Lịch sử Việt Nam ghi nhận nhiều danh nhân tuổi Ngọ (ngựa) tài ba, nổi tiếng với sự thông minh và chí hướng lớn. Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, cùng điểm lại một số danh nhân Việt Nam tuổi Ngọ.
Đức Vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông
Vua Trần Nhân Tông (sinh năm Mậu Ngọ 1258; mất năm 1308) được sử sách ca ngợi là một bậc minh quân kỳ tài, người có nhiều đóng góp quan trọng trên cả ba lĩnh vực: dựng nước, giữ nước, mở nước và là vị vua duy nhất từ bỏ ngai vàng đến cõi Phật.
Ngài là vị Tổ sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm - Thiền phái mang tư tưởng hòa nhập đạo với đời, thấm nhuần tính nhân văn sâu sắc, một tư tưởng riêng của Phật giáo Việt Nam.
Danh y Tuệ Tĩnh
Danh y Tuệ Tĩnh sinh năm Canh Ngọ 1330. Ông là danh y thời Trần, quê Hải Dương (nay là thành phố Hải Phòng).
Năm 1351, ông đỗ Tiến sĩ nhưng không ra làm quan mà tu ở chùa Nghiêm Quang, chuyên tâm nghiên cứu, viết sách y học, giáo lý, trồng cây thuốc và dốc sức chữa bệnh cho nhân dân bằng thuốc Nam.
Năm 1384, vua Trần phái ông đi sứ Trung Quốc, đến nơi, ông được vua nhà Minh cảm phục tài năng, phong tức hiệu cho ông là Đại y Thiền sư. Ông là một thầy thuốc nam nổi tiếng nhất trong lịch sử nước ta và có công lớn trong xây dựng nền y học dân tộc ngay từ buổi đầu.
Nhà văn hóa, sử gia Lê Quý Đôn
Lê Quý Đôn (sinh năm Bính Ngọ 1726, mất năm 1784) là một trong những trí tuệ uyên bác và thông tuệ nhất trong lịch sử thời phong kiến ở nước ta.
Nổi tiếng thần đồng từ nhỏ, sớm đỗ đạt cao, ra làm quan trải qua khá nhiều chức vụ trọng yếu trong những thời kỳ khác nhau nhưng Lê Quý Đôn vẫn dành rất nhiều tâm huyết và thời gian cho việc soạn sách và làm thơ.
Ông đã hoàn thành trên dưới 50 công trình lớn nhỏ với hàng trăm cuốn sách (hiện nay còn lại khoảng một nửa số đó).
Danh sĩ Phan Huy Ích
Danh sĩ Phan Huy Ích (sinh năm Canh Ngọ 1750, mất năm 1822) không chỉ được biết đến với tài ngoại giao mà còn có công lớn với nền văn học, văn hóa dân tộc và là nhà giáo đức độ, tài ba, được các thế hệ môn sinh rất kính trọng.
Phan Huy Ích là một trong những người để lại cho đời khá nhiều tác phẩm. Phần lớn các sáng tác của ông đã được Nhà xuất bản Khoa học Xã hội giới thiệu trong bộ Thơ văn Phan Huy Ích (ba tập, 1978). Phan Huy Ích còn là thân phụ của nhà bác học Phan Huy Chú (1782-1840).
Danh sĩ Nguyễn Đình Chiểu
Nguyễn Đình Chiểu (sinh năm Nhâm Ngọ 1822, mất năm 1888) là một chiến sĩ yêu nước dũng cảm đồng thời là ngôi sao sáng trong nền văn học nửa sau thế kỷ 19.
Ông đã sáng tác nhiều thơ, văn tế, hịch… góp phần to lớn trong việc cổ vũ, động viên nhân dân chiến đấu chống giặc.
Thơ văn của ông ca ngợi tinh thần chiến đấu dũng cảm, ngoan cường, cũng như vai trò và sức mạnh của nhân dân trong kháng chiến chống Pháp.
Ngoài hai tác phẩm “Lục Vân Tiên," “Dương Từ Hà Mậu," ông còn có tập truyện thơ “Ngư Tiều y thuật vấn đáp” đề cao phẩm chất trong sạch, đạo đức trung hiếu, tiết nghĩa để động viên tinh thần yêu nước chống giặc của sĩ phu và nhân dân.
