Trước thực tế đó, Lào Cai đang từng bước đổi mới phương thức quản lý, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng và ứng dụng công nghệ để dựng “lá chắn” bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên cả thị trường truyền thống và không gian mạng.
Những khó khăn trong cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái trên không gian mạng không phải là câu chuyện xa vời, mà đang hiện hữu qua thực tế kiểm tra, xử lý tại Lào Cai.
Chỉ trong tháng 8/2026, các lực lượng chức năng trên địa bàn tỉnh phát hiện 13 vụ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó 12 vụ liên quan đến nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và 1 vụ về quyền tác giả, quyền liên quan.
Lũy kế từ đầu năm đến hết tháng 8, toàn tỉnh phát hiện 184 vụ; xử lý hành chính 179 vụ; khởi tố hình sự 4 vụ, với 190 đối tượng bị xử lý.
Tổng số tiền xử phạt lũy kế từ đầu năm đạt 1.823,4 triệu đồng, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 3,065 tỷ đồng. Trong đó, riêng tháng 8, số tiền xử phạt là 71 triệu đồng, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 41 triệu đồng.
Đằng sau những con số ấy là sự thay đổi nhanh chóng về phương thức hoạt động của các đối tượng. Nếu trước đây hàng giả, hàng nhái chủ yếu được bày bán tại các cửa hàng, chợ truyền thống thì nay nhiều giao dịch được thực hiện trên môi trường mạng.
Người bán có thể không có cửa hàng hay kho hàng cố định, hàng hóa được phân tán ở nhiều địa điểm, trong khi việc quảng cáo, chốt đơn và giao nhận lại diễn ra qua các nền tảng số.
Ông Thân Thanh Long - Trưởng phòng Nghiệp vụ tổng hợp, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lào Cai, cho biết: “Hiện nay, các đối tượng kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoạt động ngày càng tinh vi. Nhiều trường hợp không có kho hàng, cửa hàng cố định mà chỉ tiếp nhận đặt hàng trực tuyến, hàng hóa được phân tán ở nhiều địa điểm khác nhau. Các hội nhóm bán hàng thường hoạt động khép kín trên mạng xã hội. Đây là khó khăn lớn nhất đối với lực lượng chức năng trong xác định đối tượng vi phạm và địa điểm để kiểm tra, xử lý”.
Không chỉ thay đổi cách thức giao dịch, các đối tượng còn sử dụng tài khoản ảo trên mạng xã hội Facebook, TikTok, Zalo để quảng cáo, livestream bán hàng; hàng hóa được chia nhỏ và gửi qua các đơn vị chuyển phát nhằm né tránh sự kiểm tra.
Một số sản phẩm giả mạo được làm ngày càng tinh vi, từ bao bì, tem chống giả đến mã QR, khiến việc nhận diện bằng mắt thường trở nên khó khăn hơn.
Trong bối cảnh đó, phương thức kiểm tra truyền thống tại các cửa hàng, chợ và cơ sở kinh doanh cố định không còn đủ để nhận diện, ngăn chặn các hành vi vi phạm.
Do đó, các lực lượng chức năng đã tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử, website bán hàng và mạng xã hội; chủ động nắm tình hình, phát hiện dấu hiệu vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.
Ông Trần Hùng - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai, cho biết: “Một trong những giải pháp chúng tôi đang tập trung thực hiện là xây dựng Cơ sở dữ liệu về thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn tỉnh. Khi hoàn thiện, cơ sở dữ liệu sẽ giúp các lực lượng chức năng cập nhật, chia sẻ thông tin, theo dõi và phân tích tình hình vi phạm, qua đó nâng cao hiệu quả kiểm tra, xử lý cũng như công tác quản lý nhà nước. Sở đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị để hoàn thiện hệ thống và phấn đấu đưa vào vận hành trong quý IV năm nay”.
Thực tế, khó khăn trong xử lý vi phạm không chỉ nằm ở việc xác định người bán hay nơi tập kết hàng hóa. Nhiều vụ việc còn cần xác minh nguồn gốc, giám định sản phẩm hoặc có ý kiến của chủ sở hữu quyền, nhất là đối với hàng hóa mang thương hiệu nước ngoài.
Trong khi đó, việc giám định chuyên ngành về sở hữu trí tuệ trên địa bàn còn hạn chế, khiến một số trường hợp phải thực hiện ngoài tỉnh, kéo dài thời gian xử lý.
Bởi vậy, cùng với ứng dụng công nghệ, sự phối hợp giữa các lực lượng được xem là giải pháp quan trọng. Trong tháng 8, các cơ quan chức năng tiếp tục trao đổi, chia sẻ thông tin, phối hợp kiểm tra, xác minh và xử lý vi phạm, nhất là tại khu vực biên giới và đối với những vụ việc phức tạp, liên ngành, liên địa bàn.
“Thời gian tới, sở tiếp tục phát huy vai trò cơ quan đầu mối, tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng, đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, giám sát, thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn tỉnh”, ông Trần Hùng - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai cho biết thêm.
Cùng với kiểm tra, xử lý, công tác tuyên truyền cũng được các ngành, địa phương chú trọng nhằm nâng cao ý thức của doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng.
Trong tháng 8, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Viện Phát triển doanh nghiệp thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức hội nghị “Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số: từ công nghệ truy xuất nguồn gốc đến thương hiệu bền vững”, tập trung vào ứng dụng công nghệ, truy xuất nguồn gốc, xây dựng và phát triển thương hiệu, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ.
Các lực lượng chức năng cũng tiếp tục hướng dẫn người dân nhận biết hàng thật, hàng giả; vận động cơ sở sản xuất, kinh doanh cam kết không sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Đây được xem là giải pháp phòng ngừa từ cơ sở, bởi người tiêu dùng và doanh nghiệp chính là những chủ thể trực tiếp có thể phát hiện, cung cấp thông tin về các dấu hiệu vi phạm.
Trong cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái hiện nay, khi phương thức vi phạm ngày càng chuyển mạnh lên không gian mạng, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nhanh những vụ việc đã phát hiện, còn phải chủ động nhận diện nguy cơ, ứng dụng công nghệ, chia sẻ dữ liệu và phối hợp giữa các lực lượng.
Việc Lào Cai xây dựng cơ sở dữ liệu về thực thi quyền sở hữu trí tuệ, tăng cường kiểm tra trên môi trường số và nâng cao trách nhiệm của các ngành, địa phương đang tạo thêm một “lá chắn” mới, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tài sản trí tuệ của doanh nghiệp và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.
