Nghi lễ đặc sắc trong tết Thanh minh của người Bố Y

Người dân tộc Bố Y trên địa bàn tỉnh Lào Cai chỉ có hơn 2000 người, chủ yếu sinh sống ở các xã: Thanh Bình, Nậm Chảy, Tung Chung Phố và thị trấn Mường Khương (huyện Mường Khương). Trong đời sống tâm linh của người Bố Y, tết Thanh Minh “Sứn mìn” đã trở thành nét văn hóa đặc sắc được truyền lại từ đời này sang đời khác, mang trong mình giá trị đặc trưng của dân tộc.

Theo truyền thống, tết Thanh Minh của người Bố Y được xác định sau ngày Lập xuân 45 ngày hoặc sau ngày Đông chí 105 ngày. Năm 2024, tiết Thanh Minh của người Bố Y diễn ra vào ngày 4/4 dương lịch (tức ngày 26/2 âm).

Trong các phong tục văn hóa truyền thống của người Bố Y ở Mường Khương thì tết Thanh Minh có nét đặc sắc riêng, với những nghi thức như tảo mộ, cúng thần linh, cúng tổ tiên để tri ân, cầu sự bình yên và an lành trong cuộc sống. Đây cũng là dịp để mọi người trong họ tộc sum họp, thăm hỏi, động viên nhau và bàn việc làm ăn trong năm.

Theo phong tục của người Bố Y, đầu năm, khi chuẩn bị gần đến dịp tết Thanh Minh, trưởng họ sẽ chọn ngày, giờ tốt để thông báo với các gia đình thành viên trong họ tập trung ra mộ tổ để tảo mộ (dọn dẹp cây cỏ, đắp mộ sạch đẹp), làm cỗ cúng thần linh, tổ tiên theo nghi lễ truyền thống.

thanh minh (2).jpg
Trường họ Dì Phủng Chấu làm lễ xin phép được tảo mộ.

Dịp tết Thanh minh năm nay, phóng viên được Trưởng họ “Dì” - một dòng họ lớn của người Bố Y ở thôn Lao Hầu, xã Thanh Bình, huyện Mường Khương cho tham dự nghi lễ cúng Thanh Minh của dòng họ.

Từ sáng sớm, khi mặt trời còn chưa lên khỏi rặng thông trên núi, các thành viên của dòng họ “Dì” do Trưởng họ Dì Phủng Chấu dẫn đầu đã băng đồng, vượt đồi đến phần mộ tổ đặt ở một ngọn đồi đầu thôn.

Trước khi bắt tay vào thực hiện các nghi lễ cúng tết Thanh Minh ở mộ tổ, ông Dì Phủng Chấu phải đến thắp hương xin phép thổ địa ở một ngôi miếu nhỏ được dựng gần phần mộ tổ. Trong lời cúng xin có câu: “Hôm nay, dòng họ “Dì” tổ chức Thanh Minh cho các cụ tổ tiên trong họ, vậy xin thổ địa cho phép… và mời thổ địa cùng đến thụ lộc…”.

thanh minh (4).jpg
Các con, cháu trong dòng họ cùng nhau dọn dẹp cây cỏ, đắp thêm đất cho phần mộ các cụ.

Sau khi xin phép thổ địa, trưởng tộc đến thắp nén hương xin phép tổ tiên cho mọi người dọn dẹp cỏ dại, vệ sinh sạch sẽ khu vực mộ phần của tổ tiên và tổ chức làm cỗ cúng tại khu vực gần phần mộ. Tiếp đó, mọi người sẽ phân công cho thanh niên trẻ khỏe dọn cỏ, xúc đất lấp đầy và đắp lại mộ cho đẹp đẽ; các con, cháu gái mổ gà, đồ xôi, còn đàn ông mổ lợn, để nguyên cả con mang đi quay vàng làm mâm cỗ cúng tổ tiên.

thanh minh (9).jpg
Theo phong tục truyền thống, người Bố Y thường mổ lợn và quay vàng để dâng lễ nguyên con vào ngày Thanh Minh.
thanh minh (3).jpg
Các con, cháu cùng nhau sắp mâm lễ để dâng cúng ông, bà, tổ tiên.

