Trải qua hơn hai thập kỷ kể từ ngày thành lập, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã không ngừng nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến trong nhân giống, góp phần bảo tồn nhiều loài cây quý hiếm và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
Nơi hồi sinh những nguồn gen quý
Bước vào phòng nghiên cứu khoa học của Vườn Quốc gia Hoàng Liên, đặc biệt là khu vực nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô, chúng tôi cảm nhận được một không gian làm việc chuyên nghiệp, tỉ mỉ. Đây là “hậu phương” thầm lặng, nơi các nhà khoa học, kỹ sư đã và đang nỗ lực “hồi sinh” và nhân rộng các loài cây đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
Kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào - đỉnh cao của công nghệ sinh học thực vật - đã được ứng dụng hiệu quả tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên. Phương pháp này cho phép nhân nhanh số lượng lớn cây giống sạch bệnh, đồng nhất về mặt di truyền từ một phần rất nhỏ của cây mẹ.
Bà Lê Thị Mùi - chuyên viên Phòng Nghiên cứu khoa học và Hợp tác quốc tế chia sẻ: Điều quan trọng nhất trong nuôi cấy mô là phải đảm bảo vệ sinh tuyệt đối, sạch sẽ, đảm bảo không có bất kỳ vi khuẩn, nấm mốc nào có thể xâm nhập vào môi trường nuôi cấy. Nếu bị nhiễm, toàn bộ lô cây giống đó sẽ bị hủy bỏ, công sức nghiên cứu coi như thất bại.
Sự thành công với lan Kim Tuyến chỉ là một trong số rất nhiều kết quả đáng khích lệ.
Trong những năm qua, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã chủ trì và tham gia nhiều đề tài nghiên cứu khoa học từ cấp Nhà nước đến cấp tỉnh.
Việc ứng dụng khoa học, kỹ thuật hiện đại đã giúp Vườn nhân giống thành công nhiều loài cây quý hiếm khác, mở ra cánh cửa bảo tồn nguồn gen và phát triển kinh tế bền vững.
Thách thức lớn nhất tại Sa Pa chính là điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Mùa đông lạnh giá khiến cây gần như ngừng sinh trưởng. Do đó, công tác nuôi cấy mô và nhân giống chủ yếu được thực hiện trong điều kiện thuận lợi hơn, kéo dài từ mùa xuân sang mùa hè.
Phát triển kinh tế gắn liền với bảo tồn
Việc ứng dụng khoa học, công nghệ vào nhân giống các loài cây quý hiếm đã mang lại hiệu quả kép. Vườn Quốc gia Hoàng Liên không chỉ hoàn thành sứ mệnh bảo tồn những nguồn gen quý mà còn tạo ra nguồn cây giống chất lượng cao, cung cấp cho người dân địa phương, giúp họ phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập bền vững.
Trong thời gian qua, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã thực hiện nhiều hoạt động chuyển giao công nghệ và cây giống thiết thực.
Tiêu biểu như bàn giao 60.000 cây lan Kiếm Hồng Hoàng giống cho 200 hộ dân và cung cấp hàng trăm cây hoàng đàn, bách xanh giống cho các trạm kiểm lâm, các trường học, cơ quan, đơn vị tại các xã vùng lõi, vùng đệm của Vườn.
Những hoạt động này đã tạo ra sinh kế lâu dài, ổn định và bền vững cho người dân, giúp họ trở thành "người gác rừng" tích cực, thay vì khai thác tài nguyên rừng để mưu sinh như trước đây.
Ông Vũ Đức Quyền - Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên nhấn mạnh vai trò của khoa học kỹ thuật và khó khăn hiện tại: Thời gian qua, chúng tôi đã áp dụng nhiều kỹ thuật mới trong công tác bảo tồn, đặc biệt là kỹ thuật nuôi cấy mô. Tuy nhiên, Vườn Quốc gia Hoàng Liên vẫn còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất; mức đầu tư hiện tại chưa thực sự tương xứng với vị trí và tầm quan trọng của Vườn trong chiến lược phát triển quốc gia và bảo tồn đa dạng sinh học.
Từ những nỗ lực, cố gắng và tinh thần đổi mới không ngừng của đội ngũ cán bộ khoa học, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đang từng bước khẳng định vai trò là trung tâm bảo tồn và phát triển nguồn gen thực vật quý hiếm.
Tin rằng, với những kết quả đạt được và sự quan tâm đầu tư hơn nữa từ các cấp, Vườn Quốc gia Hoàng Liên sẽ tiếp tục ứng dụng khoa học, công nghệ để nhân giống thành công thêm nhiều loài cây quý hiếm khác, góp phần bảo tồn vững chắc nguồn gen thực vật quý hiếm của quốc gia và khu vực; tiếp tục tạo ra nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, giúp người dân vùng lõi và vùng đệm có cuộc sống ấm no, ổn định, gắn với bảo vệ rừng bền vững.
