Mức giảm trừ chi phí y tế, giáo dục vẫn thấp?

Giảm trừ tối đa 47 triệu đồng/tháng

Tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đang lấy ý kiến rộng rãi, Bộ Tài chính đề xuất 2 phương án giảm trừ chi phí y tế, GD-ĐT cho người nộp thuế và người phụ thuộc. Theo đó, phương án 1 là giảm trừ chi phí y tế không quá 20 triệu đồng/năm, trừ các khoản chi thuộc trường hợp quy định tại điều 23 luật Bảo hiểm y tế; các khoản chi cho GD-ĐT tại cơ sở trong nước không quá 21 triệu đồng/năm. Phương án 2 là cho phép giảm trừ chi phí y tế không quá 23 triệu đồng/năm, trừ các khoản chi thuộc trường hợp quy định tại điều 23 luật Bảo hiểm y tế; các khoản chi cho GD-ĐT tại cơ sở trong nước không quá 24 triệu đồng/năm. Để được giảm trừ các khoản chi này, người nộp thuế phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật. Riêng đối với chi phí y tế, cần có thêm bảng kê chi phí khám chữa bệnh theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Bộ Tài chính giải thích đề xuất này dựa trên thực tế chi tiêu cho y tế, GD-ĐT bình quân theo kết quả điều tra mức sống dân cư trong giai đoạn vừa qua. Cụ thể, mức giảm trừ chi phí y tế được đề xuất gấp 2 - 2,3 lần mức chi tiêu bình quân cho chi phí y tế nội trú bình quân của cá nhân trong năm 2024 (bình quân là 10,2 triệu đồng) và giảm trừ cho GD-ĐT đã gấp 2,3 - 2,5 lần mức chi tiêu bình quân cho cá nhân hoạt động này trong năm 2024 (bình quân là 9,6 triệu đồng).

Góp ý cho dự thảo, nhiều chuyên gia thuế và kinh tế đều cho rằng mức giảm trừ còn khá thấp. Theo chuyên gia tài chính Nguyễn Ngọc Tú, 2 phương án về mức giảm trừ chi phí y tế và GD-ĐT có độ chênh không đáng kể. Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo nghiêng về phương án 2 (giảm trừ y tế tối đa 23 triệu đồng và giáo dục 24 triệu đồng/năm) nhằm dự phòng cho các năm tiếp theo. Việc áp dụng trần giảm trừ thay vì giảm trừ tuyệt đối được đánh giá là giải pháp hài hòa trong bối cảnh ngân sách nhà nước còn nhiều khó khăn, đồng thời vẫn đảm bảo quyền lợi cho người dân. Tuy nhiên mức giảm trừ đưa ra vẫn còn thấp so với chi tiêu thực tế của người dân cũng như so với một số nước trong khu vực.

Chuyên gia về thuế, luật sư Trần Xoa - Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang - nói thẳng đề xuất giảm trừ cho chi phí y tế lẫn GD-ĐT tối đa 47 triệu đồng/năm là quá thấp. Thực tế, chi phí cho GD-ĐT chỉ riêng của một người phụ thuộc (con) hiện nay ở mỗi cấp học sẽ khác nhau và đều tăng dần theo từng cấp cũng như tăng cao theo thời gian. Tương tự, chi phí cho y tế một năm của một gia đình sẽ rất lớn, nhất là với những người phụ thuộc như cha mẹ đã lớn tuổi thường có bệnh kéo dài. Hay với gia đình có người mắc bệnh hiểm nghèo thì chi phí cho y tế sẽ là gánh nặng rất lớn cho người nộp thuế. Vì vậy cần phải xem xét nâng mức giảm trừ tối đa đối với 2 khoản chi thiết yếu này.

Nâng tổng mức giảm trừ lên gấp 3 - 4 lần đề xuất

Bày tỏ bất ngờ trước các mức giảm trừ trong dự thảo nêu trên, chuyên gia thuế Nguyễn Thái Sơn nêu vấn đề: "Tại sao lại khống chế chi phí y tế, giáo dục đối với người nộp thuế?". Bởi theo ông, lịch sử thực thi thuế TNCN cho thấy các mức giảm trừ bằng con số tuyệt đối thường rất chậm thay đổi, trong khi áp lực lạm phát và giá cả dịch vụ y tế, giáo dục lại tăng lên hằng năm. Nếu đưa ra một con số cố định, liệu chính sách có đủ linh hoạt để tăng theo đà tăng của giá cả thị trường trong những năm sau hay không? Thay vì loay hoay chọn phương án 20 triệu đồng hay 24 triệu đồng cho một hoạt động, ông Nguyễn Thái Sơn đề xuất nên đưa ra giải pháp dài hạn cho chính sách như áp dụng tỷ lệ khấu trừ thay vì số tiền cố định. Chẳng hạn, ban soạn thảo có thể xem xét cho phép người nộp thuế được giảm trừ 50% tổng chi phí phát sinh thực tế cho y tế và GD-ĐT. Phương án này sẽ giúp mức giảm trừ tự động điều chỉnh theo biến động giá cả mà không cần sửa luật liên tục. Riêng với chi phí y tế, ông Sơn nhấn mạnh "không ai muốn mình đau ốm". Vì vậy đối với những ca bệnh nặng, nan y, chính sách thuế cần thể hiện tinh thần nhân văn cao nhất bằng cách cho phép trừ toàn bộ (100%) chi phí khám chữa bệnh vào thu nhập chịu thuế.

