Nhà thiết kế Đỗ Ngọc Duyên - kể chuyện văn hóa bằng thời trang

Sinh ra và lớn lên tại phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai, Ngọc Duyên sớm được sống trong không gian văn hóa đa sắc của các dân tộc vùng Tây Bắc. Những phiên chợ vùng cao rực rỡ sắc váy áo, những tấm vải chàm nhuộm thủ công phơi bên hiên nhà, hay bộ trang phục cưới cầu kỳ của người Dao, người Mông… đã trở thành ký ức thân thuộc trong tuổi thơ cô.

Chính những hình ảnh ấy đã gieo vào Duyên niềm yêu thích đặc biệt với thổ cẩm. Cô kể: “Tôi từng thắc mắc vì sao mỗi dân tộc lại có hoa văn riêng, màu sắc riêng. Lớn lên, tôi mới hiểu đó là cả một hệ thống biểu tượng, là câu chuyện về đời sống và quan niệm thẩm mỹ được gửi gắm qua từng sợi chỉ”.

Khi quyết định theo học thiết kế thời trang tại Đại học Kiến trúc Hà Nội, Duyên không chọn lối đi an toàn với những chất liệu phổ biến của thị trường. Thay vào đó, cô dành thời gian tìm hiểu về kỹ thuật dệt, nhuộm chàm, ý nghĩa hoa văn của các dân tộc thiểu số ở địa phương. Với cô, sáng tạo không chỉ để tạo ra cái mới, mà còn làm cho giá trị cũ tiếp tục sống trong bối cảnh mới.

Trong các bộ sưu tập của mình, Ngọc Duyên luôn đặt yếu tố văn hóa làm trung tâm. Nổi bật trong số đó là bộ sưu tập “Sèng Sờ Boàng” - đồng thời cũng là đồ án tốt nghiệp của cô. Gồm 7 thiết kế, bộ sưu tập lấy cảm hứng từ hình ảnh cô dâu Dao đỏ ở Sa Pa. Trong tiếng Dao đỏ, “Sèng Sờ Boàng” có nghĩa là “cô dâu mới”. Nhưng thông điệp mà Ngọc Duyên hướng tới không dừng ở một nghi lễ truyền thống. Trong quá khứ, phụ nữ Dao đỏ từng phải đối mặt với nhiều rào cản về vai trò và vị thế xã hội. Không ít người bị ràng buộc trong những khuôn mẫu hôn nhân và gia đình. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển và hội nhập, phụ nữ Dao đỏ ngày nay đã chủ động hơn trong học tập, lao động, tham gia các lĩnh vực chính trị, kinh doanh, giáo dục, nghệ thuật. Họ vừa giữ gìn giá trị văn hóa dân tộc, vừa khẳng định quyền tự quyết và tiếng nói của mình.

Từ thực tế đó, Ngọc Duyên tái cấu trúc trang phục cưới truyền thống bằng phom dáng hiện đại, tiết chế chi tiết thêu, giữ lại tinh thần đặc trưng.

Tôi muốn đem đến góc nhìn tích cực hơn về đồng bào dân tộc thiểu số. Ở đó, người phụ nữ toát lên sự tự tin, mạnh mẽ, có quan điểm và có quyền quyết định hạnh phúc của mình - Duyên chia sẻ.

Bảy thiết kế trong bộ sưu tập vì thế trở thành tuyên ngôn về sự thay đổi nhận thức, đồng thời tôn vinh những đóng góp của phụ nữ trong xã hội nói chung và phụ nữ Dao đỏ nói riêng.

Nếu “Sèng Sờ Boàng” kể câu chuyện về sự chuyển mình, thì “Miền Sương” là bộ sưu tập mới nhất vừa ra mắt của Ngọc Duyên lại là hành trình đi sâu vào cảm xúc, đánh dấu bước trưởng thành rõ nét của nhà thiết kế trẻ. Lấy cảm hứng từ khung cảnh núi rừng Tây Bắc trong buổi sớm mờ sương, bộ sưu tập sử dụng chất liệu thổ cẩm H’Mông, kỹ thuật vẽ sáp ong và nền chàm truyền thống.

