Trong ký ức của nhiều người, sản xuất nông nghiệp vùng cao thường gắn liền với nương rẫy, với cách làm "phát - đốt - gieo hạt và chờ trời”. Trâu, bò, lợn thường được chăn thả rông; cây trồng phụ thuộc tự nhiên; việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật không theo quy trình. Những tập quán này khiến năng suất thấp, dịch bệnh xảy ra thường xuyên gây thiệt hại cho người nông dân.
Ngày nay, những lớp tập huấn kỹ thuật được tổ chức thường xuyên ngay tại thôn, bản trang bị cho người dân kiến thức để thay đổi tập quán lạc hậu. Bà con biết lựa chọn giống, làm đất, bón phân, phòng trừ sâu bệnh cho cây trồng; biết xây dựng chuồng trại, tiêm phòng và chăm sóc vật nuôi theo đúng quy trình.
Nếu tiếp tục giữ lối canh tác cũ, đói nghèo sẽ còn đeo bám. Nhưng khi mạnh dạn thay đổi cách làm, áp dụng kỹ thuật mới, ngay trên những mảnh nương, thửa ruộng quen thuộc cũng có thể tạo ra giá trị gấp nhiều lần trước đây.
Một trong những chuyển biến rõ nét nhất là ở lĩnh vực chăn nuôi. Anh Thào A Phổng, thôn Hua Khắt, xã Púng Luông, trước kia chỉ nuôi lợn theo cách truyền thống, hiệu quả thấp. Năm 2020, anh học hỏi mô hình nuôi lợn rừng, đầu tư chuồng trại quy mô và máy ép cám viên. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật, chăm sóc và phòng bệnh tốt, đàn lợn rừng của gia đình anh duy trì quy mô mỗi lứa từ 50 - 70 con, sinh trưởng ổn định. Mỗi năm, anh xuất chuồng hơn 2 tấn lợn hơi, với giá bán 150.000 - 180.000 đồng/kg, mang lại thu nhập khoảng 200 triệu đồng sau khi trừ chi phí.
Anh Thào A Phổng chia sẻ: Không có kiến thức thì không thể làm được. Nuôi lợn rừng có áp dụng khoa học kỹ thuật sẽ nhàn hơn, lợn lớn nhanh và hạn chế được dịch bệnh.
Không chỉ gia đình anh Phổng mà nhiều hộ dân ở Púng Luông cũng đã thay đổi mô hình chăn nuôi. Thay vì thả rông gia súc, gia cầm trên rừng, nhiều hộ đã xây dựng chuồng trại kiên cố, có máng ăn, máng uống, hố ủ phân và khu vệ sinh riêng.
Nguồn thức ăn cho vật nuôi cũng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên mà được bổ sung bằng cám ngô, cỏ voi, phụ phẩm nông nghiệp và thức ăn ủ chua.
Việc tiêm phòng định kỳ cho đàn vật nuôi được người dân chấp hành đầy đủ, giúp dịch bệnh giảm rõ rệt, tỷ lệ sống tăng cao, năng suất và chất lượng được nâng lên. Nhờ đó, không ít gia đình đã thoát nghèo, vươn lên khá, giàu, xây được nhà mới, mua sắm trang thiết bị sinh hoạt và chăm lo cho con cái học hành.
Cùng với chăn nuôi, lĩnh vực trồng trọt ở Púng Luông cũng có những chuyển biến mạnh mẽ. Những khoảnh nương, thửa ruộng trước đây chỉ trồng lúa, ngô năng suất thấp thì nay đã được thay bằng các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn, phù hợp với thổ nhưỡng.
Gia đình chị Lý Thị Phếnh, bản Pú Cang, sau khi nhận thấy hiệu quả từ mô hình trồng hoa hồng, đã mạnh dạn đầu tư 200 triệu đồng để chuyển đổi 1 ha ruộng một vụ sang trồng hoa. Nhờ áp dụng kiến thức và kỹ thuật được tập huấn, diện tích hoa sinh trưởng tốt, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Để thuận lợi trong tiêu thụ, chị Phếnh còn học cách bán hàng trên mạng xã hội, nên các lứa hoa đều tiêu thụ ổn định, tạo việc làm thường xuyên cho 7 phụ nữ trong bản với thu nhập từ 3–4 triệu đồng/người/tháng.
Chị Lý Thị Phếnh cho biết: Nắm được kỹ thuật trồng và chăm sóc, hoa nở đẹp nên tiêu thụ rất tốt. Tôi sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm của mình để mọi người cùng trồng hoa thành công, nâng cao đời sống.
Từ sự cần cù, chịu khó, ham học hỏi của người dân, cùng với chính sách thu hút đầu tư, đến nay trên địa bàn xã Púng Luông đã hình thành các vùng chuyên canh hoa hồng, nấm và rau màu với tổng diện tích hơn 150 ha. Mỗi năm, các vùng sản xuất này mang lại thu nhập trên 120 tỷ đồng cho người dân địa phương.
Có thể khẳng định, khoa học kỹ thuật chính là “chìa khóa” giúp người dân vùng cao thay đổi vận mệnh. Việc tiếp cận kiến thức mới, máy móc mới đã thu hẹp dần khoảng cách giữa miền núi và đồng bằng. Nhiều hộ dân sử dụng điện thoại thông minh để học kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi qua internet, tìm hiểu thị trường, kết nối và tiêu thụ nông sản trên các nền tảng số.
Bên cạnh đó, các chương trình tín dụng ưu đãi của Ngân hàng Chính sách xã hội cũng đóng vai trò quan trọng, giúp người dân có vốn đầu tư sản xuất. Từ nguồn vốn này, bà con mua giống, phân bón, máy móc chất lượng tốt. Khi có vốn, có kiến thức và quyết tâm thay đổi, hiệu quả kinh tế là điều tất yếu.
Chúng tôi đánh giá cao việc người dân mạnh dạn thay đổi những tập quán lạc hậu trong trồng trọt, chăn nuôi để vươn lên làm giàu. Những hộ gia đình tiên phong sẽ trở thành tấm gương lan tỏa, giúp các hộ khác tự nhìn nhận và học tập. Chỉ khi người dân thay đổi tư duy, biết học tập và áp dụng vào sản xuất thì mới tạo ra khối lượng hàng hóa lớn, mang lại thu nhập cao. Đây không chỉ là thay đổi cách làm, mà còn là thay đổi về khát vọng vươn lên, thoát khỏi tư tưởng trông chờ, ỷ lại,
Từ một vài mô hình điểm ban đầu, phong trào thi đua làm kinh tế giỏi, áp dụng tiến bộ kỹ thuật nay đã lan tỏa rộng khắp các thôn, bản ở Púng Luông. Dù còn nhiều khó khăn về địa hình, thời tiết khắc nghiệt hay hạ tầng chưa đồng bộ, nhưng sự chuyển biến trong tư duy và hành động của người dân vùng cao là tín hiệu đáng mừng. Họ không còn cam chịu đói nghèo, lạc hậu, mà chủ động tiếp cận tri thức, làm chủ khoa học kỹ thuật để cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống.
“Thay đổi để vươn lên” không chỉ là một thông điệp, mà đã và đang trở thành hiện thực sinh động trên những bản làng xa xôi. Những bàn tay quen cầm cuốc, cầm dao phát nương, nay đã biết sử dụng máy móc, áp dụng quy trình kỹ thuật và tính toán hiệu quả kinh tế. Chính sự đổi thay ấy đang viết tiếp câu chuyện mới về một vùng cao năng động, tự tin và đầy khát vọng vươn xa.