Các vật phẩm cúng tổ tiên của người Bố Y được chuẩn bị cẩn thận, theo đúng truyền thống và quan điểm tâm linh của dân tộc. Trong lễ cúng Thanh Minh có hai lễ khác nhau, thứ nhất là lễ các vật phẩm như tiền vàng, đồ mã (các vật phẩm mà người sống dâng tặng người đã mất như quần áo, mũ, giày, dép…) và mâm cỗ cúng. Trong mâm cỗ cúng, quan trọng nhất là con lợn quay và xôi, thịt, hoa quả, rượu trắng. Theo phong tục truyền thống, con, cháu sẽ mang biếu các cụ già 1 con gà và hoa quả, bánh kẹo... để làm lễ.

thanh minh (10).jpg
thanh minh (7).jpg
Sau khi mâm lễ được sắp đầy đủ, trưởng họ sẽ đọc bài cúng mời gọi ông, bà, tổ tiên về ăn cơm cùng con, cháu.

Sau khi các con cháu dọn vệ sinh và đắp mộ gọn gàng, cũng là lúc mâm lễ cúng được bày ra trước mộ. Lúc này, trưởng họ sẽ rót rượu ra các chén và thực hiện nghi lễ cúng.

Nội dung bài cúng đại ý bày tỏ lòng tôn kính tới các vị thần linh, tổ tiên và cầu xin các cụ tổ phù hộ cho con cháu trong dòng họ được mạnh khỏe, đoàn kết, hạnh phúc; cầu xin cho cây trồng được tốt tươi, trâu bò khỏe mạnh, mùa màng bội thu… Khi trưởng họ làm lễ cúng thì các con, các cháu phải đứng bên cạnh để chứng kiến.

Sau khi lễ cúng được tiến hành xong, mọi người bày cỗ trên khu đất bằng bên cạnh mộ ăn cơm, uống rượu vui vẻ. Khi đó, người già sẽ kể lại những câu chuyện về người thân đã khuất, ôn lại những kỷ niệm buồn, vui trong quá khứ và chỉ bảo, truyền dạy cho người trẻ các nghi thức về lễ cúng trong tết Thanh Minh. Các bà, các chị cũng trò chuyện, tâm sự, chia sẻ buồn vui trong cuộc sống, kinh nghiệm làm ăn… Qua bữa cơm, tình cảm các thành viên trong dòng họ được gắn kết. Nhờ đó, mối quan hệ gắn bó của các thành viên trong dòng họ được củng cố hơn nữa.

thanh minh (8).jpg
Người Bố Y cắm "cây tiền" để tỏ lòng hiếu kính tới người đã khuất.

Sau bữa cơm thân tình, con cháu người Bố Y sẽ đốt mã và cắm cây tiền lên trên mộ tổ tiên với thành ý biếu người đã khuất. Những “xâu tiền” bằng giấy trắng được bó thành từng bó treo lên cành cây, trong đó bó tiền cuốn bằng giấy đỏ là của các con trai, bằng giấy xanh là của các con gái, bằng giấy vàng là của các cháu gửi biếu.

thanh minh (5).jpg
tm.jpg
tm1.jpg
Ngày tết Thanh Minh, người Bố Y khắp các thôn, bản vùng cao Mường Khương dù bận mấy cũng cố gắng tụ họp đầy đủ để cùng anh, em, con, cháu tảo mộ, tưởng nhớ ông, bà, tổ tiên.

Tết Thanh Minh của đồng bào dân tộc Bố Y, xã Thanh Bình, huyện Mường Khương là nghi lễ độc đáo được truyền từ đời này sang đời khác, nhắc nhở mọi người nhớ về tổ tiên, quê hương, nguồn cội.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Chuyện kể bên mâm cơm của người Dao Việt Hồng

Chuyện kể bên mâm cơm của người Dao Việt Hồng

Con đường về thôn Việt Cường 6, xã Việt Hồng uốn lượn giữa những triền núi xanh. Trong làn sương bảng lảng buổi sớm, khói bếp từ những nếp nhà người Dao quần chẹt bay lên quyện với mùi lá rừng và hương vị thức ăn. Ở nơi ấy, một mâm cơm không chỉ để thưởng thức mà còn là cách người Dao kể câu chuyện về quê hương, núi rừng và những điều cha ông truyền lại.

Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai giám sát thực hiện Dự án 6 tại phường Nghĩa Lộ

Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai giám sát thực hiện Dự án 6 tại phường Nghĩa Lộ

Chiều 28/9, tại phường Nghĩ Lộ, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai tiến hành giám sát việc thực hiện Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giai đoạn 2025 – 2026.

Mường Lò: Tiếng khung cửi còn vang trong bản?

Mường Lò: Tiếng khung cửi còn vang trong bản?