Ngọc Duyên cho biết: Tôi không muốn người xem chỉ nhìn thấy kỹ thuật. Tôi muốn họ cảm được không khí của vùng cao buổi sớm. Miền Sương là cách tôi ghi lại ký ức về những buổi sáng khi bản làng còn ẩn trong sương. Tôi muốn đưa cảm giác ấy vào trang phục. Khi toàn bộ bộ sưu tập được đặt cạnh nhau, điều còn lại không chỉ là hình ảnh thị giác, mà là cảm giác đọng lại trong mỗi người. Với tôi, mỗi sản phẩm không chỉ là tâm huyết nghề nghiệp mà còn là cách giới thiệu văn hóa quê hương tới bạn bè khắp nơi.

Buổi sớm ở vùng cao, sương phủ khắp núi rừng. Khi dày đặc, khi loãng dần rồi tan nhẹ dưới nắng sớm. “Miền Sương” được hình thành từ chuyển động ấy. Thổ cẩm không nằm yên trong ký ức. Sáp ong không chỉ là kỹ thuật. Và trang phục không đơn thuần để kể một câu chuyện. Không chỉ là áo dài, đó là ký ức của núi, là nhịp thở của rừng, là linh hồn của thổ cẩm H’Mông được đánh thức trong hình hài mới. Những mảng hoa văn quen thuộc được tiết chế, đặt vào cấu trúc mềm mại hơn, tạo nên những lát cắt độc đáo giữa truyền thống và hiện tại.

Đến nay, các thiết kế của Duyên đã tìm được chỗ đứng nhất định trong lòng khách hàng trong và ngoài tỉnh. Chị Thàn Thị Duyên, trú tại xã Bắc Hà, tỉnh Lào Cai cho biết, chị đã lựa chọn một thiết kế trong bộ sưu tập “Miền Sương” để mặc trong dịp lễ, tết vừa qua.

“Trang phục vẫn giữ được nét truyền thống nhưng mặc rất nhẹ và thoải mái. Khi mặc chiếc áo dài này, tôi thấy mình như vừa tôn vinh được văn hóa dân tộc, vừa không bị đóng khung trong kiểu dáng cũ. Nhiều người hỏi mua vì thấy lạ mà vẫn quen” chị Duyên chia sẻ.

Theo chị, việc các nhà thiết kế trẻ như Ngọc Duyên khai thác chất liệu bản địa đã tạo thêm động lực để người dân tự hào hơn về trang phục truyền thống. “Khi thấy thổ cẩm được làm mới, người trẻ cũng muốn mặc hơn. Đó là điều rất đáng mừng” - chị Duyên khẳng định.

Điểm nổi bật trong hành trình sáng tạo của Ngọc Duyên là ý thức về phát triển bền vững. Việc ưu tiên chất liệu thủ công, tôn trọng quy trình dệt truyền thống không chỉ góp phần giữ nghề cho bà con mà còn hạn chế sản xuất đại trà, giảm tác động đến môi trường.

Trong bối cảnh hội nhập, thời trang Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Làm sao để vừa tiếp cận xu hướng quốc tế, vừa giữ được bản sắc dân tộc là câu hỏi không dễ trả lời. Những nỗ lực của Ngọc Duyên cho thấy, khi người trẻ có đủ tâm huyết và hiểu biết, thời trang hoàn toàn có thể trở thành cầu nối giữa văn hóa truyền thống và hiện đại.

Từ những tấm vải chàm mộc mạc của núi rừng Tây Bắc đến các sàn diễn thời trang và đời sống đương đại, hành trình sáng tạo của Đỗ Ngọc Duyên là hành trình bền bỉ của niềm đam mê và khát vọng đổi mới. Ở đó, mỗi thiết kế đang và sẽ kể lại câu chuyện về văn hóa, về con người và về niềm tự hào quê hương Lào Cai.