Đánh thức giá trị cây thuốc bản địa
Tốt nghiệp Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên năm 2013, chị Nông Thị Thắm có 5 năm làm việc tại trường, trực tiếp tham gia các hoạt động liên quan đến vườn ươm và dự án sản xuất giống cây trồng. Sau đó, chị tiếp tục tìm hiểu lĩnh vực du lịch nông nghiệp tại nhiều tỉnh thành khác nhau. Dù có công việc ổn định, chị vẫn luôn trăn trở tìm hướng đi để vận dụng kiến thức, kinh nghiệm đã tích lũy, khai thác tiềm năng quê hương và góp phần phát triển kinh tế địa phương.
Sinh ra và lớn lên tại Lục Yên, chị nhận thấy địa phương có nguồn dược liệu phong phú cùng những tri thức y học cổ truyền được lưu truyền trong cộng đồng. Tuy nhiên, để cây thuốc thực sự trở thành nguồn thu nhập bền vững, người dân cần có phương thức sản xuất phù hợp, sản phẩm có giá trị gia tăng và đầu ra ổn định.
Từ suy nghĩ ấy, cuối năm 2024, chị quyết định xin nghỉ công việc đang làm trở về quê hương và thành lập Hợp tác xã Y Dược học cổ truyền Yên Thế.
Bước vào hành trình khởi nghiệp, chị phải đối mặt với nhiều khó khăn, từ nguồn vốn, nhân lực đến tổ chức sản xuất và tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm. Nhưng với kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và niềm tin vào tiềm năng của cây dược liệu địa phương, chị Thắm đã dần hiện thực hóa mong ước của mình.
Từ hơn 50 loại dược liệu sẵn có tại địa phương, chị từng bước lựa chọn hướng phát triển phù hợp, kết hợp cung cấp cây giống, phát triển vùng nguyên liệu với chế biến sản phẩm. Thay vì chỉ bán dược liệu thô, hợp tác xã tập trung tạo ra những sản phẩm có giá trị sử dụng cao hơn, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.
Hiện nay, hợp tác xã đang phát triển 2 dòng sản phẩm trà là trà hoa cúc và trà khôi nhung túi lọc. Đây là những sản phẩm được nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng tiện dụng, phù hợp với thị hiếu khách hàng. Dù thương hiệu vẫn đang trong quá trình xây dựng, nhưng các sản phẩm đã dần được người tiêu dùng biết đến và tin dùng, tạo động lực để hợp tác xã tiếp tục hoàn thiện chất lượng, mở rộng thị trường.
Xác định chế biến là khâu quan trọng trong phát triển sản phẩm, chị Thắm chú trọng hoàn thiện quy trình từ lựa chọn nguyên liệu, sơ chế đến đóng gói, từng bước nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm và tạo thêm việc làm tại địa phương.
Chị Nông Thị Thắm chia sẻ: “Tôi mong muốn những kiến thức mình đã học và kinh nghiệm tích lũy được có thể giúp người dân khai thác tốt hơn tiềm năng sẵn có của quê hương. Phát triển dược liệu không chỉ là trồng được cây thuốc, mà còn phải tìm được hướng chế biến, tiêu thụ phù hợp để nâng cao giá trị sản phẩm, tạo thu nhập ổn định cho người dân và phát triển lâu dài”.
Không chỉ chú trọng sản phẩm, chị còn hướng tới phương thức sản xuất thân thiện với môi trường, quan tâm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ và các nguồn hữu cơ để phục vụ canh tác.
Theo chị, phát triển nông nghiệp xanh cần bắt đầu từ những việc thiết thực: sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm lãng phí, từng bước thay đổi tập quán sản xuất và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
Liên kết sản xuất, gieo sinh kế cho phụ nữ vùng cao
Từ một hợp tác xã khởi đầu với nguồn lực còn hạn chế, chị Thắm đang từng bước mở rộng hoạt động theo hướng liên kết với người dân, phát triển vùng nguyên liệu và tạo việc làm tại chỗ.
Hiện hợp tác xã đang liên kết với trên 200 hộ dân với diện tích vùng trồng dược liệu khoảng 15 ha. Trong thời gian tới, đơn vị đặt mục tiêu mở rộng diện tích lên gần 50 ha, từng bước tạo nguồn nguyên liệu ổn định phục vụ sản xuất, chế biến.
Việc mở rộng vùng trồng không chỉ giúp hợp tác xã chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến mà còn tạo điều kiện để người dân tham gia vào chuỗi giá trị dược liệu, từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, quá trình mở rộng cần gắn với kiểm soát chất lượng, hướng dẫn kỹ thuật và bảo đảm đầu ra cho sản phẩm.
Với chị Thắm, liên kết với người dân chính là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển lâu dài của hợp tác xã. Mô hình không thể lớn mạnh nếu chỉ dựa vào nguồn lực của một đơn vị, mà cần sự tham gia, đồng hành và chia sẻ lợi ích với cộng đồng.
Đánh giá về mô hình này, ông Lý Đạt Lam - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Lục Yên cho rằng, những mô hình khởi nghiệp biết khai thác lợi thế địa phương, ứng dụng kiến thức vào sản xuất và tạo việc làm cho người dân có ý nghĩa thiết thực đối với sự phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững. Việc chị Thắm lựa chọn dược liệu, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và tạo sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số là hướng đi cần được quan tâm, hỗ trợ để tiếp tục phát huy hiệu quả.
Ông Lý Đạt Lam nhấn mạnh: “Mô hình của Hợp tác xã Y Dược học cổ truyền Yên Thế cho thấy tinh thần chủ động, sáng tạo trong phát triển kinh tế. Đây là hướng phát triển có ý nghĩa thực tiễn, cần tiếp tục được hỗ trợ về kỹ thuật, kết nối thị trường và nhân rộng những cách làm phù hợp với điều kiện của địa phương”.
Năm 2026, những nỗ lực của chị Nông Thị Thắm đã được ghi nhận khi chị được Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tại Việt Nam lựa chọn là một trong 10 phụ nữ tiêu biểu trong lĩnh vực Nông nghiệp - Thực phẩm và Phát triển nông thôn, đồng thời trở thành ứng viên tham gia bình chọn 100 phụ nữ tiêu biểu của thế giới. Sự ghi nhận này là dấu mốc đáng nhớ đối với cá nhân chị, đồng thời góp phần lan tỏa câu chuyện về tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và vai trò của phụ nữ trong phát triển nông nghiệp bền vững.
Từ những cây thuốc bản địa, chị Thắm đang từng bước gieo những hạt mầm sinh kế xanh trên quê hương. Hành trình ấy không chỉ là câu chuyện của một người phụ nữ dám nghĩ, dám làm, mà còn cho thấy khi tri thức được vận dụng đúng hướng, nguồn lực địa phương được khai thác hợp lý và người dân được kết nối vào quá trình sản xuất, nông nghiệp vùng cao có thêm cơ hội phát triển theo hướng hiệu quả, thân thiện với môi trường và bền vững hơn.