Đồng quan điểm, luật sư Trần Xoa phân tích: nếu theo phương án 2 của Bộ Tài chính thì mức giảm trừ cho chi phí GD-ĐT 24 triệu đồng/năm, tương ứng 2 triệu đồng/tháng là chưa đủ. Thực tế hiện nay, gia đình có một đứa con đang học tiểu học công lập tại TP.HCM (được miễn học phí) nhưng mỗi tháng sẽ đóng tiền từ 1,3 - 1,4 triệu đồng bao gồm tiền ăn trưa và các chi phí liên quan như nước uống, tiền tổ chức dạy kỹ năng sống, tiện ích ứng dụng công nghệ thông tin. Nếu gia đình nào có 2 con đi học thì tối thiểu một tháng nộp từ 2,6 - 2,8 triệu đồng. Riêng với gia đình cho con học chương trình tích hợp thì mỗi tháng sẽ nộp thêm học phí Anh văn tích hợp 3,6 triệu đồng. Như vậy tổng cộng với một bé cấp tiểu học trường công lập, gia đình phải đóng đến 5 triệu đồng/tháng, gia đình 2 con sẽ đóng lên đến 10 triệu đồng/tháng. Chưa kể các loại phí đóng đầu năm như đồng phục, sách giáo khoa. Trong khi đó, càng lên cấp học cao thì sẽ có thêm nhiều loại chi phí khác. "Ở đại học, riêng học phí cũng dao động từ 20 - 40 triệu đồng, nhiều ngành có thể lên đến 100 triệu đồng/năm, chưa bao gồm phí học thêm ngoại ngữ, tham gia ngoại khóa… Do đó, cần nâng mức giảm trừ cho GD-ĐT lên theo từng cấp học. Ví dụ cấp 1 là 24 triệu đồng/năm nhưng tăng dần lên cấp 2 ở mức 36 triệu đồng/năm, cấp 3 lên 48 triệu đồng/năm và đại học, đào tạo nghề lên 60 triệu đồng/ năm. Song song, chi phí y tế là khoản chi rất lớn nếu phát sinh bệnh. Các loại bệnh dài ngày, bệnh nguy hiểm thường phải chữa trị bằng nhiều loại thuốc đặc trị mà bảo hiểm y tế không chi trả nên gia đình đều phải tự thanh toán. Do vậy cần xem xét cho phép giảm trừ lên tối đa 50 triệu đồng/năm đối với người có bệnh dài ngày (bệnh phải sống chung suốt đời) và tối đa lên 100 triệu đồng/năm đối với người có bệnh hiểm nghèo", ông Sơn đề xuất. Khi đó, gia đình nào rơi vào trường hợp này cũng sẽ được hỗ trợ nhiều hơn.

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Tú cũng cho rằng thay vì các con số 20 - 24 triệu đồng/năm như dự thảo, chỉ tương đương 1,7 - 2 triệu đồng/tháng thì mức giảm trừ y tế cho điều trị bệnh thông thường cần được nâng lên khoảng 4 triệu đồng/tháng, tương đương 48 triệu đồng/năm. Đối với các bệnh hiểm nghèo nằm trong danh mục y tế, nên cho phép khấu trừ 100% chi phí thực tế vào thu nhập trước thuế. Bởi khi tính mạng và cuộc sống bị đe dọa, việc hỗ trợ tối đa về thuế không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là trách nhiệm an sinh. Đối với chi phí giáo dục, ông Tú kiến nghị tăng lên 5 triệu đồng/tháng, tương đương 60 triệu đồng/năm. "Trong bối cảnh đất nước đang nỗ lực đẩy mạnh tăng trưởng và nâng cao chất lượng nhân lực, mức giảm trừ cho giáo dục cần cao gấp 1,5 lần so với y tế. Đây được xem là đòn bẩy cần thiết để khuyến khích đầu tư vào tri thức, tránh nguy cơ tụt hậu trong khu vực. Chính vì vậy, mức giảm trừ giáo dục cần cao hơn, đây cũng là chính sách khuyến khích học tập, phát triển bản thân, góp phần vào phát triển kinh tế đất nước. Đầu tư vào giáo dục là lâu dài nên cần có chính sách hỗ trợ", ông Nguyễn Ngọc Tú chia sẻ.

Thu nhập trên 28 triệu đồng/tháng mới nộp thuế?

