Hàng trăm hòn đảo, hàng nghìn mô đất vốn chìm dưới mặt nước nay đã nhô lên. Nhiều tuyến luồng, lạch trước đây thông thoáng trở nên chật hẹp, khiến tàu thuyền đi lại khó khăn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Trên lòng hồ, nhiều phương tiện mắc cạn; các tàu trọng tải lớn không thể cập bến bốc xếp hàng hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận tải và sinh kế của người dân.
Đứng bên mép nước, bà Nguyễn Thị Hà, Tổ 13, xã Yên Bình, ngán ngẩm nhìn những con tàu lớn mắc cạn, còn các tàu nhỏ nằm im trên bãi, chờ ngày lùi ra xa hoặc nằm phơi mình trên bãi đất.
Bà Hà cho biết: "Năm nay nước xuống nhanh và sớm quá. Giờ này năm trước nước còn ở phía trên, còn năm nay đã xuống tận đây rồi. Nước xuống thì khổ đủ kiểu, từ vận chuyển gỗ, cát, đá đến việc đánh bắt tôm, cá của ngư dân. Cảnh quan bị ảnh hưởng nên tàu du lịch cũng vắng khách".
Mực nước hồ giảm kết hợp với nắng nóng kéo dài cũng tác động nặng nề đến các cơ sở nuôi cá lồng - ngành nghề đã thu hút nhiều hộ dân và doanh nghiệp đầu tư hàng chục tỷ đồng trên hồ Thác Bà, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế.
Theo những người nuôi cá lồng, khi nước rút, tầng nước không còn đủ sâu, gặp thời tiết nắng nóng khiến cá sinh trưởng kém và chết. Giải pháp hiệu quả nhất là di chuyển lồng cá ra khu vực nước sâu hơn. Tuy nhiên, các lồng bè có quy mô lớn, đang nuôi hàng trăm tấn cá nên việc di chuyển không hề đơn giản. Bên cạnh đó, việc đưa lồng bè ra xa cũng gây khó khăn trong bảo đảm nguồn điện phục vụ vận hành máy bơm, máy sục khí.
Ông Đàm Thanh Sơn, chủ một cơ sở nuôi cá quy mô lớn trên hồ Thác Bà, cho biết: "Nước nóng quá, cá sinh trưởng kém và đã xuất hiện tình trạng cá chết, mỗi ngày khoảng vài chục cân. Lồng cá của chúng tôi ở vị trí nước khá sâu mà còn bị ảnh hưởng như vậy, nhiều lồng bè ở khu vực nước nông chắc chắn thiệt hại sẽ lớn hơn. Với tốc độ nước xuống vài chục xen-ti-mét mỗi ngày như hiện nay, chúng tôi buộc phải tính đến phương án di dời lồng ra vùng nước sâu, dù rất khó khăn, vất vả".
Theo Công ty Thủy điện Thác Bà, đến 15 giờ ngày 27/6/2026, mực nước hồ đạt 48,64 m, cao hơn mực nước chết 2,64 m, trong khi lượng nước về hồ chỉ đạt vài chục mét khối mỗi giây. Do lượng nước sử dụng để phát điện lớn hơn nhiều so với lượng nước bổ sung, nhà máy chỉ có thể vận hành cầm chừng nhằm vừa đáp ứng nhu cầu điện, vừa duy trì nguồn nước trong hồ.
Theo tính toán, nếu tình trạng không được cải thiện, đến ngày 15/7, hồ Thác Bà sẽ xuống mực nước chết và các tổ máy sẽ không thể hoạt động.
Những ngày qua, khu vực thượng nguồn hồ Thác Bà đã có mưa, tuy nhiên mưa chỉ diễn ra cục bộ nên lượng nước về hồ chưa được cải thiện đáng kể. Nếu thời tiết những ngày tới tiếp tục khô nóng, lượng mưa ít, nguy cơ hồ Thác Bà chạm mực nước chết vẫn hiện hữu.
Trước tình hình đó, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và người dân cần chủ động triển khai các giải pháp nhằm hạn chế thiệt hại trong nuôi trồng thủy sản, duy trì sản xuất và bảo đảm an toàn giao thông đường thủy trên hồ.
