Tài sản quan trọng trên thương mại điện tử
Sự bùng nổ của thương mại điện tử những năm gần đây đã làm thay đổi mạnh mẽ cách người tiêu dùng mua sắm. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người mua có thể đặt hàng từ quần áo, đồ gia dụng đến thực phẩm, mỹ phẩm và nhiều dịch vụ khác. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi đó là một “dòng chảy dữ liệu” khổng lồ về thông tin cá nhân của người tiêu dùng: Họ tên, địa chỉ, số điện thoại, thói quen mua sắm, thậm chí cả thông tin thanh toán.
Thực tế khảo sát cho thấy, không ít người tiêu dùng từng gặp tình trạng vừa đặt hàng xong đã nhận được hàng loạt cuộc gọi quảng cáo hoặc tin nhắn chào bán sản phẩm tương tự. Thậm chí có trường hợp thông tin đơn hàng bị lợi dụng để thực hiện các chiêu trò lừa đảo.
Chị Nguyễn Thị Ngọc (phường Nghĩa Đô, Hà Nội) cho biết: “Sau khi đặt mua một bộ mỹ phẩm trên sàn thương mại điện tử, tôi liên tục nhận được cuộc gọi từ nhiều số lạ chào mời mua thêm sản phẩm chăm sóc da. Họ biết rõ tên, địa chỉ và cả đơn hàng tôi vừa đặt. Điều này khiến tôi khá lo lắng về việc thông tin cá nhân bị chia sẻ”.
Không chỉ người mua, nhiều nhà bán hàng trên sàn thương mại điện tử cũng cho rằng việc bảo mật dữ liệu đang trở thành vấn đề đáng quan tâm. Chị Nguyễn Phương Thảo - chủ gian hàng hạt dinh dưỡng trên một nền tảng thương mại điện tử cho biết: “Người bán chỉ được cung cấp những thông tin cần thiết để giao hàng. Tuy nhiên, trong quá trình kinh doanh, chúng tôi cũng phải rất cẩn trọng khi lưu trữ dữ liệu khách hàng, vì chỉ cần để lộ thông tin là có thể ảnh hưởng đến uy tín cửa hàng”.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, thương mại điện tử đang phát triển với tốc độ rất nhanh và trở thành một trong những kênh phân phối quan trọng của nền kinh tế số. Tuy nhiên, môi trường này cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý.
Bà Lê Thị Hà cho biết, thương mại điện tử có đặc điểm là thị trường mở, tốc độ phát triển nhanh và hoạt động xuyên biên giới, trong khi các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi. Các đối tượng có thể dễ dàng thay đổi thông tin, ẩn danh hoặc chuyển sang nền tảng khác trong thời gian ngắn, khiến việc phát hiện và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn.
Một thách thức khác là số lượng người bán trên môi trường thương mại điện tử rất đa dạng, từ doanh nghiệp lớn đến cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ lẻ và cả các chủ thể xuyên biên giới. Điều này buộc cơ quan quản lý phải chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Trong bối cảnh đó, nguy cơ lộ lọt và bị khai thác dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng đang trở thành mối quan tâm lớn. Theo bà Lê Thị Hà, khi mua sắm trực tuyến, người dùng thường cung cấp nhiều thông tin cá nhân như họ tên, địa chỉ, số điện thoại và thông tin thanh toán. Nếu không được quản lý chặt chẽ, các dữ liệu này có thể bị khai thác hoặc sử dụng trái phép.
Các nền tảng thương mại điện tử vì vậy phải tuân thủ những quy định chặt chẽ về bảo vệ thông tin cá nhân, bao gồm công bố chính sách bảo mật, xin phép người tiêu dùng khi thu thập dữ liệu, sử dụng thông tin đúng mục đích và đảm bảo an toàn, an ninh thông tin.
Ngoài ra, khung pháp lý về dữ liệu cũng đang dần hoàn thiện với việc ban hành Luật Dữ liệu 2024 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, tạo nền tảng pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền riêng tư của người tiêu dùng trong môi trường số.
Trách nhiệm thuộc về ai?
Trong hệ sinh thái thương mại điện tử, dữ liệu của người mua có thể đi qua nhiều “mắt xích” khác nhau, từ sàn thương mại điện tử, người bán, đơn vị vận chuyển cho đến các dịch vụ thanh toán. Điều này khiến việc xác định nguồn rò rỉ thông tin không hề đơn giản.
Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, theo quy định hiện hành, các chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm bảo vệ thông tin cá nhân của người tiêu dùng trên hệ thống của mình. Điều này bao gồm việc xây dựng cơ chế bảo mật, kiểm soát việc thu thập và sử dụng dữ liệu, cũng như phối hợp với cơ quan quản lý khi có yêu cầu điều tra.
Trong thời gian qua, cơ quan quản lý đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát hoạt động thương mại điện tử. Trong đó có việc phối hợp liên ngành với các cơ quan như Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và lực lượng quản lý thị trường để phát hiện, xử lý các vi phạm trên môi trường số.
Chỉ riêng trong năm 2025, cơ quan quản lý đã chuyển xử lý khoảng 250 website và ứng dụng có dấu hiệu vi phạm pháp luật, đồng thời yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử rà soát, gỡ bỏ hàng chục nghìn sản phẩm vi phạm và chặn hàng nghìn gian hàng.
Bên cạnh đó, các sàn thương mại điện tử cũng được yêu cầu nâng cao trách nhiệm trong việc kiểm soát thông tin người bán. Điều này bao gồm việc xác minh danh tính người bán, kiểm soát thông tin hàng hóa và phối hợp cung cấp dữ liệu khi cơ quan chức năng yêu cầu.
Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận, người bán, đơn vị vận chuyển, các cá nhân quảng bá sản phẩm như KOL, KOC và cả người tiêu dùng đều đóng vai trò trong việc bảo vệ dữ liệu.
Thương mại điện tử đang tiếp tục mở rộng với tốc độ nhanh chóng, trở thành một phần không thể thiếu của nền kinh tế số. Song song với sự phát triển đó, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng ngày càng trở thành yêu cầu cấp thiết.
Chỉ khi các nền tảng, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng cùng chia sẻ trách nhiệm, môi trường thương mại điện tử mới có thể phát triển theo hướng minh bạch, an toàn và bền vững.