Chiều buông trên thung lũng Mường Lò, tiếng thoi đưa lách cách vẫn vang trong những nếp nhà sàn của người Thái. Qua bao thế hệ, nghề dệt thổ cẩm truyền thống không chỉ lưu giữ ký ức văn hóa mà đang được người dân đưa vào thị trường, gắn với du lịch để tạo sinh kế và giữ nghề.

Có hẹn với mùa cốm nơi vùng cao Hợp Thành

Có hẹn với mùa cốm nơi vùng cao Hợp Thành

Từ ngày 17 - 18/10, Lễ hội Cốm Hợp Thành năm 2026 sẽ đưa du khách đến với hương cốm mới, nghi lễ “Đón hồn Mẹ Lúa”, những bản làng vùng cao cùng nhiều trải nghiệm văn hóa, ẩm thực đặc sắc giữa mùa lúa chín ở Lào Cai.

Rộn ràng “Đêm hội Trăng rằm 2026” tại phường Yên Bái

Rộn ràng “Đêm hội Trăng rằm 2026” tại phường Yên Bái

Tối 25/9, đồng chí Vũ Thị Hiền Hạnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh dự Đêm hội Trăng rằm 2026 do UBND phường Yên Bái tổ chức tại Quảng trường 19/8. Tham dự chương trình có lãnh đạo phường Yên Bái, xã Thác Bà, các sở, ngành, đơn vị, trường học, nhà tài trợ cùng đông đảo nhân dân, du khách và các em thiếu nhi.

Sắc màu Trung thu trên phố

Sắc màu Trung thu trên phố

Cận Tết Trung thu, phố phường rực rỡ hơn bởi đèn lồng, đèn ông sao và những mô hình trang trí bắt mắt. Từ khu chợ, cửa hàng đến quán cà phê, không khí mùa trăng hiện hữu trong từng góc phố, mang theo sự náo nức, ấm áp. Sắc màu Trung thu không chỉ nằm ở những món đồ trang trí, mà còn trong ánh mắt háo hức, nụ cười rạng rỡ và những ký ức tuổi thơ khi mùa trăng đang về.

Cô gái Mông vượt khó khởi nghiệp

Cô gái Mông vượt khó khởi nghiệp

Là người con của đồng bào dân tộc Mông, sinh ra và lớn lên ở vùng đất Y Tý, đến nay, Tráng Thị Tanh (MC Mai Thanh) đã trở thành cái tên quen thuộc được cộng đồng người Mông trên địa bàn tỉnh nhắc tới với vai trò người dẫn chương trình song ngữ trong các đám cưới. Tráng Thị Tanh cũng là người hướng dẫn, truyền cảm hứng cho nhiều phụ nữ Mông khởi nghiệp với nghề MC và trang điểm cô dâu. Vậy nhưng, ít ai biết rằng, để đến với thành công, em đã vượt qua hành trình không ít gian nan.

VTV5 tổ chức hội nghị cộng tác viên với các cơ quan báo chí

VTV5 tổ chức hội nghị cộng tác viên với các cơ quan báo chí

Trong 2 ngày (23 - 24/9), tại tỉnh Khánh Hòa, Phòng Thời sự, Trung tâm Truyền thông Dân tộc và Nông thôn, Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức Hội nghị cộng tác viên và bồi dưỡng nghiệp vụ “Ứng dụng AI trong sản xuất tin tức truyền hình” với sự tham gia của đại diện 24 cơ quan báo, phát thanh - truyền hình trên cả nước.

Đọc để yêu thêm một dải biên cương

Đọc để yêu thêm một dải biên cương

Từ những hình ảnh chân thực trong cuốn sách ảnh “Tự hào một dải biên cương”, Đỗ Quỳnh Anh, học sinh lớp 11A5, Trường THPT số 2 Bảo Thắng (xã Gia Phú, tỉnh Lào Cai) đã lan tỏa tình yêu quê hương bằng góc nhìn sâu sắc của tuổi trẻ. Bài chia sẻ của Quỳnh Anh đã đạt giải chuyên đề “Bài chia sẻ cảm nhận sâu sắc nhất về tình yêu quê hương, đất nước và niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc” và danh hiệu Đại sứ Văn hóa đọc cấp THPT tỉnh Lào Cai năm 2026.

Nhịp xòe từ tình yêu di sản

Nhịp xòe từ tình yêu di sản

Hướng tới kỷ niệm 5 năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (15/12/2021-15/12/2026), vòng đại Xòe 2.026 người tại Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 tiếp tục trở thành điểm hẹn kết nối muôn con tim. 

fb yt zl tw