Anh hùng Yên Thế Hoàng Hoa Thám
Hoàng Hoa Thám, tên thật là Trương Văn Nghĩa, sinh năm Mậu Ngọ (1858), quê ở làng Dị Chế, xã Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên.
Ông là thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa Yên Thế chống thực dân Pháp. Đây là cuộc khởi nghĩa nông dân oanh liệt và kéo dài nhất trong lịch sử Việt Nam lúc bấy giờ.
Vượt lên trên tất cả ký ức hào hùng cuộc khởi nghĩa là hình ảnh của người thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám - Hùm Thiêng Yên Thế.
Khi thực dân Pháp chiếm Bắc Ninh tháng 3/1884, Hoàng Hoa Thám gia nhập nghĩa binh của Lương Văn Nắm tức Đề Nắm.
Tháng 4/1892, Đề Nắm bị Đề Sặt sát hại, Hoàng Hoa Thám trở thành thủ lĩnh tối cao của phong trào Yên Thế.
Qua 10 năm chiến đấu với nghĩa quân Yên Thế từ năm 1884-1894, quân Pháp xâm lược phải gánh nhiều thiệt hại nặng nề, tiêu biểu là các trận đánh ở Thung Lũng, Hố Chuối năm 1890 và Đồng Hom năm 1892.
Ngày 29/1/1909, Thống sứ Bắc Kỳ đã huy động 15.000 quân chính quy và khố xanh, 400 lính dõng là lực lượng lớn nhất lúc đó, do đại tá Ba Tay và đại thần Lê Hoan mở cuộc tổng tấn công vào căn cứ Yên Thế. Cuộc chiến đấu không cân sức này đã làm cho nghĩa quân tổn thất nặng nề.
Đến ngày 10/2/1913, Hoàng Hoa Thám bị giặc sát hại. Cuộc khởi nghĩa tuy bị dập tắt song đã để lại một trang sử hào hùng về truyền thống, chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta, đóng góp nhiều kinh nghiệm quý vào kho tàng lịch sử quân sự Việt Nam
Giáo sư, bác sĩ Đỗ Xuân Hợp
Cuộc đời và sự nghiệp của Giáo sư, bác sĩ Đỗ Xuân Hợp (sinh năm Bính Ngọ 1906, mất năm 1985) gắn liền với từng bước trưởng thành và phát triển của Học viện Quân y ngày nay; ông là người có công lớn trong việc đào tạo nhiều thế hệ thầy thuốc quân y và dân y trên khắp mọi miền của Tổ quốc; là người sáng lập và xây dựng ngành giải phẫu và hình thái học Việt Nam.
Ông đã được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Nhà văn Nguyên Hồng
Nhà văn Nguyên Hồng (sinh năm Mậu Ngọ 1918; mất năm 1982) tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ (1936-1939) ở Hải Phòng; bị mật thám bắt và bị giam tại trại tập trung ở Hà Giang.
Năm 1943, Nguyên Hồng tham gia Hội Văn hóa Cứu quốc bí mật. Ông là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông là hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam (1957)…
Nguyên Hồng để lại sự nghiệp sáng tác đồ sộ trên 40 tác phẩm với nhiều thể loại: tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, bút ký…
Ông là một trong những nhà văn đặt nền móng cho nền văn học nước nhà và là một trong những cánh chim đầu đàn của nền văn học Việt Nam hiện đại.
Năm 1996, ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh…
Thủ tướng Phạm Văn Đồng
Thủ tướng Phạm Văn Đồng (sinh năm Bính Ngọ 1906, mất năm 2000) là người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh; người cộng sản kiên cường; nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước gương mẫu; nhà giáo dục, nhà văn hóa lớn của dân tộc; nhà ngoại giao tài giỏi và có uy tín trên thế giới.
94 tuổi đời, 75 năm hoạt động cách mạng liên tục, đồng chí Phạm Văn Đồng đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân.
Cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi và phong phú của đồng chí là một tấm gương mẫu mực về đạo đức cộng sản, về học tập và thực hiện tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh. Đồng chí được nhân dân Việt Nam và bạn bè thế giới yêu mến và kính trọng.
Tên tuổi và sự nghiệp của Thủ tướng Phạm Văn Đồng được ghi vào lịch sử vẻ vang của Đảng và dân tộc, gắn liền với những sự kiện trọng đại của đất nước.
