Người dân địa phương hiện chưa xác định được chính xác thời điểm xuất hiện cũng như ý nghĩa tên gọi “Núi Thở”. Tuy nhiên, sự hấp dẫn của ngọn núi này lại đến môi trường trong lành và điểm check-in ấn tượng.
Theo Google Maps, núi Thở có độ cao khoảng 266 m so với mực nước biển, tương đương khoảng 245m so với mực nước hồ. Từ độ cao này, trong ngày trời quang mây, tầm nhìn tốt, du khách có thể bao quát toàn cảnh khu vực lòng hồ Thác Bà. Nhờ đặc điểm với lợi thế đó, trên mạng xã hội thường được nhắc đến với tên gọi “Hồ Thác Bà toàn cảnh” (Thac Ba Lake Panorama). Trên Google Maps, khu vực này cũng được định vị với tên “Núi Thở Panoramic Viewpoint”.
Từ đỉnh núi Thở, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát không gian rộng lớn của vùng hồ Thác Bà: hướng về phía tỉnh Phú Thọ là khu vực Nhà máy Thủy điện Thác Bà và quan sát được các xã Yên Thành, Cảm Nhân nằm phía đông hồ, hay xa hơn về phía bắc là vùng Lục Yên.
Ở chiều ngược lại, từ lòng hồ Thác Bà nhìn về phía Tây, hiện ra thôn Đá Chồng (còn gọi là Làng Hồ) và các thôn Chóp Dù, Đồng Đao của xã Đại Đồng trước kia, nay thuộc xã Yên Bình. Đây là nơi cư trú của gần 230 hộ dân với gần một nghìn nhân khẩu. Không chỉ vậy, núi Thở còn đứng sóng đôi với ngọn núi Báng có đỉnh nhọn hoắt nổi bật giữa không gian núi hồ trùng điệp.
Dưới chân 2 ngọn núi cao này là nơi cư dân Làng Hồ (thôn Đá Chồng cũ) với trên 80 hộ dân là người dân tộc Cao Lan. Nhờ sự quan tâm của Nhà nước cùng công tác tuyên truyền, vận động hiệu quả, người dân nơi đây đã tích cực tham gia lao động sản xuất, tập trung phát triển nông - lâm nghiệp, tiếp cận nguồn vốn vay để mở rộng sinh kế, từng bước chuyển dịch nuôi trồng theo nhu cầu thị trường. Hiện nay, ở khu vực Làng Hồ này, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo hiện chỉ còn ở mức rất thấp.
Là người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, ông Mễ Văn Giáo, người Cao Lan đã gắn bó lâu năm và chứng kiến nhiều đổi thay trên mảnh đất này. Ông vui vẻ chia sẻ về quá trình tuyên truyền, vận động bà con phát triển kinh tế VAC, trồng rừng, đồng thời gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống.
Ông Giáo bày tỏ sự tâm đắc với lời căn dặn của Phó Chủ tịch Quốc hội khóa XVI Đỗ Văn Chiến trong một lần về thăm khi còn là Bí thư Tỉnh ủy Yên Bái: “Bà con cố gắng mở đường giao thông, đường mở càng to càng tốt, càng văn minh”.
Từ đó đến nay, hệ thống giao thông thuận lợi hơn đã giúp việc đi lại dễ dàng, gỗ rừng trồng khai thác có giá trị cao hơn nhờ vận chuyển thuận tiện, vật liệu xây dựng cũng thuận tiện. Nhờ vậy, đời sống người dân ngày càng khởi sắc, nhiều ngôi nhà xây kiên cố được dựng lên. Bên cạnh đó, đồng bào Cao Lan nơi đây vẫn gìn giữ những nếp nhà sàn truyền thống, lưu giữ bản sắc văn hóa riêng của cộng đồng; nhiều phong tục tập quán, nghi lễ và các làn điệu dân ca, dân vũ của người Cao Lan cũng được người dân lưu giữ, truyền dạy cho thế hệ trẻ.
Cách đây khoảng 2 năm, Đội văn nghệ dân gian dân tộc Cao Lan tại thôn Đá Chồng được thành lập với mục tiêu sưu tầm, gìn giữ và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của người Cao Lan. Đồng thời, đội cũng tổ chức hướng dẫn người dân luyện tập, phát hiện và bồi dưỡng các hạt nhân văn nghệ và quảng bá nét đẹp văn hóa Cao Lan Yên Bình đến du khách.
Hiện nay, đội văn nghệ duy trì hoạt động, tham gia biểu diễn phục vụ du khách tại các điểm du lịch lân cận, tích cực góp mặt trong các chương trình giao lưu văn hóa vào dịp lễ, Tết...