Theo tính toán của Bộ Tài chính, trong trường hợp người nộp thuế có 1 người phụ thuộc và phát sinh chi phí y tế, GD-ĐT thì với phương án 2, cá nhân có thể được giảm trừ tổng cộng lên 307,4 triệu đồng/năm (bao gồm giảm trừ gia cảnh cho bản thân cùng người phụ thuộc, giảm trừ tối đa chi phí y tế và GD-ĐT, chưa kể giảm trừ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế…). Tương ứng, người nộp thuế có 1 người phụ thuộc và phát sinh chi phí y tế, GD-ĐT theo mức tối đa thì sau khi giảm trừ có thu nhập 28 triệu đồng/tháng chưa phải nộp thuế TNCN.

Nên mở rộng phạm vi giảm trừ chi phí y tế, giáo dục ra nước ngoài

Ông Nguyễn Ngọc Tú phân tích: Khi được giảm trừ chi phí y tế, GD-ĐT thì nhiều người sẽ không phải nộp thuế hoặc nộp ít hơn. Tuy nhiên, việc ban soạn thảo tính mức thu nhập 28 triệu đồng/tháng không phải nộp thuế TNCN chỉ là kịch bản mang tính minh họa trong điều kiện tối đa, không phải trường hợp nào cũng giảm trừ tối đa chi phí y tế và GD-ĐT. Trên thực tế, mức giảm trừ còn phụ thuộc lớn vào chi phí y tế và giáo dục mà người nộp thuế thực chi. Trong trường hợp người lao động sử dụng bảo hiểm y tế hoặc cho con học tại các cơ sở giáo dục công lập với chi phí thấp hơn mức giả định, tổng mức giảm trừ sẽ giảm theo. Hơn nữa, từ ngày 1.7, Chính phủ dự kiến tăng lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng, tương ứng thu nhập của người lao động cũng tự động được tăng lên. Người có lương tính theo ngạch bậc khoảng 10 triệu đồng/tháng thì cũng tăng được hơn 800.000 đồng. Điều này đồng nghĩa với việc phần thu nhập chịu thuế cũng có thể gia tăng, làm giảm hiệu quả của các chính sách giảm trừ gia cảnh theo luật Thuế TNCN.

Tương tự, ông Nguyễn Thái Sơn nhấn mạnh thu nhập tăng song hành với lạm phát và chi phí sinh hoạt, thì lợi ích thực tế đối với người nộp thuế có thể không lớn như kỳ vọng. Thông thường ban soạn thảo khi đánh giá tác động của chính sách thuế sẽ đưa ra mức giảm thuế nếu áp dụng nhưng thực tế, đôi khi số thu không giảm, mà lại tăng những năm sau đó. Điển hình thuế TNCN nhiều lần điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh nhưng số thu năm sau luôn cao hơn năm trước. Hiện các mức trong thuế TNCN được đưa ra là con số tuyệt đối nên có những thời điểm khi đang lấy ý kiến thì giá cả tăng, lạm phát tăng đã khiến con số đó trở nên lạc hậu và khi đưa vào thực hiện thì càng khác xa thực tế. Lần này, lương tăng lên để hỗ trợ người lao động trong bối cảnh lạm phát có xu hướng gia tăng, giá cả biến động, trong đó không loại trừ chi phí y tế, giáo dục… Chính vì vậy việc điều chỉnh các mức giảm trừ không nên đưa ra con số tuyệt đối mà nên tính trượt giảm theo giá cả từng năm để tránh lạc hậu và người nộp thuế lại chịu thiệt.

Luật sư Trần Xoa cũng nhận định khả năng giảm trừ tối đa chi phí y tế, GD-ĐT của ban soạn thảo nêu trên là rất hiếm. Bởi theo dự thảo, người nộp thuế muốn được giảm trừ chi phí cho giáo dục thì phải có hóa đơn, chứng từ theo quy định. Từ trước đến nay theo ông được biết hầu hết các trường công lập ở những cấp học đều không xuất hóa đơn cho các khoản thu từ phụ huynh. Nếu có cũng chỉ là phiếu thu thì có được chấp thuận không? Còn với chi phí y tế thì không ai mong muốn bị bệnh nên có khi cả trăm người, thậm chí ngàn người nộp thuế nhưng trong năm lại không phát sinh chi phí y tế thì sẽ không giảm trừ khoản này (khi đó ngân sách nhà nước không bị giảm thu như dự thảo đưa ra). Đó là chưa kể những ngày vừa qua, khi giá xăng dầu liên tục tăng cao, giá cả hàng loạt hàng hóa dịch vụ cũng tăng vọt khiến nhiều gia đình ngày càng phải dè sẻn trong chi tiêu. Vì vậy nhà nước nên mở rộng mức giảm trừ để đồng hành cùng người dân, hỗ trợ thêm cho người nộp thuế, nuôi dưỡng nguồn thu.