mỗi độ xuân về, khi hoa đào đồng loạt bung nở, cả bản như được khoác lên tấm áo mới. Những vườn đào vừa làm đẹp cảnh quan, vừa mang lại nguồn thu cho một số gia đình.
Dạo quanh những thửa ruộng bậc thang đã gặt, chúng tôi gặp gia đình anh Chang Gà Su đang tranh thủ thu hoạch những thửa cuối cùng. Anh Su cho biết: Các gia đình trong thôn cơ bản đã gặt xong, riêng ruộng nhà tôi nằm rải rác nên phải chờ hôm gia đình đông đủ mới thu hoạch một lượt. Vụ này, gia đình dự kiến thu được khoảng 70 - 80 bao thóc.
Ở Lùng Cúng, địa hình dốc, diện tích đất sản xuất hạn chế, thời tiết khắc nghiệt khiến người dân chỉ canh tác được một vụ lúa mỗi năm. Bởi vậy, mỗi bao thóc thu về đều là thành quả của nhiều tháng lao động, là nguồn lương thực được chắt chiu để bảo đảm cuộc sống gia đình.
Hiện thôn Lùng Cúng có 234 hộ với khoảng 1.400 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Tỷ lệ hộ nghèo vẫn ở mức cao, chiếm hơn một nửa số hộ dân. Những con số ấy cho thấy hành trình cải thiện đời sống, vươn lên thoát nghèo ở vùng đất này còn không ít gian nan.
Song, trong gian khó, nhiều hộ dân đã biết tận dụng điều kiện, lợi thế của địa phương để phát triển mô hình kinh tế phù hợp, từng bước đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi để tăng thu nhập. Câu chuyện của anh Chang A Páo là một ví dụ.
Năm 2008, nhận thấy cây sơn tra phù hợp với điều kiện khí hậu vùng núi và có khả năng mang lại thu nhập, anh Páo bắt đầu đưa vào trồng. Qua nhiều năm chăm sóc, những vườn sơn tra đã cho quả, trở thành nguồn thu quan trọng trang trải cuộc sống. Mỗi năm, vườn sơn tra mang lại cho gia đình anh thu nhập trung bình khoảng 50 - 70 triệu đồng.
Theo anh Páo, có những năm sơn tra được giá, thu nhập từ loại cây này có thể lên tới 200 triệu đồng. Từ nguồn tiền tích lũy qua các vụ thu hoạch, gia đình anh đã mua được máy kéo nông nghiệp để phục vụ sản xuất, đồng thời đầu tư nuôi thêm 50 con dê và trồng thảo quả nhằm đa dạng hóa sinh kế.
Một trong những đổi thay khiến chúng tôi ấn tượng khi đến Lùng Cúng là điểm trường Lùng Cúng (thuộc trường Mầm non Hoa Hồng) đã được xây dựng lại và đưa vào sử dụng từ đầu năm 2026. Giữa không gian núi rừng, khuôn viên điểm trường sạch sẽ, những phòng học khang trang nằm dưới tán cây sơn tra.
Cô giáo Bế Thị Xoan cho biết: Điểm trường hiện có 4 giáo viên, với 2 lớp mầm non dành cho trẻ 3 - 4 tuổi và 5 - 6 tuổi. Nguồn nước hợp vệ sinh cùng hệ thống năng lượng mặt trời tích điện được lắp đặt đã góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt, dạy và học của cô trò nơi đây.
Với một thôn còn nhiều khó khăn như Lùng Cúng, điểm trường mới mang ý nghĩa thiết thực, tạo điều kiện để các em nhỏ học tập, vui chơi trong môi trường an toàn, thuận lợi hơn; giúp giáo viên nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ. Công trình là kết quả của sự quan tâm từ các cấp chính quyền và sự chung tay của các nhà hảo tâm, tiếp thêm điều kiện để trẻ em vùng cao đến trường, giúp phụ huynh thêm yên tâm gửi gắm con em mình.
Trong câu chuyện với trưởng thôn A Cớ, chúng tôi còn được nghe nhắc đến cái tên Lùng Cúng được gắn với thôn “ba không”: không đường ô tô, không sóng điện thoại và không điện lưới quốc gia. Nhiều năm liền, sự cách trở về giao thông cùng những hạn chế của hạ tầng khiến cuộc sống của người dân gặp nhiều khó khăn. Trong các gia đình, đèn dầu và nguồn điện từ chiếc máy phát nhỏ từng là phương tiện chiếu sáng quen thuộc.
Thế nhưng, niềm vui đã đến với bà con Lùng Cúng, bởi từ đầu năm 2026 sóng điện thoại đã về tới bản. Anh Chang A Cớ phấn khởi cho biết: Từ khi có sóng điện thoại, bà con có thể dễ dàng gọi điện hỏi thăm người thân, trao đổi công việc và liên hệ với cán bộ xã mà không còn phải tìm đến khu vực có tín hiệu như trước.
Niềm vui ấy càng rõ hơn khi chúng tôi theo anh Cớ đi dọc đường lên thôn, nơi những cột điện đã được dựng lên, công trình đang được nhanh chóng hoàn tất. Chỉ tay về phía công trình, anh không giấu được sự mong chờ: “Bà con Lùng Cúng sắp có điện rồi. Có điện thì người dân có thể sử dụng thêm các thiết bị phục vụ đời sống, sản xuất, điều kiện sinh hoạt tốt hơn, các cháu học tập thuận lợi hơn vào buổi tối”.
Theo ông Hờ A Nhà - Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Có, việc đưa điện lưới quốc gia đến các thôn đặc biệt khó khăn thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với đời sống đồng bào vùng cao. Dự án Cấp điện nông thôn từ lưới điện quốc gia tỉnh Yên Bái (cũ) được triển khai tại Lùng Cúng cùng hai thôn Làng Giàng và Đá Đen của xã Nậm Có đang trong giai đoạn hoàn thành.
Khi được hỏi về điều mong mỏi nhất, bà con nơi đây đều hướng về tuyến đường bê tông kiên cố. Bởi với người dân Lùng Cúng, giao thông thuận lợi đồng nghĩa với những chuyến đi bớt nhọc nhằn, nông sản làm ra dễ dàng đến với thị trường và cuộc sống cũng có thêm cơ hội đổi thay.
Trước lúc chia tay, anh Chang A Cớ còn dặn chúng tôi nhớ trở lại vào vào thời điểm giáp Tết hoặc sang xuân để ngắm hoa đào. Theo lời anh, khi đó những vườn đào đồng loạt bung nở, cả bản sẽ rực lên sắc hồng giữa núi rừng Tây Bắc.
Lời mời mộc mạc ấy khiến tôi nghĩ nhiều hơn về Lùng Cúng đang từng ngày đổi thay. Người dân chủ động tìm hướng phát triển kinh tế; trẻ em có điểm trường khang trang hơn; sóng điện thoại đã về tới bản; điện lưới quốc gia đang được triển khai; một tiềm năng du lịch đang hiện hữu.
Những đổi thay ấy chưa thể làm cuộc sống của đồng bào Mông nơi đây đủ đầy ngay lập tức, nhưng đang tạo nền tảng để Lùng Cúng từng bước vượt qua sự cách trở, mở rộng cơ hội phát triển và hướng tới cuộc sống ngày càng no ấm, hạnh phúc hơn.