Từ Quốc lộ 70 rẽ xuống Làng Hồ khoảng hơn 1 km, du khách sẽ bắt gặp hệ thống biển chỉ dẫn hướng lên núi và lối xuống bến thuyền, thuận tiện cho việc di chuyển và khám phá khu vực. Ngôi nhà của ông Mễ Văn Thân nằm ngay vị trí nhìn thẳng ra biển chỉ dẫn này. Bên cạnh công việc đồng áng và đồi rừng, ông Thân còn tham gia hướng dẫn du khách trải nghiệm leo núi Thở hoặc chèo thuyền khám phá lòng hồ hoặc tham gia hoạt động bơi lội.
Chậm rãi theo chân du khách trên con đường đất, ông Thân dẫn lối qua những triền đồi trồng bạch đàn, bồ đề, lúc uốn lượn, lúc lại dốc ngược dần lên đỉnh núi Thở.
Ông chia sẻ: “Từ trên đỉnh nhìn xuống, Làng Hồ nằm gọn trong một thung lũng xanh với ba cánh đồng lúa mùa đang chín vàng ruộm. Khung cảnh này luôn khiến du khách rất thích thú”.
Hiện tại, đường lên núi chủ yếu là đường đất nên những ngày mưa ẩm sẽ khá trơn và khó đi hơn. Tuy vậy, các lối lên đều được chỉ dẫn rõ ràng. Du khách có nhu cầu khám phá núi Thở nên chuẩn bị giày leo núi, nước uống và có thể mang theo gậy chống nếu cần. Tùy thể lực, chỉ mất khoảng 15 - 30 phút để chinh phục quãng đường khoảng 800m và check-in tại đỉnh núi Thở.
Trên khoảng đất bằng hiếm hoi của đỉnh núi là một chòi ngắm cảnh cùng vài ghế hướng ra hồ Thác Bà. Vào mùa nước thấp, mặt hồ hiện rõ những đảo nổi xanh mướt từ rừng trồng, điểm xuyết những chiếc thuyền nhỏ di chuyển, tạo nên khung cảnh yên bình và huyền ảo.
“Khách nước ngoài rất thích ra hồ bơi lội, cùng tham gia hoạt động bắt cá với người dân và khám phá vẻ đẹp các đảo cây tràm” - ông Thân kể.
Thắc mắc về cái chậu sứ trắng như chậu cây đặt dưới những biển chỉ hướng, ông Thân cho biết, đó là nơi chứa rác thải, khoảng 5 - 7 ngày, rác thải sẽ được thu gom mang xuống chân núi xử lý. Dù lượng người leo núi không phải thường xuyên, nhưng công tác vệ sinh vẫn được quan tâm.
Tìm hiểu thêm được biết, khu vực đỉnh núi Thở có diện tích hơn 5.000 m², thuộc sở hữu của ông Nguyễn Trương Hà Phương (thôn Đá Chồng). Hiện ông đang hoàn thiện thủ tục địa chính, hướng tới phát triển mô hình du lịch cộng đồng.
Với tiềm năng, lợi thế vùng hồ nói chung và không gian Làng Hồ của người Cao Lan nói riêng, ông Phương kỳ vọng có thể thu hút du khách lưu trú từ 3 ngày trở lên.
“Tôi dự kiến sẽ tổ chức cho khách chèo thuyền, bơi lội, câu cá, leo núi và xa hơn là hoạt động dù lượn. Đồng thời, du khách sẽ có cơ hội trải nghiệm ẩm thực của người Cao Lan ở đây” - ông Phương nói về dự kiến của mình khi được Nhà nước cho phép.
Du lịch hồ Thác Bà còn nhiều tiềm năng. Núi Thở với cảnh quan hoang sơ, môi trường trong lành, không gian bao la và lãng mạn sẽ là một điểm nhấn để kết nối du khách đến với danh thắng này trong tương lai.
Hiện nay, núi Thở vẫn thu hút du khách gần xa đến chinh phục, ngắm cảnh hồ Thác Bà và hòa mình vào không gian thiên nhiên trong lành. Trên Google Maps, địa điểm này nhận được nhiều đánh giá 5 sao tích cực.
“Cảnh siêu đẹp nhưng đường đi khá dốc và khó đi, cần chuẩn bị sức khoẻ thật tốt. Mong nơi đây được nhiều người biết đến hơn để phát triển du lịch” - Phong Hào Giang để lại bình luận.
Du khách Bùi Thị Mai Anh lại viết: “View check-in siêu đỉnh hồ Thác Bà ở quê mình phù hợp với các thanh niên chăm tập thể dục, thích trekking leo núi hơn”.
Với tiềm năng sẵn có, cùng cảnh quan hoang sơ và không gian rộng mở, núi Thở được kỳ vọng sẽ trở thành điểm nhấn kết nối du khách với danh thắng hồ Thác Bà trong tương lai.
